Z-artistlarga qarşi kampaniya, oyliklar oşişi va pasaymagan tezlik - hafta dayjesti
|14:13 / 02.04.202330 98616 min
Kremlparast artistlarning Boku va Olmaotada qabul qilinmagan konserti Toşkentda ötkaziladimi? Inflatsiya 12 foiz bölib turgan bir paytda nega oyliklar 6,5 foizga oşirildi? Jarima ballari böyiça topşiriqni bajarmagan IIV tezlikni pasaytiriş talabini ham bajarmoqçi emasmi? Yakunlanayotgan hafta mavzulari – Kun.uz dayjesti.
Yakunlanayotgan hafta özbekistonlik faollar, ayniqsa öz fikriga ega yoşlarning rus propagandasiga qarşi kampaniyasi bilan yodda qoladigan böldi. Ular e’lon qilgan boykot sabab, Ozarboyjon va Qozoğistondan quvilgan Z-artistlar endi Özbekistonda ham qabul qilinmasligi mumkin.
Önlab rossiyalik qöşiqçilarni jamlaydigan “Jara” festivalining ötgan yili Boku va Olmaotada bölişi belgilangan konsertlari jamoatçilik qarşiligi sababli bekor qilingan edi. Bunga sabab – festival iştirokçisi bölgan bir qator qöşiqçilar Rossiyaning Ukraina hududlarini bosib olişini oçiq qöllab-quvvatlagan. Festival asosçilaridan biri, Ğarb sanksiyalari ostidagi Grigoriy Leps doimiy ravişda Putin iştirokidagi Z-şoularda qatnaşib keladi, u Donbassda konsert ham bergan.
Toşkentdagi festival 20-21 may kunlari “Yangi Özbekiston” boğida bölib ötişi e’lon qilingan. Ijtimoiy tarmoqlarda norozilik harakati boşlangaç, yarim-rasmiy manbalarda konsert noma’lum muddatga qoldirilişi ma’lum qilindi. Lekin buni heç qaysi davlat idorasi tasdiqlay olmayapti: Kun.uz boğlangan Madaniyat vazirligi, “Özbekkonsert”, Toşkent şahar hokimligi, şahar içki işlar boş boşqarmasi kabi davlat organlarining heç qaysisi aniq gap ayta olmadi. Lekin bu gap-sözlar fonida “Jara” uçun çipta sotayotgan iticket.uz sayti konsert bekor qilinmaganini aytib çiqdi. 1 aprel holatiga ham, saytda çiptalar sotuvi davom etyapti.
Umuman, voqealar rivojidan uruşni qöllovçilarga sahna beriş masalasi xuddi ikki tomon örtasida savdolaşilayotganga öxşaydi. Özbekistonliklar e’tiroz bildira boşlaganidan keyin, konsert afişasidan uruşni oqlovçi ayrim aşulaçilar, xususan Grigoriy Leps, Dima Bilan va Lolita olib taşlandi. Ma’lumot uçun, 1 hafta oldin Leps Toşkentdagi konsertda iştirok etişini aytib videomurojaat yöllagan edi.
Şunga öxşaş savdolaşuv, aftidan, Qozoğistonda ham bölgan. Taşkilotçilar ötgan yili Bokuda konsert beriş böyiça Ozarboyjon rasmiylaridan rad javobini olgaç
Mavzuga oid
, Qozoğistonga köz tikkan va 25-28 iyul kunlari Olmaotada konsert bölişini e’lon qilişgan. Lekin qozoqlarning ham qarşiligiga duç kelib, rejalar yana buzilib ketgan. Şunday bölsa-da, taşkilotçilar “muzokaralar”ni davom ettirgan va Olmaotadagi festivalni 2023 yil 9-12 mart kunlariga belgilaşga muvaffaq bölişgan. Bu orada Grigoriy Leps, Dima Bilan, Olga Buzova, Anita Tsoy va Lolita afişalardan
Örganişlarimizga köra, “Jara” festivali Toşkentda ötkazilişi uning Olmaotada bekor qilingani bilan boğliq bölmasligi mumkin. Taşkilotçilar Özbekistonda konsert berişni avvalroqdan reja qilgan. Ötgan yili sentabrda “Zhara evens” nomli kompaniya röyxatdan ötkazilgan. Toşkentdagi festival uçun oçilgan Instagram-sahifaga posterlar 15 yanvardayoq joylana boşlagan. Ilk postlarda milliarder Alişer Usmonovga aloqador Ucell kompaniyasi asosiy homiylar qatorida körsatilgan. Keyinroq homiylar röyxatiga Orient Finans Bank qöşilgan.
