Transport vaziri – avtobuslar intervali, parkomat, köp qavatli avtoturargohlar va tramvay haqida
|22:17 / 10.04.202324 4139 min
Toşkentda avtobuslar intervali 3-4 daqiqa, pik vaqtlarda esa hatto 2 daqiqagaça kamaytiriladi, deb va’da berdi transport vaziri Ilhom Mahkamov. U parkomatlar taşkil etiş keçikayotgani, köp qavatli avtoturargohlar qurilişi va tramvayni qaytariş haqidagi savollarga ham javob berdi.
8 aprel kuni Toşkentga Xitoydan olib kelingan yangi avtobuslar taqdimoti bölib ötdi. Unda transport vaziri Ilhom Mahkamov ham qatnaşib, tadbir doirasida jurnalistlar savollariga javob berdi. Bu haqda Kun.uz muxbiri xabar bermoqda.
Vazirning sözlariga köra, Xitoyning “King Long” va “Yutong” brendlaridan sotib olinayotgan 12 metrli 300 ta elektrobus, 12 metrli 500 ta tabiiy gazda yuradigan avtobus va 18 metrli 200 ta tabiiy gazda yuradigan avtobus – jami mingta transport vositasining umumiy narxi – 210 mln dollar.
“Mingta avtobusning narxi 210 mln dollarga aylandi. Aprel oyi yakunlanişi bilan barça mingta avtobusni Xitoydagi zavodlar işlab çiqarib yuboradi. Bugungi kunda mingta avtobusdan 592 tasi zavodlardan çiqib ketgan, yölda kelyapti. Hozir 233 tasi Toşkent şahriga kelgan. 20 aprelgaça barçasi zavodlardan çiqib ketadi. Xitoy va Qozoğiston çegaralaridagi tirbandlik hisobiga, avtobuslarning yölda kelişiga 10-12 kun ketmoqda”, – dedi Ilhom Mahkamov.
— Avtobuslar uçun alohida harakat bölaklari taşkil etildi, lekin bu bölaklar plastik yoki temir tösiqlar bilan ajratilmagan. Şuning uçun ham haydovçilar orasida qoidabuzarlik yoki avtobuslarning tirbandlikda qolib ketişi kuzatilyapti. Kelgusida bu yölaklarni jismoniy tösiqlar bilan ajratiş böyiça rejalar bormi?
— Yöl harakati qoidalarida uzluksiz çiziq bor, buni bosib ötganlarga nisbatan jarima mavjud. Hozir har bir avtobusga maxsus registratorlar qöyiladi. Avtobuslar öşa maxsus yölaklarda harakatlanayotganda yölini tösib qöygan, mumkin bölmagan joyni avtoturargohga aylantirgan avtomobillarning hammasini fiksatsiya qiladi, ma’lumotlar YHXBBga yuboriladi. Bu jarayonda eng samarali jazo bu – jarima. Ikki marta jarima tölaganidan keyin qoidabuzarlik qilmaslikka harakat qilişadi.
Aytganingizdek, buni alohida tösiq bilan ajratiş uçun alohida katta infratuzilma tuziş kerak. Bu BRT (bus rapid transit – tezkor avtobuslar tizimi – tahr.) böladi. Jarayonda bekatlarni moslaştiriş, piyodalar ötişi uçun alohida köpriklar yoki yerosti ötiş yölagini quriş kerak. Bugungi kunda biz tezkor yeçimlarni beriş bilan şuğullanyapmiz. Bu infratuzilma ustida ham Toşkent şahar hokimligi, IIV, Transport vazirligi hamkorlikda loyiha ofisini taşkil qilganmiz. Poytaxtda 34 ta yirik koridor bölsa, mana şu loyiha ofisi bilan birgalikda 13 ta koridorni tanlab oldik. 2023 yilda 13 ta koridorning hammasida çorrahadan ötuvçilik qobiliyati, öng tarafga ketiş, yöllarda jamoat transportiga ustuvorlik beriş böyiça işlanyapti.
