Işlab ketgan qonunlar va töxtamayotgan daraxtkuşlik - hafta dayjesti

Toşkentda ekologik safarbarlik: “yuqoridan” buyruq bölişi bilan qonunlar işlab ketdi. Daraxtlar qirğini esa davom etyapti: Farğonada yuzta, Samarqandda mingta daraxt kesib taşlandi. Xorijdan qaytişdagi bojsiz limit oşadi: şaxsiy ehtiyoj uçun iPhone yoki maişiy texnika olib kelişdagi çeklovlar kamayişi kutilmoqda. Ortda qolayotgan haftaning Özbekiston hayotiga oid ayrim xabarlari – Kun.uz dayjestida.

Ekologiya qömitasiga köra, nazorat tadbirlari davomida tekşirilgan 96 ta obektdan naq 60 tasida çangga qarşi majburiy talablar bajarilmayotgani aniqlangan. Natijada 70 kişi javobgarlikka tortilib, 15 ta obektda quriliş işlari töxtatilgan.

Issiqxonalar masalasiga kelsak, ularga nihoyat gaz ta’minoti tiklandi. Energetika vazirligining çorşanba kungi bayonotida aytilişiça, poytaxt va uning atrofidagi 68 ta issiqxonaga gaz yetkazib beriş boşlangan, yana 100 ta issiqxona issiqlik ta’minotiga ulangan. Ayni paytda, yangi işlab çiqilayotgan qonun loyihasi bilan, şina, mazut yoki bitum yoqqan kiçik issiqxonalar uçun jarimani oşiriş, yirik issiqxonalar uçun esa jinoiy javobgarlik kiritiş, bunday jinoyatlarda qozonxonani davlat foydasiga musodara qiliş közda tutilyapti. Şu bilan birga, 2-3 yil oldin issiqxonalarni yoppasiga gazdan uziş xato qaror bölganini rasmiylar oçiq tan olişgani yöq. Bu qaror keltirgan ulkan zararlar uçun mas’uliyat masalasi ham kun tartibida emas.

Hafta davomida çangga qarşi safarbarlik sudlarda ham aks-sado berdi. Oliy sud xabariga köra, “Maxam-Chirchiq” zavodida ötkazilgan tekşirişda 10 dan ortiq kamçiliklar aniqlangan: havo va suv ortiqça ifloslantirilgan, kimyoviy moddalarni saqlaş tartibi buzilgan, kompensatsiya tölovlari öz vaqtida tölanmagan. Natijada tuman sudining qarori bilan, “Maxam-Chirchiq” faoliyati vaqtinça töxtatildi.

Sanoat korxonalari haqida gap ketganda, prezident farmonida belgilangan muhim yangilik bor. Unga köra, atrof-muhitga ta’siri böyiça I va II toifalarga mansub barça korxonalar havo sifatini monitoring qiluvçi stansiya örnatib, 1 martgaça bu stansiyalarni Ekologiya qömitasi bazasiga integratsiya qilişi şart. Bu degani – respublika böylab sement zavodlaridan tortib teri-könçilik sexlarigaça havoni qançalik bulğayotganini ekologiya organi real vaqt rejimida körib tura oladi. Berilgan muhlat içida yangi talabni bajarmagan zavodlar uçun kompensatsiya tölovlari 5 baravarga oşiriladi.

Farmondagi muhim yangiliklardan yana biri – maişiy havo tozalagiçlar uçun 20 foizlik bojning bekor qilinişi böldi. Avvalroq xabar berganimizdek, Özbekistonda bu mahsulotlarga talab keskin oşib ketgan. Natijada oxirgi haftalarda köplab dökonlarda havo tozalagiçlarni topib bölmay qoldi, defitsit sabab narxlar karrasiga oşib ketdi. Afsuski, bojdan ozod etilgan mahsulotlar röyxatiga negadir havo namlantirgiçlar kiritilmagan. Bundan taşqari, Ai-80 benzini taqiqlanayotgan bir paytda, elektromobillar uçun utilizatsiya yiğimini bekor qiliş yoki heç bölmasa bir yil oldingi darajaga qaytariş masalasi ham farmondan örin olmagan.

Daraxtlar ayovsiz kesilişda davom etyapti

Ekologik vaziyat neça haftadan beri butun Özbekiston muhokama qilayotgan birinçi raqamli mavzu bölib turgan bir paytda, bu masala ayrim amaldorlarning parvoyiga ham kelmayotgani açinarli. Ularning “şarofati” bilan hatto hozirgidek kritik vaziyatda ham daraxt kesişlar töxtovsiz davom etyapti. Hafta davomida Farğona va Samarqand viloyatlarida navbatdagi daraxtkuşlik holatlari qayd etildi.