Inflatsiya 12 foiz, oylik oşişi 6,5 foiz
1 apreldan pensiya va nafaqalar 7 foizga oşirildi. Endilikda eng kam pensiya miqdori 677 000 söm, nogironlik pensiyalari 747 ming söm böldi. 1 maydan e’tiboran esa budjet taşkilotlarida işlovçi xodimlarning maoşlari 6,5 foizga oşadi. Eng kam oylik 980 ming söm deb belgilanadi. Stipendiyalar oşişi közda tutilmagan. Oliygohlardagi kontrakt miqdorlari özgarişi borasida esa hozirça aniq ma’lumot yöq.
E’tiborlisi, oyliklar va pensiyalar 7 foiz atrofida oşayotgan bir paytda, jarimalar va boşqa majburiy tölovlar 10 foizga kötarilyapti: 1 maydan boşlab bazaviy hisoblaş miqdori 300 ming sömdan 330 ming sömga oşadi. Şu bilan birga, xuddi şu sanadan boşlab 372 turdagi huquqbuzarliklar uçun jarimalarga çegirma miqdori ham oşadi: 15 kun içida tölanganda 50 foiz, 30 kun içida tölanganda 30 foiz çegirma oliş mumkin.
Oylik va pensiyalar oşişi haqidagi xabarni hamma ham xursandçilik bilan qabul qildi, deb bölmaydi. Çunki 7 foizlik kötariliş – oxirgi yillardagi oşirişlar bilan taqqoslaganda ham, rasmiy inflatsiya bilan soliştirganda ham sezilarli kam. Bir neça yil oldin maoşlar va pensiyalar inflatsiyadan kam bölmagan darajada indeksatsiya qilib borilişi aytilgan edi. Vaholanki, şu hafta e’lon qilingan rasmiy ma’lumotlarga köra, ötgan bir yillik davrdagi inflatsiya 12 foiz, oziq-ovqat inflatsiyasi esa salkam 15 foiz bölgan. Oxirgi bir yilda asosiy iste’mol tovarlari 12-15 foizga qimmatlaşib, oyliklar esa 7 foizga oşdi degani – aholining real daromadlari oşiş örniga, kamaydi degani. Oddiyroq qilib aytganda, bu oylikka yaşaydigan odamlarning kambağallaşganini anglatadi.
Bunga javoban rasmiylarning aytişiça, oyliklar yil oxirigaça hali yana oşiriladi. Xususan, 1 sentabrdan iş haqi, pensiya va nafaqalarni 10 foizga oşiriş va’da qilindi. Oxirgi marta 15 oy oldin 498 ming söm deb belgilangan kambağallik çegarasi, ya’ni minimal iste’mol xarajatlari esa haligaça yangilanmayapti.
2023 yilda, şuningdek, aholi uçun gaz va elektr energiyasi tariflari oşirilmasligi ham e’lon qilindi. Iqtisodiyot va moliya vaziri örinbosari Dilşod Sultonov energiya narxlari oşmasligi ehtimoli katta ekani, uy xöjaliklari uçun esa narxlar aniq oşmasligini aytdi. Ya’ni yil oxirigaça gaz va elektr tariflari faqat yuridik şaxslar uçun kötarilişi mumkin. Vazir örinbosarining qöşimça qilişiça, vazirlik ijtimoiy norma belgilaş masalasini körib çiqişda davom etyapti. “Sovuq qişda uyida futbolkada yuradigan boy odamlar bozor narxida tölaşi kerak, bu adolatdan böladi”, – dedi Dilşod Sultonov.
