Çangga qarşi safarbarlik va IIBBda in qurgan talonçilar - hafta dayjesti

Özgidromet direktori Şerzod Habibullayevga köra, havoning bunçalik yomonlaşib ketişida antropogen omillardan taşqari, tabiiy omillarning ham roli bor: yomğirsiz ötayotgan kuz fonida, havo haroratini özgarib, çang kötarilişi bilan keçadigan inversiya hodisasini keltirib çiqargan. Meteorologlar bunday şaroitda respublika aholisi, ayniqsa Toşkentda yaşovçilarni köçaga kamroq çiqiş, çiqqanda ham niqob taqiş, bolalar, keksalar va surunkali kasalligi borlarni iloji boriça iflos havodan himoya qilişga çaqiryapti. Rasmiy manbalardan havo sifatiga oid ma’lumotlarni muntazam kuzatib boriş ham tavsiya etiladi.

Ekologiya boşqaruvida özgarişlar

Seşanba kuni imzolangan prezident qarori bilan, ekologik vaziyatni barqarorlaştirişga oid qator çoralar belgilandi. Avvalo, ekologiya organining vakolatlari va moliyaviy ta’minoti oşirilyapti. Ekologiya vazirligi Vazirlar Mahkamasi tarkibidan çiqarilib, Ekologiya qömitasi sifatida qayta taşkil etildi. Institutsional mustaqillikka erişgan va endi faqat prezidentga böysunadigan qömita raisi Aziz Abduhakimov, bir vaqtning özida, prezident maslahatçisi sifatida ham faoliyat yuritadi.

Abduhakimov, şuningdek, yangi taşkil etilayotgan Ekopolitsiya boşliği lavozimini ham egallaydi. Ekopolitsiya şu paytgaça faoliyat yuritib kelgan Ekologiya inspeksiyasi va tabiatni muhofaza qiliş böyiça hududiy prokuraturalar negizida taşkil etiladi. Ekopolitsiya xodimlari – jismoniy kuç işlatiş, elektroşoker, rezina öqli va tör otuvçi qurollarni qöllaş huquqiga ega deb belgilandi. Ularning maxsus kiyimiga bodi kameralar örnatiladi.

Taşkiliy yangiliklardan yana biri – tuman ekologiya bölimlari hokimlar böysunuviga ötmaydigan böldi. Bundan taşqari, endi hatto Vazirlar Mahkamasi ham na daraxt kesişga, na daraxtlarni köçirib ötkazişga ruxsat bera olmaydi. Prezident qarori bilan, boş vazirdan tortib barça vazirlar, idoralar rahbarlari va hokimlargaça daraxt va butalarni kesiş va köçirişni nazarda tutuvçi har qanaqa turdagi hujjatni qabul qilişi qat’iyan taqiqlandi. Vazirlar Mahkamasining ekologiya sohasidagi qonunçilik talablariga rioya qilmaslikka istisno tariqasida ruxsat beriş vakolati ham bekor qilindi. Şuningdek, tabiatga zarar yetkazganlik uçun kompensatsiya tölovlaridan imtiyoz olganlarning barçasi bu imtiyozidan mahrum etildi.

Qarorga asosan, yaşillikni saqlab qoliş tarafdori bölgan jamoatçilik ixtiyorida yangi vosita paydo bölişi kutilyapti. Agar topşiriq öz vaqtida bajarilsa, 2026 yil 1 apreldan e’tiboran mahallalarda daraxtlar ösib turgan va hali egasini topib ulgurmagan yer maydonlarini jamoatçilik ixtiyorida saqlab qoliş uçun davlat xizmatlari markazi yoki my.gov.uz portali orqali taşabbus kiritiş imkoniyati yaratiladi. Bu taşabbusga mahalla ahlining kamida 10 foizi rozi bölgan taqdirda, uşbu yer maydonini olib qöyiş va boşqa maqsadlar uçun ajratişga taqiq qöyiladi. Bu taqiq kadastr bazasida ham aks etadi, natijada odamlar özlari bexabar holda mahallasidagi daraxtzoridan ajralib qolişining oldini olinadi.

