Havo, oziq-ovqat va haşarotlarga allergiya: buni oldindan bilsa böladimi?

Tuxum, baliq va soya

Ma’lumotlarga köra, dunyo aholisining 1,1 foizidan 10,8 foizigaça bölgan qismida ovqatga allergiya kuzatiladi. Mahsulotlar orasida esa faqat tuz va şakargina allergiya qözğatmaydi. Qolgan har qanday mahsulot ma’lum darajada allergiyaga sabab bölişi mumkin.

Şifokor Roziqova tovuq tuxumi keng tarqalgan allergenlar ekanini aytadi. U bolalarda uçraydigan oziq-ovqat allergiyasining sababçilaridan biri hisoblanadi. Çunki uning tarkibida proteinlar, suv, yoğ va oqsillar mavjud.

• Ba’zilar tuxum oqini bemalol iste’mol qiladi-yu, sariğini kötara olmaydi yoki aksinça. Bunday kişilarda boşqa parranda tuxumlari ham bir xil reaksiya paydo qiladi. Tuxumga allergiyasi bor kişilarning aksariyatida tovuq katagi yoki parranda fermasi hidiga allergiya holati kuzatiladi.
•  Baliq — kuçli antigen. Bu mahsulotga allergiyasi bor kişilar hayotiga uni tayyorlaş jarayonida taraladigan hid ham xavf tuğdirişi ehtimoli bor.
• Buğdoy va soya ham ba’zida allergik reaksiyalarni keltirib çiqaradi. Masalan, dukkakli ösimliklardan olinadigan soya mahsulotiga allergiyasi bor bemorlarda köpinça sigir sutiga ham allergik reaksiya kuzatiladi.
• Tsitrus mevalar, qulupnay, yertut, yonğoqlar ayniqsa yeryonğoq köproq allergiya qözğaydi. Yonğoqqa allergiyasi bölganlarning aksariyati esa uşbu meva daraxti çangiga ham ta’sirçan böladi.
• Şokolad, kakao, javdar, jöxori, guruç, arpa kabi mahsulotlar esa kuçsiz antigen xususiyatga ega bölib, jiddiy asoratlarni keltirib çiqarmaydi.

Oziq-ovqat allergiyasining namoyon bölişi

Roziqovaning ma’lumot berişiça, ovqatga allergiya odatda taomlangandan bir neça daqiqadan ikki soatgaça rivojlanadi. Simptomlar bemorning yoşi va immuniteti holatiga boğliq. Asosiy alomatlar esa terida toşma, qiçişiş, şiş yoki aksiriş bilan namoyon böladi.

Oğiz böşliğida esa şilliq pardaning şişişi, allergik rinit, ya’ni burun bitişi, aksiriş va burundan suv kelişi, yötal, nafas qisişi, közlarning yoşlanişi va qizarişi, köngil aynişi kuzatilişi mumkin. Ba’zan bu turdagi allergiya belgilariga köngil aynişi va qayt qiliş, iç ketişi, qorin sohasidagi oğriqlar ham xos.

Allergiya mahali odatda toşma — eşakemi körinişida paydo bölib, qattiq özakli qizil tusli toşma, şiş va qiçişiş bilan keçadi.

Emizikli bolalarda ovqat allergiyasi atopik dermatit sabab qator qöşimça alomatlarga ega. Masalan, teri qurişqoqligi, bolaning anal sohasida emizgandan keyin kuçayadigan qizariş şular sirasidan.

Ba’zi odamlarda oziq-ovqat allergiyasi jiddiy alomatlar — bronxial obstruksiya, kökrak qafasidagi siqiliş, nafas olişning qiyinlaşişi, qon bosimining keskin pasayişi, boş aylanişi yoki huşni yöqotiş kabi hayot uçun xavfli alomatlar bilan keçişi mumkin.

“Umuman, allergiyaning tabiiy davo usuli, avvalo, töğri ovqatlanişdir. Bemor allergen çaqiruvçi oziq-ovqat mahsulotlaridan tiyilişi va voz keçişi lozim”, – deydi şifokor Ilmira Roziqova.

Haşarotlarga allergiya

Kişi organizmiga suvaraklar, gijjalar tuşganda va çumolilar çaqqan paytlarda ham allergik reaksiyalar kuzatiladi.

• Allergik reaksiyalar köpinça sariq çumolilar çaqişidan yuzaga keladi: bitta çumoli çaqqanda qavarçiqlar va angionevrotik şiş paydo böladi. Ular tez sodir boladigan, sekin-asta sodir böladigan va keçki reaksiyalar tipida rivojlanişi mumkin. Bir neça çumolining birdaniga çaqişi bronxial astma xuruji va hatto anafilaktik şokni keltirib çiqarişi mumkin.
• Qon söruvçi haşarotlar (çivinlar, kanalar, burgalar) çaqqanda kişi organizmiga haşarot sölagi tuşadi. Uning tarkibida esa zaharli moddalar bilan bir qatorda allergik reaksiyalarni keltirib çiqaruvçi moddalar ham bor.
• Uy paşşalari ham Ye immunoglobulini bilan boğliq allergik reaksiyalarni keltirib çiqarişi mumkin.
• Suvaraklarga nisbatan allergik reaksiyalar köpinça allergik dermatozlar, qavarçiqlar, rinitlar, bronxial astma körinişida yuzaga keladi. Suvarak allergenlari uy çangida bölişi va nafas yöllarining allergik kasalliklari rivojlanişiga turtki böladi. 
• Allergenlarning manbai bu — nobud bölgan suvaraklar tana qismlari, sölagi, axlati bölişi ham mumkin.

Allergiya uçun test

Har qanday allergiya turida allergolog mutaxassisga murojaat qiliş lozim. Çunki özboşimçalik bilan davolaniş allergiyani kuçaytirişi yoki boşqa kasalliklarni keltirib çiqarişi mumkin.

Roziqova bemorda kuzatilayotgan simptomlar allergiya belgisi ekanligini maxsus qon tahlili yordamida aniqlaş lozimligini aytadi. Bunday testlardan biri – IgE testi hisoblanadi.Öz navbatida, uning umumiy va maxsus turlari mavjud. Masalan, umumiy IgE bemorda allergiya bor yoki yöqligini körsatsa, maxsus IgE testi orqali aynan nimalarga allergiya mavjudligini aniqlasa böladi.

“Bunday tekşiruv uçun hozir markazimizda yuqori tezlikka ega va bir vaqtning özida 200dan ortiq turdagi allergenlarni aniqlay oladigan avtomat immunoferment analizatori — “Alisei” qurilmasidan foydalanilmoqda”, – deydi Respublika ilmiy ixtisoslaştirilgan allergologiya markazi direktori.

Tahlil javoblari çiqqaç, natijalarga köra, muolajalar belgilanadi. Umuman, allergik kasalliklar profilaktikasi va ularni davolaşda ratsional ovqatlaniş tartibi, soğlom turmuş tarziga rioya etiş muhim. Immunitetni mustahkamlaş esa allergiya xurujidan himoyalanişning eng samarali usulidir.