“Taşabbusli budjet”: Ovoz yiğiş ham, bahslar ham qizidi
“Taşabbusli budjet”da 7 aprelgaça davom etadigan ovoz yiğiş jarayoni ayni avj pallasiga kirdi. Soliqlardan yiğilgan 1,5 trln söm pulni qayerga işlatişni hal qiliş jarayoni avvalgilardan ham qizğinroq davom etyapti. 31 mart holatiga jami yiğilgan ovozlar soni 14 millionga yaqinlaşdi. Taqqoslaş uçun, avvalgi mavsumdagi loyihalarga jami 7,8 millionta ovoz berilgandi.
Şu bilan birga, hududlarda mahalliy amaldorlarning nayranglari loyiha obrösizlanişiga sabab bölyapti. Ayrim holatlarda quruvçi kompaniyalar ovozlarni sotib olişga kattagina mablağ sarflayotgani, keyin esa hokimliklar bilan avvaldan kelişilgan korrupsion sxema orqali loyiha tenderini yutib olib, bu pulni ortiği bilan çiqarib olayotgani aytilyapti. Şu hafta rasmiylar bergan ma’lumotga köra, quruvçi kompaniyalarni tenderda tanlab oliş tartibini özgartiriş orqali bunday öyinlarga barham beriş közda tutilgan.
“Taşabbusli budjet” atrofidagi boşqa noxuş holatlar esa maktablar bilan boğliq. Eng zaif qatlam bölmiş öqituvçilar maktab uçun ovoz yiğişga majburlanyapti. Şunday holatlarning birida, Toşkent viloyati Oqqörğon tumanidagi maktab öquvçilari pul olib keliş uçun dars paytida uyiga jönatildi. Öqituvçi ularga sim-karta sotib oliş uçun 10-20 ming sömdan pul olib kelişni buyurgan. Voqea videolari tarqalgaç, maktab direktori lavozimidan olindi, öqituvçiga esa ogohlantiriş berildi. Yana bir holatda, Navoiy viloyati Xatirçi tumanida maktab direktori 8-sinf öquvçilarini ovoz yiğişga jalb qilgani ma’lum böldi.
Şunisi e’tiborliki, Oqqörğon va Xatirçidagi ikkala maktab ham şundoğam yaqin yillarda ta’mirlangan. Xatirçidagi maktab ötgan yili ham “Taşabbusli budjet”da ğolib bölib, sinflarga kamera örnatilgan, mini-stadion qurib berilgan; bu yil esa quyoş paneli örnatiş va boşqa taşabbuslar bilan loyihada qatnaşyapti. Umuman, respublika böyiça e’lon qilingan quyoş panellariga ötiş kampaniyasi fonida, “Taşabbusli budjet”da ham bu boradagi takliflar juda köpaygan.
Şu va boşqa holatlar sabab ijtimoiy tarmoqlarda “Openbudjet” tanqidçilari va loyihani yoqlovçilar örtasida bahslar köpaydi. Tanqidçilar joylarda ovoz töplaşning ğirrom yöllaridan yurilayotgani, jarayonga öqituvçilar, şifokorlar va boğçalar xodimlari majburan jalb qilinayotganini aytib, loyihadagi hamma işlarni aslida davlat heç qanaqa ovozsiz qilib berişi kerakligini aytyapti. Loyiha tarafdorlari esa Özbekiston tarixida birinçi marta xalq öz soliqlaridan şakllangan budjetni erkin taqsimlaşda iştirok etayotgani, “Openbudjet” Özbekiston xalqi demokratiyaga tayyor emas degan gap qançalik xatoligini körsatib bergani, loyihani töxtatiş emas, aksinça unga ajratiladigan pullarni köpaytiriş kerakligini ta’kidlayapti.