Havo ifloslanişi muammosiga kelsak, qarorga bu böyiça ham ayrim çoralar kiritilgan. Xususan, yil oxirigaça Toşkent şahri va Toşkent viloyatidagi issiqxonalarni tabiiy gaz bilan barqaror ta’minlaş böyiça taşkiliy-texnik takliflar işlab çiqilişi belgilandi. 1 dekabrdan AI-80 benzini sotuvini töxtatiş, mazut va şunga öxşaş yuqori ifloslantiruvçi yoqilğilardan foydalanganlik uçun javobgarlik kiritiş, tiğiz vaqtlarda yuk avtomobillari harakatini çeklaş ham közda tutilgan. Quriliş sohasida esa, developerlar oldiga yangi talablar qöyilişi mumkin: binolarni loyihalaştirişda şamol yönalişi va tezligini inobatga oliş, quriliş obektining yaqiniga onlayn kamera va havo sifatini monitoring qilib boruvçi stansiya örnatiş kabi talablar şular jumlasidan.

Fon monitoring stansiyalarini atrof-muhitga xavflilik darajasiga köra 1- va 2-toifaga mansub barça sanoat korxonalari (sement zavodlari, neft, gaz, kimyo majmualari, elektr stansiyalari, teri-könçilik fabrikalari kabilar) ham örnatişi majburiy deb belgilandi. Buning uçun ularga 2026 yil 1 martgaça muhlat berildi: şu sanagaça ular havo sifatini ölçab turuvçi fon monitoring stansiyalarini örnatişi va bu stansiyalarni Ekologiya qömitasi bazasiga integratsiya qilişi şart. Aks holda, tabiatga zarar yetkazganlik uçun kompensatsiya tölovlari 5 baravarga oşiriladi.

Qarordan ekologiya xodimlarining malakasini oşiriş, ularning martaba darajalarini joriy etiş va şunga qarab oylik maoşiga qöşimça ustama tölaş kabi yangiliklar ham örin olgan. Sohadagi eng taniqli kişilardan biri, ekologiya vaziri maslahatçisi Rasul Kuşerbayev esa lavozimidan ozod etildi. Iste’fosi ma’lum bölgan kuni Kuşerbayevning özi AQŞning Toşkentdagi elçisi bilan uçraşganini ma’lum qildi. Uning sözlariga köra, uçraşuvda Özbekistonning taşqi siyosati, ekologiya holat, fuqarolik jamiyati va parlament instituti, inson huquqlari va vijdon erkinligi haqida söz borgan. Keyinroq Kuşerbayev lavozimini tark etmagani, qömita raisining maslahatçisi sifatida faoliyatini davom ettirayotganini ma’lum qildi.

Uy-joy bozorida nima gaplar?

Özbekistonda uy-joy bozoridagi pufak sörilib ketganga öxşaydi. Markaziy bank tahlillariga köra, uy-joylarning bozor narxi mulkning real qiymati bilan deyarli tenglaşgan. Bozordagi ösiş avjiga çiqqan 2023 yilda uylar narxi fundamental qiymatidan 23 foizgaça, 2024 yilda esa 18 foizgaça baland bölgan. 2025 yilning 1-yarmiga kelib esa, bu farq 4 foizgaça qisqargan. Markaziy bankning izohlaşiça, bir yil içidagi bunday sezilarli dinamika – köçmas mulk bozorida taklifning sezilarli ortgani, spekulyativ talabning pasaygani va quriliş qiliş xarajatlarining oşgani bilan boğliq.

Oddiyroq aytganda, uylar narxidagi yuqoriga sakraşlar töxtaganidan keyin, yaşaş uçun emas, keyinroq qimmatiga sotiş niyatida uy sotib oluvçi investorlarning qiziqişi susaygan. Şu bilan bir paytda sotuvdagi uylar soni ham oşgan. Boşqa tomondan, quriliş xarajatlarining oşişi uy-joyning fundamental qiymati kötarilişiga olib kelgan. Natijada, bozordagi pufak hajmi sezilarli darajada kiçraygan.

