Xitoy bilan hamkorlik, Mercedes voqeasi va şaxsiy hayoti - Sirdaryo hokimi Akmaljon Mahmudaliyev bilan suhbat
|01:58 / 09.01.202430 99615 min
“Sardoba” suv omborining talofat yetgan qismi ta’mirlandimi, maktabga boriş uçun Sirdaryodan qayiqda ötadigan qizning keyingi taqdiri nima böldi, blogerlar nişoniga tuşgan qimmatbaho Mercedes kimniki edi va avtomobil işqibozlari uçun viloyatda qanday yangilik bor? Kun.uz muxbiri şu kabi savollarga Sirdaryo viloyatining farğonalik hokimi Akmaljon Mahmudaliyevdan javob oldi.
— Siz faoliyatingiz davomida asosan Farğona, Toşkent va Navoiy viloyatlarida işlagansiz. Aytaylik, Farğona yoki Navoiyni Sirdaryo bilan taqqoslab bölmaydi. Istalgan odam yangi muhitga ötganda moslaşişga qiynaladi, hamma joyni öziga yaraşa past-balandi böladi. Sirdaryo viloyatida rahbarlikka kelganingizdan keyin qanday qiyinçiliklarga duç keldingiz? Don sohasi mutaxassisiga viloyat hokimi böliş qiyin bölmayaptimi?
— Hayot yölimda turli yerlarda işladim. Maktabni bitiriboq Samarqandga öqişga ketganman. Öşa davrlardan sekin-sekin faoliyatim boşlangan. Talabalik yillari katta maktab bölgan, xar qanday vaziyatga moslaşişni örgatgan.
Avval Farğonada, keyin Toşkentda 5 yil işladim. Don yönalişi bölgani uçun doim joylarga çiqardik, örganardik, katta tajriba bölgan bu ham. Farğona viloyatining Uçköprik tumaniga hokim bölgan paytlarim men uçun juda katta maktab bölgan. Sirdaryo viloyatiga hokim böliş ham kutilmagan iş bölgandi. Bu juda katta mas’uliyat. Oldin tuman darajasida hokim bölganim ança yordam beryapti. Lekin heç narsa oson emas.
Sirdaryo viloyati menga begona ham emasdi. Sababi Davlat don inspeksiyasida işlaganimda inspeksiyaning Sirdaryo viloyati, xususan, Boyovut tumani böyiça vakili ham bölganman. Odamlar bilan, ularning tutumi bilan taniş bölganim ham qöl keldi.
— Viloyatda iş boşlaganingizda sizni töğridan töğri şokka tuşirgan, siz hazm qilolmagan holat, vaziyat-hodisalar bölganmi? Şular haqida gapirib bering.
— Unday vaziyat bölgani yöq. Iş boşlaganimning birinçi kunlarida mahallalarni körganman. Şunda bir vaziyat esimda qolgan. Ijtimoiy himoyaga muhtoj, oğir şaroitli xonadonlardan biriga kirdim, juda ham ozoda, hovlisida gullar ekilgan, hamma narsa saranjom ekan. Nima yordam kerak, deb sörasak, xeç narsa kerak emas, deyişgan.
— 2020 yildagi Sardoba fojiasining hali ham bartaraf etilmagan oqibatlari qolganmi? Omborning suv yuvib ketgan yeri mustahkam qilib qayta tiklanganmi? Suv omboriga qaytadan suv töldiriladimi?
— Hozirda Sardobada 350 mln kub suv saqlanyapti. Bu texnogen fojiada qurbonlar böldi, moddiy zararlar ham böldi, ammo bir tomondan keng kölamda bölmaganiga ham şukr qiliş kerak.
Fojiada 2 kişi halok böldi. Biri milliy gvardiya xodimi, biri harbiy bölgan. Odamlarning hayotini saqlab qoliş uçun jonini fido qilgan bu yigitlarimizning xotirasini abadiylaştiriş uçun byust ham örnatdik.