Erkin va halol saylovlar yöq mamlakatda “Taşabbusli budjet” kabi loyihalarning bölişi – odamlar uçun katta imkoniyat. Bu loyiha aholiga hokimlarning bu yil, keyingi yil degan va’dalari amalga oşişini kutmasdan, özlari uyuşgan holda muammoni hal qiliş imkonini beradi. Fikrimizça, “Openbudjet” tanqidçilarining sözlari köproq hissiyotga asoslangan. Loyihada haqiqatan ham kamçiliklar bor, lekin bu uni yopib taşlaş kerak degani emas. Masalan, ovozlarni sim-kartaga emas, mobil qurilmalarning IMEI-kodlariga boğlaş orqali loyihani ham takomillaştiriş, ham yanada soddalaştiriş mumkin.
Bundan taşqari, qonunlar ham işlaşi kerak. Şu hafta imzolangan qonunlar bilan, pedagoglarni majburiy mehnatga jalb qilganlik uçun alohida jinoiy javobgarlik belgilandi. Tibbiyot xodimining qonuniy faoliyatiga tösqinlik qilganlik uçun esa ma’muriy javobgarlik kiritildi.
Şaharlarda tezlik pasaymadi, prezident farmoni yana bajarilmadi
Özbekiston şaharlarida tezlikni pasaytiriş masalasini mas’ullar yana paysalga solyapti. Prezident farmoniga asosan, 1 apreldan boşlab Toşkent va Nukus şaharlari, viloyatlar va tumanlar markazlarida eng yuqori tezlik soatiga 70 kilometrdan 60 kilometrgaça tuşirilişi kerak edi. Lekin bu borada Yöl harakati qoidalariga haligaça özgariş kiritilgani yöq. Radar va kameralar ham yangi çeklovlarga moslaştirilmadi. Qaçon moslaştiriladi, prezident farmoni nega vaqtida ijro etilmadi – biz bu savollarga mas’ullardan javob ololmadik.
Bu – prezidentning yöl harakati xavfsizligini ta’minlaş böyiça topşiriqlari bajarilmay qolayotgan birinçi holat emas. Avvalroq ham prezident qarorida belgilangan muddat pisand qilinmasdan, jarima ballari tizimini işga tuşiriş ham noma’lum muddatga keçiktirib yuborilgandi.
Haydovçilar uçun yana bir eslatma. 1 apreldan boşlab, 2010 yilgaça berilgan eski namunadagi haydovçilik guvohnomalari haqiqiy emas deb hisoblanadi. Muddati ötgan guvohnoma bilan avtomobil boşqariş esa jarimaga sabab böladi. Lekin guvohnomani vaqtida almaştirmaganlik uçun jarima yöq.
Eslatib ötamiz, yangi guvohnoma oliş uçun qayta imtihon topşiriş şart emas. 2010-2012 yillarda berilgan guvohnomalar şu yil 30 iyungaça, 2013–2015 yillarda berilganlari 30 sentabrgaça, 2015 yildan keyin berilganlari esa 31 dekabrgaça yangisiga almaştirilişi kerak.
Xorazmdagi mudhiş jinoyat va mudhiş sudyalar
Hafta oxirida pedofiliyaga doir navbatdagi noxuş xabar köpçilikni seskantirib yubordi. Ma’lum bölişiça, Xorazmda oilaviy mehribonlik uyi rahbari öz vasiyligidagi 3 nafar voyaga yetmagan qizni 10 oy davomida turli erkaklar bilan jinsiy aloqa qilişga majburlab kelgan. Mijozlar orasida hatto yuqori lavozimli davlat amaldorlari ham bölgan.
“Sukut saqlama” loyihasi ma’lumotiga köra, Xorazm viloyati adliya boşqarmasining sobiq boşliği avvaliga öz vakolatidan foydalanib, mehribonlik uyining muammolarini hal qilişda yordam bergan, keyin esa mehribonlik uyi rahbaridan unga jinsiy ehtiyojlarini qondiriş uçun qiz topib berişni talab qilgan. Şunda mudira 17 yaşar yetim qizni tanlagan va uni oç qoldirib, boşqa bolalardan ajratib qöyib, taşqariga çiqişini taqiqlaş orqali begona erkak bilan jinsiy aloqa qilişga majburlagan.