Şu bilan birga, Markaziy bankning bu hisoboti 2025 yil iyunidan keyingi vaziyatni qamrab olmaydi. Iqtisodiy tadqiqotlar va islohotlar markazi ma’lumotlariga köra, sönggi paytlarda köçmas mulk bozori yana jonlangan. Oktyabr oyida 27 mingdan ortiq oldi-sotdi bitimlari rasmiylaştirilgan bölib, bu – ajiotaj eng yuqori nuqtasiga çiqqan 2023 yil avgustidan keyingi davr uçun maksimal körsatkiç. Narxlarga kelsak, Toşkent şahrida birlamçi bozordagi uylar narxi oxirgi bir yilda 2,1 foizga oşgan, ikkilamçi bozordagi uylar esa 1 foizga arzonlaşgan.

Qonunçilikka köra, 1 yanvardan e’tiboran barça quruvçilar uluş kiritiş asosidagi loyihalarini eskrou tizimi orqali amalga oşirişi majburiy böladi. Ya’ni mijozlar hali bitmagan uy uçun pulni quruvçiga tölamasdan, bankdagi eskrou hisobraqamiga qöyadi va bu pullar toki uy bitmagunça quruvçining qöliga berilmaydi. Bunda banklar eskrou hisobvarağida uluşdorlarning pullari turgani sababli, quruvçiga arzonroq stavkada kredit beradi. Şu tariqa, firibgarlik holatlarining oldi olinişi közda tutilgan.

Şu hafta uy-joylar sonini köpaytiriş böyiça ham prezident farmoni e’lon qilindi. Unga köra, 2040 yilga borib har yili quriladigan yangi xonadonlar soni 421 mingtaga olib çiqilişi kerak. Taqqoslaş uçun, 2024 yilda bu körsatkiç 100 mingta bölgan. 2040 yilgaça ipoteka krediti portfelini 10 barobardan ortiq köpaytirgan holda, 57 mlrd dollarga yetkaziş ham közda tutilyapti. Belgilangan rejalar natijasida 2040 yilga borib Özbekistondagi jamiki uy-joylarning 50 foizini zamonaviy uy-joylar taşkil etişi kerak.

Farmon bilan, uy-joy bozorini barqaror rivojlantiriş uçun Urbanizatsiya qömitasi ham tuzildi. Kadastr agentligi Iqtisodiyot vazirligi huzuridan çiqarilib, yangi qömita tizimiga ötkazildi. Urbanizatsiya qömitasiga Şerzod Qudbiyev raislik qiladi. U boşqarib kelgan Soliq qömitasiga esa Kadastr agentligi direktori Farrux Pölatov rais etib tayinlandi. Eslatib ötamiz, Özbekistonda 2019 yilda ham Urbanizatsiya agentligi taşkil etilgan, lekin oradan bir yil ötar-ötmay, tugatib yuborilgan, funksiyalari esa Quriliş vazirligiga ötkazilgan edi

Poytaxt IIBB xodimlarining reyderligi

Sönggi paytlarda Içki işlar vazirligi tizimidagi hayratomuz jinoyatlar haqida xabarlar köpayib boryapti. Kun.uz'ning navbatdagi suriştiruvidan ma’lum bölişiça, ötgan yili yoz oylarida Toşkent şahar IIBBning 8 nafar tezkor xodimi fuqaroning 233 ming dollar mablağini zörlik işlatib tortib olgan. Ya’ni çekka bir tumanda emas, poytaxtning qoq markazida; bir emas, naq 8 nafar xodim, davlat bergan pogondan foydalanib, kuppa-kunduzi talonçilik qilgan.

Voqea – fuqarolik kiyimidagi 3 nafar xodim Içki işlar vazirligi binosiga yaqin joydagi kafeda tuşlik qilib ötirgan bir dasturçini uşlab olib ketişidan boşlanadi. Sud hujjatlariga köra, tezkor xodimlar ikki fuqaroni içki işlar binosiga olib kelib, bosim va qiynoqlar qöllagan holda, ularning elektron hamyonidagi kriptovalutalarni özlariga tegişli boşqa hamyonga ötkazib olişgan. Söngra aktivlarni naqdlaştirib, özaro bölişib olişgan.