Farğonaning Buvayda tumani hokimi örinbosari qonunlarga tupurgani öz yöliga, lekin siyosiy kun tartibidan bexabarligi hayratlanarli. Voqea videosidan köriş mumkinki, Saidali Xizirov noqonuniy daraxt kesilişini töxtatişga urinayotgan ekologiya inspektoriga qarşilik qilib, unga kuç işlatişgaça borgan. Hozirgi safarbarlik şaroitida, hokim örinbosari bu qilşimi uçun şu zahotiyoq işdan olinib, ustidan jinoyat işi oçildi. Boş prokuratura bayonotiga köra, jinoyat işi tergovini şaxsan boş prokurorning özi nazoratga olgan. Kun.uz suriştiruvidan ma’lum bölişiça, bu holatda quruvçi kompaniya aholi qarşiligiga qaramay zovurni kömib taşlab, örniga quriliş qiliş uçun 100 tupga yaqin daraxtni kesib taşlagan.

Samarqanddagi daraxtkuşlik kölami bundan ön barobar katta. Bulunğur tumanida Oqtepa kanali böylarini betonlaştiriş davomida mingga yaqin (!) daraxt kesib taşlangani aytilyapti. Açinarlisi, qirğin qilingan daraxtlarning katta qismi köp yillik, katta daraxtlar bölgan. Bu holatda mas’ullar daraxtlarning bir qismini aholining öziga kestirişgan: kanal böyida yaşovçilarga bu işlar göyoki “prezident qarori asosida” bölayotgani, odamlar kesgan daraxtlarini özlarida saqlab qolişlari mumkinligi, lekin yarim pulini irrigatsiya boşqarmasiga berişi kerakligi aytilgan. Ayni paytda moratoriyga zid bu kesilişlar töxtatilib, tekşiruv boşlangan.

Ekologik vaziyatni önglaş böyiça hozirgi kuçaytirilgan tartib bir neça hafta oldin Toşkentda röy bergan daraxtlar qirğini böyiça olib borilayotgan tergovga ham taalluqli bölsa, zarar qilmasdi. Eslatib ötamiz, Yakkasaroy tumani Bobur köçasidagi 174 ta arça noqonuniy kesib taşlangani yuzasidan jinoyat işida buyurtmaçilar bir çetda qolib, şunçaki topşiriqni bajargan obodonlaştiriş xodimlari javobgarlikka tortilayotgani – ikki haftagina oldin muhokamalarga sabab bölgandi.

Çet eldan kelayotganlar uçun boj yuki kamayadimi?

Çet eldan qaytayotgan vatandoşlar özi bilan iPhone olib kelayotgani uçun boj tölaşga majbur bölayotgani haqidagi muhokamalar yodingizdami? Hozirça “kelajak xabarlari” ruknida bölsa-da, bu muammo borasida xuşxabar bor. Seşanba kuni imzolangan, byurokratiyani qisqartirişga qaratilgan prezident farmoniga asosan, Özbekistonga şaxsiy ehtiyoj uçun tovar olib kirişdagi limitlar töliq qayta körib çiqiladigan böldi.

Farmonga köra, 2026 yil mart oyigaça tegişli hujjat loyihasi işlab çiqiladi va unda jismoniy şaxslar öz şaxsiy ehtiyoji uçun notijorat maqsadda respublikaga olib kiradigan tovarlar uçun bojsiz normalarni “aholi ehtiyojlarini inobatga olgan holda” oşiriş naarda tutiladi.

Yodingizda bölsa, bu normalar joriy yilning 1 mayidan boşlab keskin kamaytirilgan edi. Xususan, samolyotda keluvçilar uçun limit 2000 dollardan 1000 dollarga, poyezdda keluvçilar uçun 1000 dollardan 500 dollarga tuşirilgan edi. Davlat çegarasini avtomobilda yoki piyoda kesib ötayotganlar esa 300 dollardan ortiq qiymatdagi tovarni bojsiz olib kirolmaydi. Qolaversa, 2-3 kunga xorijga çiqqanlar uçun bojsiz limit umuman nolga teng qilib qöyilgan. Bundan taşqari, ayrim tovarlarni olib ötişning minimal miqdor normalari ham amal qilişda davom etmoqda. Bu normalar 2018 yilda kiritilgan bölib, unga asosan Qirğiziston yo Qozoğistondan kelayotgan vatandoşlar özi bilan ayni bir turdagi maişiy texnikani 6 oyda faqat 1 marta bojsiz olib ötişi mumkin. Bu çeklovdan kimlar manfaatdor ekani esa heç kimga sir emas.