Adliya boşqarmasi boşliği keyinroq boşqa qizlarni ham berişni talab qilgan. Mudira esa 15 va 16 yoşli yana ikki qizni erkaklar bilan jinsiy aloqaga majburlagan. Ulardan biri bunga qarşilik qilganida, mudira oşxonadan öqlov olib kelib, bolalar köz öngida qizning ukasini kaltaklagan. Mansabdorning voyaga yetmagan qizlar bilan uçraşuvlari boşqarma xodimlariga xizmat uyi sifatida ajratilgan kvartirada bölib ötgan.
Voyaga yetmagan qizlar bilan jinsiy aloqada bölib kelganlar orasida Xorazmning Yangiariq tumani favqulodda vaziyatlar bölimi sobiq boşliği ham bölgan. U ham avvaliga mehribonlik uyiga homiylik yordami sifatida mebellar va turli şirinliklar sovğa qilgan. Mudira esa unga yoş qizlar bilan yotişi uçun mehribonlik uyining özidan joy qilib bergan.
Yana ham dahşatlisi şundaki, bu ikki amaldor pedofiliya jinoyatida aybdor deb topilgan bölsa ham, ular qamoqdan qutulib qolgan. Sud hukmi bilan mudira 5 yilga qamalgan, lekin sobiq mansabdorlarga 1,5 yil muddatga ozodlikni çeklaş jazosi tayinlangan. Ya’ni ularga şunçaki soat 22:00dan 6:00gaça uydan çiqmasang böldi, degan majburiyat yuklangan xolos. Dekabr oyida bölib ötgan apellyatsiya sudida ham hukm özgarişsiz qoldirilgan.
Ijtimoiy tarmoqlarda jinoyatçilar orasida boşqa amaldorlar ham bölgani, ular suvdan quruq çiqqani aytilmoqda.
Bu hafta yana nimalar röy berdi?
Özbekistonning davlat qarzi 29 mlrd dollardan oşdi. 2023 yilning 1 yanvar holatiga berilgan bu raqam – mamlakatimiz tarixidagi eng yuqori körsatkiç. Davlat qarzi miqdori ötgan yili salkam 3 mlrd dollarga oşgan. Davlat qarzining 90 foizdan ortiq qismi xorijiy valutada jalb qilingan. Davlat taşqi qarzining 90 foizdan ortiği xorijiy valutada olingan.
Soliq organlari Toşkentdagi kompaniyalardan 28,5 mlrd söm pulni noqonuniy undirgani şov-şuvga sabab böldi. Bu – foyda soliğidan tölanadigan avans bilan boğliq. Voqea sabab Soliq qömitasining departament boşliği işdan olindi, yana 4 kişi jazoga tortildi. Ortiqça undirilgan pullar bir kunda qaytarilgan bölsa ham, holat köplab tadbirkorlarning jiddiy e’tirozlariga sabab böldi.
Toşkentda 248 kişiga avtomaşina va’da qilib, ularni 12 mlrd sömga çuv tuşirgan firibgarlarga hukm çiqarildi. Ma’lum bölişiça, ikkita kompaniya qisqa muddatda Cobalt, Nexia, Gentra, Malibu va Isuzu avtomobillarini yetkazib berişni va’da qilib, odamlarni 2 yildan beri aldab kelgan. Kompaniyalardan birining 29 yoşli rahbari 9,5 yilga, ikkinçi kompaniya rahbari 8,5 yilga ozodlikdan mahrum etildi. E’tiborlisi, jazoga tortilganlar orasida jabrlanuvçilar ham bor – ularning 5 nafari sud zalida janjal keltirib çiqargani uçun jarimaga tortildi.
Qamçiq dovoni orqali siğimi 15 kişigaça bölgan mikroavtobuslar qatnovi yölga qöyiladi. Bundan taşqari, Jizzax dovoni, Çimyon va Çorvoqqa ham turistik avtobus va mikroavtobus qatnovini yölga qöyişga ruxsat berildi. Turizm mavzusidagi selektorda prezident, şuningdek, mahalliy aviareyslar sonini 2 baravar oşirib, 100 taga yetkaziş böyiça topşiriq berdi. Özbekistonning turistik salohiyatini jahonga tarğib qiliş uçun salkam 9 mln dollar ajratiladi.