Tintuv davrida xodimlarning uyi va xizmat xonalaridan jami 170 ming dollardan oşiq pul mablağlari va giyohvand moddalar topilgan. Keyinçalik sud hukmi bilan jinoyatçilardan 3 nafari 11 yilga, yana 2 nafari 10 yilga, qolganlari esa turli muddatlarga qamalgan. Keyingi ikkita instansiyada ham birlamçi sud hukmi özgarişsiz qoldirilgan.

Hafta davomida tizimdagi boşqa jinoyatlar haqida ham xabarlar tarqaldi. DXX xabariga köra, Sirdaryo viloyatining Xovos tumanida IIBning ikki xodimi pora olayotganda qölga tuşgan. Xabarda aytilişiça, oktyabr oyida tumandagi fermerlardan biri dalasidagi polietilen sellofanlar öğirlab ketilgani yuzasidan içki işlarga murojaat qilgan. Öğirlikni örganiş davomida podpolkovnik va mayor unvonidagi katta tezkor xodimlar 4 nafar gumondorni idoraga olib kelib, ularni qamab yuboriş bilan qörqitgan va işni “bosdi-bosdi” qiliş evaziga 55 mln söm talab qilgan. Xodimlar avvaliga 24 mln söm olgani, yana 11 mln söm olayotgan paytda qölga tuşgani aytilyapti.

Jizzaxda esa ikki nafar YPX xodimi tezkor tadbirlarda qölga olindi. Kun.uz manbasiga köra, ulardan biri spirtli içimlik içgan haydovçiga çora körmaslik evaziga 1500 dollar sörab, 18 mln söm olgan. Ikkinçisi esa 1 mln söm bilan uşlangan. Har ikkala holat böyiça ham rasmiy ma’lumot berilmadi.

8400 dollar, 5 ming dollar, 2 ming dollar...

“Pora bilan uşlandi” turkumidagi yangiliklarda boşqa sohalar xodimlari ham bor. Masalan, Toşkent şahar Soliq boşqarmasi boş inspektori 5 ming dollar bilan qölga tuşdi. DXX xabariga köra, u şunça pulni 8,7 mlrd sömlik soliqni bekor qilib beriş evaziga olgan. Boşqa bir holatda, Sirdaryo viloyati Soliq boşqarmasining şö’ba boşliği va boş inspektor lavozimlarida işlovçi ikki mansabdori tadbirkorning soliq qarzini kamaytirib beriş evaziga 1500 dollar olgan paytida uşlandi.

Korrupsiyaga qöl urgan amaldorlardan yana biri – MIBning Farğona tuman bölimi boşliği. Kun.uz ixtiyoridagi sud hukmiga köra, u sudning ijro varaqasi böyiça ijro harakatlarini yakunlab beriş evaziga 2 ming dollar talab qilib, şundan 1200 dollarini olgan, qolgan 800 dollarini olayotganda esa qölga tuşgan. E’tiborlisi, u sudda bergan körsatmasida bu pullarni göyoki işxonasini ta’mirlaş niyatida olganini aytgan. Sud Farğona tuman MIB boşliğini 3 yilga ozodlikdan mahrum etdi.

Hafta davomida, şuningdek, Sariosiyo tumani hokimi örinbosari 500 dollarlik pora işi böyiça 3 yilga qamalgani, Toşkent viloyati hokimligi huzuridagi “Yagona buyurtmaçi xizmati” boş yuriskonsulti 8400 dollar bilan qölga tuşgani ham ma’lum böldi. Bundan taşqari, Namangan şahrida ta’lim tizimi mansabdorlari taşkil etgan “bunker” foş etildi: bu yerda attestatsiya imtihonlari payti öqituvçilarga masofadan turib yordam berilgan. Taşkilotçilar bu xizmati bilan sentabr-oktyabr oylarida öqituvçilardan jami 25 ming dollar yiğib olgani aytilyapti.

Bu hafta yana nimalar röy berdi?