Mavzuga oid
Sardoba voqeasi ayni pandemiya paytida bölgan, xalqimiz uçun bir sinov böldi. Hokimlikka birinçi kelgan kundarimdayoq Sardobani borib körganman. Qaytar rekonstruksiya va modernizatsiya qiliş uçun mablağ kerak, ammo hozirça 350 mln kub suv yetib turibdi suğoriş işlari uçun. Qayta ta’mirlaş dasturi tasdiqlansa, albatta, OAVda e’lon qilinadi. Rekonstruksiya jarayonlari surilayotgan bölsa-da, hozirgi xolat böyiça xavf yöq suv omborda. Mutaxassislar örganib, xulosa berişgan.
— Bir yil oldin Guliston tumanidagi maktabga boriş uçun Sirdaryoni qayiqda suzib ötadigan 12 yaşar Zamira Töyçiyeva internetda maşhur bölib ketgan edi. Öşanda siz daryo qirğoqlarini boğlovçi maxsus uskunali tross tortilişini aytgandingiz. Hozir öşa qiz qayerda öqiyapti? Daryo qirğoqlarini boğlovçi uskuna işga tuşirildimi?
— Öşa qizça bilan körişganman, jasorati bor, şijoatli qiz ekan. Qizça yaşaydigan joyda 8 ta xonadon bor, Bekobod tumani hududiga kirali asli. Holatni örgandik, mutaxassislar aytdiki, tross tortiş xavfsizlik nuqtai nazaridan notöğri bölar ekan. 8 ta xonadon uçun bitta köpriq quriş esa juda qimmatga tuşadi. Şuning uçun Zamira qizimizni Gulistondagi Olimpiya zaxiralar kollejiga öqişga qöydik, suziş yönalişida öqiyapti. Xabar olib turibmiz, körsatkiçlari ham yaxşi. Nasib etsa, yaxşi sportçi böladi.
— Internetda “maşinangiz zör ekan, nima iş qilasiz” savoli körinişidagi videokontentlar ommalaşib ketgan. Siz ham ularning radariga bir safar tuşib qolgan ekansiz. Bu qanaqa avtomobil edi? Rostan sizning maşinangiz edimi? Hokim qanday avtomobilda yuradi?
— Xizmat maşinasining orqa örindiğida ötirmayman. Çunki oldida ötirib ketsa, hamma joyni körib ketişga qulay böladi.
Hozirgi xizmat maşinasi 2019 yilda çiqqan maşina, dala şaroitlarida ham bemalol yura oladi, şu tomoni qulay menga.
«Maşinangiz zör ekan, nima iş qilasiz?» degan savolga nişon bölganimda çet el safaridan qaytayotgan edim. Hozirgi xizmat maşinamiz ta’mirlaşda edi. U maşina Sirdaryo viloyati hokimligi balansidagi Mercedes maşinasi edi. Haydovçim javob olib ketdi va u bilan kelgan öğlim ikkalamiz qoldik. Rözğorga bozorlik qilgani kirdik, öşa paytda şunaqa savol berişdi. Oddiy fuqaro sifatida, iş vaqtidan taşqarida edim u payt, şuning uçun savolga javob bermay qöya qoldim. U Mercedes maşinasi xorijiy mehmonlar uçun xizmat qiladi asosan, bu maşina buzilgani uçun çiqqan bölgan öşa payt.
Özimning şaxsiy Malibu maşinam bor. Ança oldin kreditga olgan edim. Özi yoşlikdan avtomobillarga qiziqaman.
— Bu yil Sirdaryo viloyatining Guliston şahrida 3 kun davomida Xalqaro baxşiçilik san’ati festivali bölib ötdi. Bilamizki, xalqaro festivallar katta mablağ talab qiladi. Bu festival nima uçun ötkazildi? Undan sirdaryoliklarga qanaqa foyda böldi?