Mavzuga oid
Hozirgi kunda Toşkent şahrida 1 100 ta avtobus harakatlanmoqda. Undan 460 tasi kiçik siğimli Isuzu hisoblanadi. Ayni vaqtda foydalanilayotgan MAN va Mercedes-Benz avtobuslari bilan birga, qöşimça ravişda mingta katta siğimli avtobuslar ham olib kelinyapti, şularning hammasini qöşganda jami 1 900 ta katta siğimli avtobus xizmat qilişni boşlaydi. Şuning 200 tasi 18 metrli avtobuslar hisoblanadi. Albatta, bu tiqilinçni kamaytiradi, intervallarni 3-4 daqiqaga qisqartiradi. “Ças-pik” vaqtlarida oraliq intervallarni 2 daqiqaga ham olib boramiz.
Mingta avtobusni bittada sotib olişimiz yaxşi siyosat böldi. Mingta avtobus kelgaç, yagona vazifamiz yöllardagi infratuzilmani yaxşilaş bölib qoladi.
— Prezidentning 59-sonli qaroriga köra, 1 apreldan jamoat transporti uçun yangi, moslaşuvçan tariflar joriy etilişi, yölkiralarning narxi özgarişi kerak edi. Nima sabab bu amaliyot keçikmoqda? Hozir loyiha qaysi bosqiçda?
— Bu keçikkani yöq. Avtobuslar kelganidan keyin, buning normativ böyiça ötiş yöllari bor. Şundan keyin, yölkiraning tannarxi çiqadi.Tannarx aniqlanganidan keyin biz bularni ommaga e’lon qilamiz. Mana şu jarayonlari bilan tarifning özgarişi 15 may sanasiga töğri keladi. 15 maydan yangi tariflar joriy etiladi.
— Pulli parkomatlarga ham töxtalib ötsak. Prezident tomonidan imzolangan 111-sonli qarorda bu tizim ötgan yili noyabr oyida joriy etilişi belgilangan. Bu borada 10 ta köçaning nomi ham e’lon qilingandi. Nega bu ham keçikmoqda? Hozir qaysi bosqiçda? Qaçondan ularni örnatiş boşlanadi?
— Albatta, bu parkomatlar böyiça loyiha işlari ham amalga oşirildi. Bunda köçalarning ötkazuvçanlik qobiliyati tuşib ketişi kerak emas. Şularni hisobga olgan holda, loyihaviy işlar tugatildi. Parkomatlarni taşkil etiş töğridan töğri bitta taşkilotga berilmasdan, tender asosida taşkilotlarga tarqatiladi – talabgorlar juda köp. May oyida tender e’lon qilinadi.
— Mavzudan çetlaşmagan holda yana bir savolga javob bersangiz. 59-sonli qarorda köp qavatli avtoturargohlar haqida ham ma’lumot berilgan. Qaror 16 fevralda qabul qilingan bölsa, adaşmasam, 1 oy muddatda loyiha işlab çiqilib, Vazirlar Mahkamasiga kiritilişi kerak edi. Muddat ötib böldi. Nima böldi şu? Loyiha haqida dastlabki ma’lumotlarni oçiqlay olasizmi? Toşkentning qaysi hududlarida şunday avtoturargohlar qurilişi reja qilinmoqda? Joylar tanlandimi?
— Markazdan asosan 4 ta yirik hudud taşlangan. Qaror çiqqanidan keyin, batafsilroq muhokama qilganimiz maqsadga muvofiq böladi. Asosiy ideologiya şundaki, atrofida “parkovka”ga imkoniyati yöq bölgan joylar yoki odamlar va şaxsiy transportlar köp yiğiladigan manzillarga joylaştirilyapti. 5 yoki 7 qavatli avtoturargohlar böladi, pastki ikki qavatini yerostiga kirgizişga harakat qilib köramiz. Bu juda ham mukammal işlab çiqilişi lozim, çunki injinerlik-kommunikatsiyalar ötgan joylar bor. Bu – loyihaçilar bilan işlanadigan, talab qilinadigan masalalar.