Hududiy elektr tarmoqlarini xususiy operatorlar boşqaruviga ötkaziş boşlanyapti. Birinçi bölib Samarqand viloyati elektr tarmoqlari Turkiyaning Aksa Enerji kompaniyasi boşqaruviga beriladigan böldi. Kompaniyaga xalqaro tenderda ğolib bölganini tasdiqlovçi hujjat topşirildi. Endi tomonlar örtasida davlat-xususiy şeriklik bitimi tuziladi va unga asosan, Aksa Enerji Samarqand viloyatidagi elektr energiyasi taqsimlaş tarmoqlarini modernizatsiya qilgan holda, 30 yilgaça muddatga boşqariş huquqini oladi. Turk şirkati 1 mlrd dollargaça investitsiya kiritişi mumkinligi aytilyapti. Eslatib ötamiz, 2027 yil oxirigaça barça hududlardagi elektr va gaz taqsimlaş tarmoqlarini xususiy operatorlar boşqaruviga ötkaziş közda tutilgan.

Toşkent şahridagi bozorlarda avtoturargohlar narxi oşirildi. Poytaxt hokimining qarori bilan, dastlabki 2 soat uçun tariflar özgarişsiz qoldirildi, maşinani 2 soatdan köpga qoldiriş narxi esa 2 barobardan 3,3 barobargaça oşirildi. Xususan, endi şanba-yakşanba kunlari Toşkentdagi birorta bozorga borib, maşinangizni 4 soatdan ortiqroq vaqtga avtoturargohda qoldirsangiz, 50 ming söm tölaşingizga töğri keladi. Bundan taşqari, bundan buyon poytaxtdagi bozorlar va savdo majmualarida tijoriy maqsadda video syomka qiliş pulli böladi: buning uçun soatiga 5 mln sömlik tölov joriy etildi. Hokimlikka köra, bu tölov faqat professional kontent yaratuvçilarga taalluqli bölib, oddiy taşrif buyuruvçilarga, çet elliklarga va OAV xodimlariga tegişli emas.

Nodirbek Yoqubboyev va Javohir Sindorov özbek şaxmatida sensatsion natija qayd etdi. Ular ikkalasi ham Jahon kubogining yarim finaliga çiqib, bu bosqiçda özaro röbaro‘ kelib qoldi. Asosiysi: tarixda ilk marta Nomzodlar turnirida özbek şaxmatçisi ham qatnaşişi aniq bölib ulgurdi. Qolaversa, yarimfinalda yutqazgan vakilimiz 3-örin uçun bahs orqali ham Nomzodlar turniriga yöllanma oliş imkoniyatini saqlab qoladi. Nodirbek va Javohirning özaro bahsi bugun, 23 noyabr kuni bölib ötadi. Şaxmat tojiga da’vogarlar turniri esa 28 mart – 16 aprel kunlari Kiprda bölib ötadi. Turnir ğolibi – hindistonlik Gukeş Dommaraju bilan dona surib, undan şaxmat tojini olib qöyiş imkoniyatiga ega böladi.

Futbol böyiça Özbekiston ösmirlar milliy jamoasi Jahon çempionatidagi iştirokini nimçorak finalda yakunladi. Yigitlarimiz pley-offdagi ikkinçi öyinda Italiyaga 3:2 hisobida imkoniyatni boy berdi. Öyindan keyin boş murabbiy Islombek Ismoilov şogirdlari bilan xayrlaşdi. Milliy jamoa esa örtoqlik maqomidagi xalqaro turnir finalida Eron bilan golsiz durang öynab, penaltilar seriyasiga köra ğolib çiqdi. Şundan keyin Özbekiston FIFA reytingida 5 poğona yuqorilab, 50-öringa çiqdi. Eslatib ötamiz, hozirgaça bu reytingdagi eng katta natijamiz 45-örin bölgan.

Özbekistonda “Şajara” nomli axborot tizimi yölga qöyiladi. Bu haqda adliya vaziri Akbar Toşqulovning davlat rahbariga qilgan taqdimotida ma’lum qilindi. “Şajara” tizimi orqali odamlar öz şajarasini yaratişi, ajdodlarining tuğiliş, nikoh va ölim haqidagi ma’lumotlari bilan tanişişi, genetik ma’lumotlar asosida uzoq qarindoşlarini izlaşi mumkin böladi. Yiğilişda intellektual mulk, arxiv işi va yuridik ta’lim sohalarini raqamlaştiriş va isloh qilişga oid boşqa takliflar ham ilgari surilgan.

Muallif – Komron Çegaboyev
Boşlovçi – Bobur Akmalov
Tasvirçi – Şohruz Abdurayimov