— Bu festival uçun Sirdaryo viloyati tanlagani biz uçun ham mas’uliyat, ham farz böldi. Festivalni taşkil etiş işlari uçun mahalliy budjetdan 4 mlrd söm mablağ ajratdik. Lekin xalq uçun katta kötarinki festival böldi, bundan taşqari, turizm uçun yaxşi tarğibot va tajriba böldi bizga.
Quvonarlisi şu böldiki, baxşiçilik böyiça özbekistonlik baxşilarga teng keladigani yöq ekan, deb tan olişdi hakamlar. Bu ham bölsa mamlakatning imiji. Bunday festivallar kerak baribir. Töğri, xarajat böladi, ammo şuning ortidan daromad böladi hali, sayyohlarni jalb qiladi.
20-30 yil oldin Gulistonda bitta mehmonxona bölardi, şu ham böş turardi. Hozir 15 taça mehmonxona bor, barçasi işlayapti, özini qoplayapti. Sirdaryo viloyatida Xitoyning özi bilan 70 dan ortiq loyihalar işlayapti, bundan taşqari, Turkiya, Rossiya, Eron, BAA kabi davlatlar bilan ham loyihalar bölyapti.
— Şu yil aprelda davlat rahbari bilan birga siz ham Xitoyga borgan edingiz. Öşanda bergan intervyungizda 2023 yil may oyidan boşlab Xitoy kompaniyasi Sirdaryoda avtomobil işlab çiqarişni boşlaydi, degandingiz. Işlab çiqariş boşlandimi?
— Işlab çiqariş boşlandi özi. Maşina qismlari olib kelinadi va özimizda yiğib çiqariladi. Buni notöğri talqin qilayotganlar ham bor, ammo butun dunyo tajribasida bu narsa bor.
Bu loyiha 495 mln dollarlik loyiha, şundan 320 mln dollari jalb qilindi hozirgi paytga kelib. Maşinalari yaxşi, Test-drive qilib körganmiz. 2024 yil oxiri va 2025 yilda mahalliylaştiriş böyiça loyihalari bor.
— Sirdaryo viloyati rahbari bölganingizga bir yildan oşdi. Şu davrda nimalarni özgartira oldim öylaysiz? Nimalardan könglingiz töldi?
— Qilingan işlarni men qilib qöydim deyiş notöğri. Bunga xalq baho beradi. Hali qilinmagan işlar ham bor. Töğri, iqtisodiy körsatkiçlarda, boşqa jihatlarda ösiş kuzatildi. Qişloq xöjaligida ham yaxşi yil böldi bu yil. Surxondaryodan keyingi ikkinçi örinda qişloq xöjaligidagi şartnomalar bajarildi. Hamma viloyatda töliq böldi, lekin birinçilardan böliş ham odamni ruhlantiradi.
Sportda ham Osiyo öyinlari doirasida qatnaşgan sportçilarimiz Toşkent şahridan keyin ikkinçi örinda medallar bilan qaytdi. Bu ham bir natija.
Sönggi 1 yilda köproq viloyatning har bir hududini örganişga harakat qildim. Ya’ni barçasini örganib, özim uçun tahlil qilib oldim.
— Sirdaryo viloyati innovatsion hududga aylanişi aytilyapti. Buni oddiy odamlar hayotida qanday sezadi? Va u qaçon böladi?
— Prezidentimiz 6 aprel kuni viloyatimizga taşrifi doirasida viloyatni innovatsion hududga aylantiriş töğrisida topşiriq berib, 5 ta ustuvor yönalişlarni belgilab berdilar.
Özbekiston va Xitoy hamkorligidagi loyihalarda asosiy nuqtalardan biri sifatida Sirdaryo olinmoqda. Agar şu jarayonlar töğri olib borilsa, bemalol tez orada innovatsion hududga aylantiriş mumkin. Toşkentdagi katta bozor muhiti yaqin, vodiydan taşqari barça viloyatlar uçun poytaxt yölida joylaşgan, kommunikatsiya imkoniyatlari keng.
