Qora dengizdagi uruş: Ukraina Rossiya flotiga qarşi qanday kuraşmoqda va buyoğiga nima böladi?

Qrimdagi Saki aerodromiga hujum oqibatida esa «Neptun» raketalari bilan Su-24 rusumli oltita bombardimonçi va Su-30 rusumli törtta qiruvçi samolyotga zarba berildi.

Ukrainlar aviatsiyasi Qora dengiz ustida ham samolyotlarni urib tuşirdi: sohil yaqiniga mina joylaştiriş bilan maşğul bölgan Su-24 çökib ketdi, Mikolayiv yaqinida Rossiya dengiz aviatsiyasining Su-30SM samolyoti urib tuşirildi, uning uçuvçisi asir olindi. Şuningdek, Odessa yaqinida Su-34 urib tuşirildi. 2023 yilning 22 va 24 dekabr kunlarida esa, Ukraina qurolli kuçlari bergan bayonotga köra, janubiy yönalişda rossiyaliklarning beşta samolyoti urib tuşirilgan: törtta Su-34 va bitta Su-30.

Flot xavfsizroq joyga köçirilişi

Barçasi şunga olib keldiki, RF Qora dengiz floti öz xavfsizligi uçun muntazam ravişda Sevastopol atrofidagi dengiz suvlarida mina bor-yöqligini tekşirib çiqib, Novorossiyskdagi bazaga köçib ötişga qaror qildi.

Ya’ni ştab böylab zarbalar, reydlar çoğidagi dronlar hujumlari, quruqlikdagi doklar va priçallarda turgan kemalarga zarbalardan keyin rossiyalik dengizçilar kemalar jismonan tugab bitişi mumkinligini anglab yetişdi.

Hatto tovuş tezligida uçmaydigan kemalarga qarşi raketalar va samolyotlardan uçiriladigan qanotli raketalarga qarşi turiş ham öta murakkab vazifa bölib çiqdi.

Ukrainlar suv ostida harakatlanuvçi dronlarni jangga taşladi va ular mina qöyiş imkoniyatiga ham ega böldi.

Qora dengizdagi uruş yana bir bor körsatdiki, şxerlar (dengizlardagi mayda orolçalar yoki dengiz qoyalari), orollar va buxtalarsiz harbiy harakatlar teatrida flotni şunçaki kişanlab qöyiş oson.

Birinçi jahon uruşi vaqtida u qadar kuçli bölmagan turk floti va nemislarning oğir kreyseri SMS Goeben Rossiya ğalla savdosini bloklab qöyib, Sevastopol va Mikolayiv böylab zarbalar yöllagandi. Nemislar va turklarning Qora dengizdagi kuçlaridan bir neça barobar ustun bölgan Rossiya eskadrasi bir neça yil davomida oçiq dengizda tuzoqqa tuşdi.

Ikkinçi jahon uruşi vaqtida nemislar barjalar, torpedali katerlar va bir neça suv osti bombardimonçilari va torpeda otuvçilari eskadriliyasini Qora dengiz böyi va Azov dengizi böyiga olib kelgan, şuning özi sovetlarning Qora dengizdagi floti 32 qayiq, kreyser va 11 esminetsdan ayrilişi uçun yetarli bölgandi.

Nemislar Qora dengiz flotining öşa vaqtdagi flagmani, «Sevastopol» linkorini avvaliga Novorossiyskka, keyin Potiga çekinişga majbur qilgan, bu portlarda u şunçaki suzuvçi zenit batareyaga aylangandi.

Blokada

Şu bilan birga, hozirgi Qora dengiz floti, barça yöqotişlariga va Novorossiyskka qisman köçib ötganiga (bu yerda rossiyaliklar öz «Kalibr»larini raketa taşuvçilariga yuklaşi qiyin) qaramay, hamon jiddiy raqib bölib qolmoqda.

Va bu yerda gap rossiyaliklarda qanotli raketalarni taşuvçilar yetarliça ekani, uçta suvosti kemasi borligi va kiçik raketa kemalarini kanallar va daryolar orqali olib ötiş imkoniyati mavjudligida ham emas — ularda yuqori aniqlikdagi qurollar zaxirasi hamon kattaligiça qolmoqda.

Va Qora dengizda ruslar bir neça hafta navbatçilik qilmagan holatda ham Rossiya öz guruhini qisqa muddatda joylaştira oladi.

Aftidan, Harpoon va «Neptun» raketalari Rossiyaning desant taşlaş ehtimolini istisno qilgan. Ammo Ukraina uçun dengizdagi asosiy muammo blokada bölib qolmoqda.

2021 yilda birgina Çernomorsk portining özi mingta kemani qabul qilgan. Bolşaya Odessa (Odessa, Çernomorsk, Yujniy portlari) bir neça ming yuk kemalari va tankerlarni qabul qilgan. Hozir esa Ukrainaning vaqtinça yölagidan faqat ikki yuz kema ötişi mumkin.

Dnipro orqali daryo logistikasi esa harbiy harakatlar tufayli keyingi avlodlar uçun ham imkonsiz bölib qoldi — millionlab investitsiyalar va minglab odamlar iş örni yöqotildi.

Ğalla eksporti hajmi 30 foizga, metallar eksporti hajmi 45 foizga kamaydi — bu sezilarli miqdor, bu milliardlab dollar degani.

Vaqtinça yölak narxlarni tonnasiga 60 dollardan 40 dollarga tuşirişga erişgan bölsa-da, suğurta risklari va kema egalarining mijozlarga jarimalari tufayli ukrain portlari orqali dengiz logistikasi ança qimmatligiça qolmoqda.

Qolaversa, çinakamiga harbiy tahdid saqlanib qolmoqda: minalar qöyilişi, raketalar uçib kelişi, rossiyaliklarning dengiz aviatsiyasi faoliyati, desant va diversiyaga qarşi çoralar. Bular Ukraina kuraşişi kerak bölgan narsalar.

Aynan şuning uçun Turkiya, Bolgariya va Ruminiya minalardan tozalaş böyiça memorandum imzolagan. Aynan şuning uçun kelgusida Ukrainaga kemalar — mina tozalovçilar, patrul katerlari va ehtimol, korvetlar ham beriladi.

Vaqtinçalik yölakni kengaytiriş, Izmayil va boşqa daryo portlari orqali yuk taşiş, ruslar oçiq dengizda vertolyotlar va harbiy kemalar orqali savdo kemalarini töxtatişi va tekşiruv ötkazişini imkonsiz qiliş kerak böladi.

Iqtisodiyoti xomaşyo sotiş, texnologiya va maşinasozlik importiga jiddiy qaram bölgan Ukraina öz dengiz darvozalarini nazorat qilişi talab etiladi.

Bunga erişişga esa hali uzoq va rossiyaliklar mintaqadagi kemaçilik uçun jiddiy xavf tuğdirmoqda. Ammo Sevastopoldan evakuatsiya va dengizda faol patrullikdan voz keçilişi — Moskvaning Qora dengizda muammolari borligining ilk belgilaridir.