«Qonun çaqaloqqa sut yetkazişga yöl qöymasa, qonunni buziş kerak». Ekspertlar Suriyaga yordam yetkazişdagi sustkaşlikda BMTni ayblamoqda

Tabiiy ofat qurbonlarining aksari Turkiya hissasiga töğri keladi, ammo Suriyada ham 6 ming atrofida odam halok bölib, şuning 4,5 mingdan ortiği mamlakat şimoli-ğarbida muxolifat kuçlari nazoratidagi hududda yaşar edi.

BMTning aybi

BBC köp sonli ekspertlar - yuristlar, BMTning sobiq xodimlari va Xalqaro sud sudyalari bilan gaplaşgan, va ularning barçasi agar BMT qat’iyroq harakat qilganida, qutqarilgan suriyaliklar soni köp bölardi, deb hisoblaydi.

«Davlat çegarasi orqali insonparvarlik yordami yetkazib beriş uçun bizga yoki mamlakat hukumati ruxsati, yoki, Suriya bilan bölgan holatlarda, BMT Xavfsizlik kengaşining yakdil rezolyutsiyasi talab etiladi. Biz xalqaro huquq mavzusida haftalab, oylab va yillab ilmiy bahslar olib borişimiz mumkin. Biz xalqaro huquq bizning işimizni keçiktirmadi, degan pozitsiyadamiz», deydi BMT himoyasi uçun taşkilot boş kotibining matbuot kotibi Stefan Dyujarrik.

BMT yordam ajratiş va yetkazib berişdan taşqari, tabiiy ofat oqibatlarini bartaraf etişda xalqaro hamjamiyat sa’y-harakatlarini muvofiqlaştirişda ham muhim rol öynaydi.

Xususan, taşkilot sörovdan keyin (Turkiya ham şunday sörov jönatdi) 12-48 soat içida dunyoning istalgan nuqtasida iş boşlaşi mumkin bölgan UNDAC qutqaruv brigadalari faoliyatiga rahbarlik qiladi.

Ammo, ma’lum bölişiça, BMT tez tibbiy yordam brigadalarining Suriya şimoli-ğarbiga kirişi böyiça sörov yubormagani ma’lum böldi. Taşkilot vakillari UNDAC guruhlarini tabiiy ofat joylariga joylaştiriş böyiça sörov yuborilganini ham tasdiqlay olmadi.

Stefan Dyujarrikning ta’kidlaşiça, fojia joyida qutqaruv brigadalari yetarli bölmagani Suriya hukumati qabul qilgan qator qarorlar bilan izohlanadi.

«Xavfsizlik bilan boğliq muammolar bor. Bunga ta’sir qilişi mumkin bölgan turli siyosiy muammolar bor», deydi BMT vakili.

Ammo Xalqaro jinoiy sud prokurorining maxsus maslahatçisi Marko Sassolining ma’lum qilişiça, BMT Suriya ruxsatisiz ham, xalqaro huquq kafolati bölgan Jyeneva konvensiyasi asosida yordam yetkazilişini ta’minlaşi mumkin edi.

«Suriya ham imzolagan Jyeneva konvensiyasida mustaqil humanitar organ mojaroning barça tomonlariga öz xizmatlarini taklif qilişi mumkinligi aytilgan», degan u BBC naşriga.

Zilziladan jabrlanganlar ham BMT yetarliça tezkorlik bilan harakatlanmagan deb hisoblaşadi. Ular orasida zilzila oqibatida rafiqasi va beş farzandidan ayrilgan Umar Hoji ham bor.

Naşr jurnalistlari uni tabiiy ofatdan keyingi ilk kunlarda uçratişgan. U bu vaqtda özining oltinçi bolasi - bedarak yöqolgan deb hisoblanayotgan 14 yoşli Abdurahmonni qidirayotgandi, keyinroq u topildi.

«BMTning yordami yetarliça bölmadi. Eng sezilarli yordam mahalliy aholi vakillari tomonidan böldi. Agar BMT oldinroq kelganida köp narsa boşqaça bölgan bölardi», deb hisoblaydi Umar.