Bu hafta yana nimalar röy berdi?

Şaxmatçi Javohir Sindorov Jahon kubogi ğolibi böldi. U finalda Xitoy vakili Vey Yini tay-breykning ikkinçi partiyasida, qora donalarda öynaganiga qaramay mağlub etdi va Jahon kubogini qölga kiritgan tarixdagi eng yoş grossmeysterga aylandi. Prezident Mirziyoyev 19 yaşar Javohirni “Özbekistonda xizmat körsatgan sportçi” unvoni bilan taqdirlab, unga 3 xonali xonadon sovğa qildi. Murabbiylariga esa pul mukofotlari topşirildi. Şuningdek, Sindorovning özi çempionlik bilan birga, FIDE'ning 120 ming dollar pul mukofotini ham qölga kiritdi.

Furqat tumani içki işlar bölimi rahbarlarining şov-şuvli jinoyati böyiça sud hukmi öqildi. IIBning sobiq boşliği Akmal Xöjayev va uning örinbosari Jasur Rasulov 4 yil muddatga ozodlikdan mahrum etildi. Hukmga köra, ular oldindan til biriktirgan holda fuqarolarning turar joy daxlsizligini buzgan, mansab vakolatidan çetga çiqqan, tezkor-qidiruv faoliyati natijalarini soxtalaştirgan, fuqarolarni qonunga xilof ravişda uşlab turgan va inson qadr-qimmatini kamsituvçi ma’lumotlarni oşkor qilgan, deb topildi. Ularning maktab direktori va soliq idorasi boşliği şa’niga qilgan tajovuzi Özbekistonda yilning eng rezonansli va şarmandali jinoyatlari qatorini töldiradigan böldi.

Toşkent viloyati hokimi Zoyir Mirzayev ayollarning tandirda non yopmay qöyganini tanqid qildi. Uning iddaosiga köra, ayollar tandirda non yopmay qöygani sababli onkologik kasalliklar köpaygan emiş. “Tandirda non yopgan ayolda rak kasali bölmaydi”, dedi u. Çunki, hokimning tuşuntirişiça, tandir oldida organizm qiziydi, natijada qon aylanişi tezlaşib, tomirlarni tozalanar ekan. Eslatib ötamiz, ötgan oyda Surxondaryo viloyati Qumqörğon tumani hokimi Anvar Normamatov odamlar tappi qilmay qöyganidan yozğirgan edi.

Özbekistonning Jahon savdo taşkilotiga a’zoligi böyiça muzokaralari eng köp çözilayotgan davlatlardan biri – Rossiya bölib qolmoqda. Boş muzokaraçi Azizbek Urunov bu hafta RF bilan muzokaralar “deyarli yakunlangani”, “faqat bir neçta texnik bandlar” qolganini ma’lum qildi. Urunovga köra, endi faqat Xitoy Taypeyi bilan muzokaralarni yakunlaş qoldi xolos. Şu tariqa, mart oyiga borib, Özbekiston vanihoyat Jahon savdo taşkilotiga a’zo bölib kirişi maqsadi reallikka yaqinlaşyapti. Şu bilan birga, qator iqtisodçilar taşkilotga a’zo bölgan bilan, iqtisodiyotning erkinlaşişi, monopoliyalarning yöqolişi va raqobat kuçayişi borasida katta umidlarga berilmaslikka çaqiryapti.

Odamlardan soliq qarzini undirişda elektr energiyasining billing tizimi vosita böladi. Şanba kuni e’lon qilingan farmonga köra, mol-mulk yoki yer soliği böyiça qarzi 1 mln sömdan oşgan jismoniy şaxslardan qarzdorlikni undirişda elektr energiyasining billing tizimi mexanizmidan foydalaniladi. Bunday tartib 1 yanvardan sinov tariqasida Namangan viloyatida boşlanadi, keyinroq boşqa hududlarda ham joriy etilişi mumkin. Mexanizmning aniq tafsilotlari hozirça ma’lum emas. Eslatib ötamiz, avvalroq çiqindidan qarzdorlarning svetga tölov qiliş imkoniyatini çeklaş yölga qöyilgan edi.

Muallif – Komron Çegaboyev
Dastur boşlovçisi – Bobur Akmalov
Tasvir ustasi – Şohruz Abdurayimov
Surdotarjimon – E’zoza Ahmedova