Lekin manzillarimiz ham, qaror loyihasi ham tayyor. Şu kunlarda buni Vazirlar Mahkamasiga kiritamiz. Vazirlar Mahkamasining qarori bölib çiqadi.
— Metroda qanday yeçimlar qilinyapti? U yerda ham tiqilinçlik yuqori. Bekatlar, poyezdlar soni köpaysa ham, muammo saqlanib turibdi.
— Sababi, odamlarning mobilligi oşyapti. Yeçim sifatida yöllarni kengaytiriş – xato. Yöllar ustida köpriklar quriş ham samarali yeçim emas. Bitta çorrahaning masalasini yeçganingiz bilan, tirbandlikni keyingi çorrahalarga köçirasiz.
Biz şahar hokimligi va IIV bilan Toşkent şahrining transport makromodelini işlab çiqdik – bu birinçi marta qilingan narsa. 2 yil oldin hurmatli prezidentimiz Toşkent şahrining boş rejasini qilişga topşiriq bergandilar. Biz Turkiya va Rossiya Federatsiyasi mutaxassislarini olib kelib, 2 yil davomida tahlil qilib, yölovçilar oqimini örganib, makromodelni işlab çiqdik.
Bu – 1-2 kunda joriy etiladigan narsa emas. Bu – butun Toşkentdagi 34 ta koridorni çorrahama-çorraha har bitta köçasini umuman qayta körib çiqiş kerak bölgan konsepsiya. Hozirda bu detalli loyihalaştirişga beriladi. Keyinroq bu böyiça alohida brifing ham, juda batafsil tuşuntirib beramiz.
— Brutto-şartnoma tizimiga qaçon ötiladi? Şu orqali avtobus haydovçilari uçun “plan” bekor qilingan bölardi.
— Töppa-töğri. Bizga faqat yangi avtobus sotib oliş emas, eski tizimdan voz keçib, yangisiga ötiş vazifasi ham yuklatilgan. 15 apreldan boşlab brutto-şartnoma uçun birinçi tenderlar boşlanadi. 167 ta yönaliş taşkil qilingan, xorijiy mutaxassislar bilan şu yönalişlar uçun tenderlar ötkazamiz. 15 maydan şahardagi jamoat transportlari faqat brutto-şartnomada işlaşni boşlaydi.
— Tramvayni qaytariş rejasi yöqmi?
— Endi, bitta narsani aytiş kerak... Mana, özinglar drenaj masalasini kötardinglar, metrodagi, yöllardagi tirbandliklarni aytyapsizlar. Hozir bizga mutaxassislar eng katta yeçimini aytyapti: “Işni Yangi Toşkent bilan eski Toşkentni boğlaydigan tramvay yölidan boşlanglar; hozir Toşkent şahrining içiga tramvay qurişni kiritganinglar bilan, biz kattaroq tirbandlikka duç kelamiz”.
Tramvay yurgandan keyin emas, qurilişi jarayonida tirbandliklar kelib çiqadi. Bu juda katta vaqtni talab qiladi. Şuning uçun men öylaymanki, yaqin orada Yangi Toşkent bilan eski Toşkentni boğlaydigan tramvay loyihasini prezidentimizga taqdimot qilamiz.
— Qöyliq-Sergeli yönalişida metro bekatlari qurilişining oxirgi bosqiçi qolgandi. Hozir sinov jarayonlari ketmoqda. Qaçondan aholiga foydalaniş uçun topşiriladi?
— 25 apreldan 5 ta stansiyani işga tuşiramiz. Ya’ni 7-bekat Qöyliqdan 12-bekatgaça. 3 ta bekatda hali quriliş ketyapti.
Raqamlar bilan nomlangan metro bekatlariga nom tanlaş masalasini 18 aprelgaça ovozga qöydik. Bekatlar nomlarini xalqning özi tanlaydi.