Xitoyga borib kelganimizdan buyon ham 490 mln dollarlik 6 ta loyihalar işga tuşdi, yana 13 ta loyiha işga tuşiş arafasida turibdi, quritiş işlari davom etyapti.
Butun dunyo yangilikka intilib yaşayapti. Mahsulotlar sifatini yaxşilagan xolda tannarxini tuşirişga harakat qilinyapti. Şu ma’noda biz ham şunga harakat qilyapmiz. Biotibbiyot sohasida ham işlar olib borilyapti. Sirdaryo, Boyovut, Oqoltin tumanlarni innovatsion tumanlar hisoblanyapti. Har bir tumanda kamida bittadan texnopark taşkil etiş böyiça ham topşiriq berilgan. Soliq, yerdan foydalaniş, kredit, bojxona imtiyozlari ham bor.
— Ijtimoiy tarmoqlarni, saytlarni qançalik kuzatib borasiz?
— Ijtimoiy tarmoqlarni doimiy kuzataman. Masalan, Kun.uz saytini ham kuzataman. Ayniqsa, Kun.uzʼning çekka hududlarda yaşovçi oddiy odamlarning hayotini, nogiron odamlarning mehnati, harakatini körsatib berayotgan kontentlarini köproq kuzataman.
Ijtimoiy tarmoqlarining faol kuzatuvçisi sifatida köproq Sirdaryo böyiça köproq kuzataman. Kamçiliklar yoritilgan bölsa, şu iş bilan şuğullanişga harakat qilamiz.
— Çekka hududlardagi maktablarni qiynayotgan muammolardan qançalik xabardorsiz? Masalan, köp maktablarda hojatxonalarga kirib bölmaydi. Viloyatda bu borada biror reja bormi?
— Viloyatimizda 324 ta maktab bor. 2023 yildagi rekonstruksiya işlari natijasida maktablar qamrovi kengaydi.
Rostdan ham çekka hududlardagi maktablarda muammolar bor. Bu böyiça rejalarimiz bor, dasturga kiritilgan 208 ta maktabda hojatxonalarni töliq ta’mirlaş işlari olib boriladi. 2024 yilda şu işlar amalga oşiriladi. Yetarli mablağ ham ajratilgan.
6 ta tumanimizda isitiş tizimini yölga qöyiş davlat va xususiy şerikçiltik asosida bölyapti, 2024 yilda boşqa tumanlarda ham joriy qilinadi. Maktablarda birinçi navbatda infratuzilmani yaxşilaşimiz kerak, şaroitsiz, sovuq joyda öqib bölmaydi, albatta.
— Xalq orasida amaldorlarning bolalari faqat çet elda yoki çet el universitetlarining Özbekistondagi filiallarida öqiydi degan gap yuradi. Sizning farzandlaringiz qayerda tahsil oladi yoki olgan?
— 4 nafar farzandim bor: ikki öğil, ikki qiz. Toşkentda iş boşlagan paytimda öğlim bilan qizim Toşkent şaxridagi davlat maktablariga öqişdi. Uçköprik tumaniga hokim bölib ötganimda ham davlat maktabida öqişdi. Navoiyga köçgan paytimizda esa xususiy maktabga berganman. Sirdaryoga kelganimda ham Gulistondagi davlat maktabiga berganman. Katta qizim Vestminster universitetini bitirgan, özi harakat qilib kirgan edi. Farzandlarim qaysi kasbni tanlaşi özlariga boğliq, bu borada şart qöymayman ularga, bunday qiliş notöğri deb bilaman.
Farzandlarimga doim mening hokim ekanimga işonmasliklarini uqtiraman. Mening amalim xalq uçun va vaqtinçalik bari, sen özingga işon, deyman. Faqat ilmga yönaltirişga harakat qilaman. Oila davrasida ham kitobxonlik muhitini yaratişga harakat qilganmiz.