«BMT Suriya şimoli-ğarbidagi aholi işonçini oqlamadi. Bu yerdagi odamlar xalqaro yordam kelişini kutdi va yordam baribir kelmagaç, çindan özini taşlab qöyilgan his qilişdi», deb yozadi zilziladan bir hafta ötib Bob-al-Hava çegara ötkaziş punktiga yetib kelgan BMT favqulodda yordam xizmati rahbari Martin Griffits.

AQŞning mulohazasiz qadami

New York Times gazetasi seşanba kuni yozişiça, 
Vaşington zilzila oqibatlarini bartaraf etişni osonlaştiriş uçun Suriyaga qarşi sanksiyalarini vaqtinça yumşatdi.

Xususan, jabrlangan hududlar tiklanişiga zarur bölgan vositalar tösiqsiz yetib borişi uçun Suriya bank tizimiga taalluqli çeklovlarning bir qismi olti oy muddatga olib taşlangan.

Naşrning yozişiça, sanksiyalar masalasi - Başar Asadni fojiadan keyingi soatlar va kunlarda qiziqtirgan yagona masala edi.

Asad favqulodda holat e’lon qilmadi, halok bölganlar uçun motam e’lon qilmadi va jabrlangan hududlarga tabiiy ofatdan bir neça kun ötibgina taşrif buyurdi. Lekin uning hukumati birinçi kuniyoq Ğarbni sanksiyalarni olib taşlaşga çaqirdi. Damaşqni faqat şu narsa qiziqtirdi.

Avvaliga Vaşington rad javobi berib, sanksiyalar heç qanaqasiga qutqaruv işlarini çeklamasligini bildirdi, ammo keyin baribir yon berişga qaror qildi. Yevroittifoq ham Suriyaga qarşi sanksiyalar masalasida xuddi şunday yöl tutdi.

Damaşqqa xalqaro sanksiyalar fuqarolik uruşiga aylanib ketgan namoyişlar şafqatsizlarça bostirilişi va bu köplab qurbonlarga sabab bölişi, Yaqin Şarqda tajovuzkor siyosat olib borayotgan Eron bilan yaqin aloqalar örnatilgani va boşqa köplab sabablarga köra joriy etilgandi.

New York Times naşri yozişiça, fevral oyidagi zilzila Başar Asad rejimi uçun siyosiy ne’matga aylandi va u butun dunyoning hamdardligidan öz manfaatlari yölida foydalanişga harakat qiladi.

Şu vaqtga qadar Asad bilan aloqa qilişdan tiyilib kelgan köplab arab davlatlari yetakçilari unga hamdardlik va jabrlanuvçilarga insonparvarlik yordamlari yuborişdi.

Amerika naşri Asad va uning atrofidagilar ğarb sanksiyalari yumşatilişidan öz moliyaviy bazasini mustahkamlaş uçun foydalanişidan xavotirlar borligini yozadi.

«Zilziladan allaqaçon siyosiy manfaatlar uçun foydalanayotgan rejim undan qaytiş va öz pozitsiyalarini mustahkamlaş uçun ham foydalanmoqçi», deydi NYT naşriga bergan intervyusida Davlat departamentining Yaqin Şarq işlari böyiça bölimi sobiq maslahatçisi, Vaşington instituti katta ilmiy tadqiqotçisi Endryu Teybler.

Uning hisoblaşiça, sanksiyalar yumşatilişi Suriya hukumatiga zilzila jabrdiydalariga yordam niqobi ostida moliyaviy tranzaksiyalar amalga oşiriş imkonini beradi va bunday ötmişga ega rejim uçun bu aql bovar qilmas darajadagi omaddir.

AQŞ Davlat departamenti esa Amerikaya moliya vazirligida bunday qonunbuzarliklarga yöl qöymaslik uçun dastaklar (riçag) borligiga işontirgan, ammo bu aynan qanday qilinişini izohlamagan. Moliya vazirligi New York Times naşrining qator sörovlariga ham javob qaytarmagan.