— Viloyat hokimi oila a’zolariga qanday vaqt ajratadi, ularga taom ham qilib bergan paytlaringiz böladimi?
— Imkon qadar dam oliş kunida oilam bilan bölişga harakat qilaman. Xodimlarga ham aytaman, yakşanba kunini oila bilan ötkazinglar deb. Heç bölmaganda yarim kunimni oilamga bağişlayman yakşanba kunlarida. Oilaviy bayramlarimizda özim taom pişirişga harakat qilaman.
Oldingi işlarimda oilamga köproq vaqt ajratardim, har xafta tabiat qöynida sayr qilardik. Ammo bunday mas’uliyati katta lavozimlarda işlay boşlaganimdan keyin biroz kamaydi. Boşida könikiş qiyin böldi, ammo bolalarim ham tuşunib, könikişdi. Ammo baribir imkon qadar köproq vaqt ajratişga harakat qilaman.
Özimizning oş, kabob kabi taomlarni tayyorlayman odatda. Odam ovqat pişirsa ham zavq oladi, qanaqadir dam oladi.
— Tadbirlarda sizga tarjimon kerak bölmas ekan. Yoningizdagi kişilarga tarjimon topilmasa, ularga xam tarjimonlik işlarida yordam berar ekansiz. Bu gap töğrimi? Umuman, çet tillaridan qançalik xabardorsiz?
— Töğri. Rus tilini juda yaxşi bilaman. Ingliz tilini örganişga sabab bölgan voqea bor: qölimga inglizça-rusça-özbekça sözlaşuv kitobçasi tuşib qolgan, şunda özimça öqib körib, şundan keyin örganişga istak paydo bölgan, 7-sinf paytlarim edi, adaşmasam. 2000 yillarda 9 oy heç qayerda işlamaganman, öşa vaqtda til örganişga kirişganman. Keyin orada çet elga ham borib kelganman tajriba orttiriş uçun. Oxirgi vaqtlar esimdan çiqib qolgan ekan, şuning uçun yana takrorlab, tiklab oldim.
— Demak, ingliz tilida çet elliklar bilan bemalol gaplaşa olasiz?
— Ha, ingliz tilida fikrimni ayta olaman va ularni ham tuşuna olaman.
— Sizni san’atga ham qiziqişadi, deyişdi. Bu qançalik töğri?
— Yoşlikdan oilamizda san’atga, adabiyotga mehr qöyib katta bölganmiz. Gitara çalişni örganganman, boşqa çolğu asboblarini ham örganişga harakat qilganman yoşlikda. Rasm çizişga ham qiziqqanman.
— Sirdaryoliklarga bu qiziq, menimça. Xabaringiz bölsa, oxirgi paytlarda internetda hokimlar kiyadigan kiyimlar, aniqroği bu kiyimlarning narxi muhokamalarga sabab bölyapti. Odatda siz qayerdan kiyinasiz?
— Oldindan oddiy sifatli kiyim kiyişga harakat qilganman. Özimga mos, yaxşi bölsa böldi. Odatda jinsi şim va kurtka kiyib yuraman, köçada yurişga, dalaga çiqişga ham qulay. Umuman olganda, juda oddiy bölmagan, ammo qimmat ham emas kiyim kiyaman. Kiyim şunçaki bir-ikki yil xizmat qiluvçi narsa, buning uçun ortiqça sarf qiliş şart emas, menimça.
— Nafaqat sirdaryoliklar, balki butun Özbekiston xalqiga gapirmoqçiman. Yurtimizda qilinayotgan işlar faqat şu xalqimiz yaxşi yaşaşi uçun qilinyapti. Davlat organidagi rahbarlar uçun xalqning tinçligi, ularning xotirjamligi eng muhimi. Yangi 2024 yil barçamizda yaxşi yil bölişini, xalqimiz bayramlari köpayişini tilab qolaman.
