Biri “ispan”, boşqasi “fransuz”ga aylangan KGB xodimlari – sovet josuslari xorijda yaşirinça qanday işlagandi?

Yevgeniy Kim

Yevgeniy Kim 1932 yilda Koreyada tuğilgan va keyinçalik oilasi bilan SSSRga köçib ötgan. U rus, yapon, koreys, ingliz va ispan tillarini bilgan va 1962 yildan KGB Birinçi boş boşqarmasining tezkor xodimi bölgan.

1966 yilda KGB Kimni “josuslik vaziyati murakkab bölgan” Osiyo davlatlaridan biriga jönatadi. Bu mamlakat nomi hanuzgaça sir tutiladi (Janubiy Koreya deb taxmin qilinadi).

Begona davlatga yetib borgan Kim eng avval hamkasblari tomonidan toşlar tagiga yaşirilgan dehqon kiyimi va hujjatlarni oladi. U ana şu kamtarona kiyim bilan butunlay özga bir inson qiyofasiga kiriş uçun 15 yildan ortiq vaqt sarflaydi.

Kim borgan davlatida yuqori mavqega ega amaldor darajasigaça kötarila oladi va şundan söng SSSRga qimmatli maxfiy ma’lumotlarni uzatişni boşlaydi.

Uzoq yillar xorijda yaşagan Kim Moskvada qolgan rafiqasi va öğli bilan bir neça marta uçraşişga muvaffaq böladi. KGB ularning Kim işlayotgan davlatga sayohatga borişlarini taşkillaştiradi.

Kimning xotini slavyança körinişda bölgani uçun uçraşuvlar har ikki tomonga xavf tuğdirişi mumkin edi. Biroq hammasi rejadagiday amalga oşadi.

Kunlarning birida Kimning ösmir yoşdagi öğli çökib ketadi. U rahbarlaridan ruxsat olib, Moskvaga bir kunga kelib ketadi. Öşanda u öğlining dafn marosimini ötkaziboq ortga qaytgandi.

Kim Osiyo davlatida 1989 yilgaça işlaydi va u yerda özi yaratgan josuslik tarmoğini nazorat qiladi. Söng ortga qaytadi. 1998 yilda Moskvada Kimni maşina urib yuboradi va u halok böladi.

Vitaliy va Lyudmila Nuykin

Vitaliy Nuykin xotini Lyudmila bilan KGBdagi xizmatini 1960 yilda boşlaydi. Ular 1986 yilgaça dunyoning 18 ta davlatida muvaffaqiyatli işlaydi.

Lyudmila Nuykinaning sözlariga köra, u josuslikni eri tufayli tanlaydi va KGB xodimiga aylandi. Er-xotin KGBda iş boşlaganda ularning tört yoşli Yura ismli öğli bor edi.

Vitaliy va Lyudmila xorijga ketişdan avval uni buvisi tarbiyasiga topşiradi. Yura va boşqa qarindoşlar ham er-xotin Nuykinlarning josusligini bilmas, ularni diplomat deb bilişardi.

“Bahorning ön yetti lahzasi” filmi ekranlarga çiqqanda qarindoşlar Vitaliy va Lyudmilaning Taşqi işlar vazirligidagi xizmati unçalik oddiy iş emasligini anglaydi.

Nuykinlar xorijiy davlatda işlab yurganida öğil farzandli böladi. Şunda Mosvadan “Bola heç qaçon sizlarning SSSRdan ekaningizni bilmasligi kerak. Uning oldida rus tilida gaplaşmang” degan buyruq keladi.

Şundan söng er-xotin yolğiz bölganlarida ham rus tilida gaplaşişni töxtatib, töliq fransuz tilida sözlaşişga ötadi (öşa paytda ular Fransiyada er-xotin fransuz bölib işlayotgandi).

Vitaliy va Lyudmila uçun asosiy tösiq til bilan boğliq noqulaylik emasdi. Ğarbdagi turmuş tarzi bilan SSSRdagi turmuş tarzida juda katta tafovut bor edi va er-xotinning bunga könikişi qiyin böladi.

Bir marta xarid qilib yurişganda Lyudmila supermarketdagi sifatli hojatxona qoğozini körib közi quvnab ketadi va undan bir neçta öramini olib aravaçaga solmoqçi böladi.

Öşa paytlarda SSSRda hojatxona qoğozi juda kamyob mahsulot edi. Ayol juda sifatli tayyorlangan hojatxona qoğozini körgaç özini tuta olmaydi. Şu paytda eri uning qölini qatttiq siqadi. Birdaniga ayolning huşi joyiga keladi va hojatxona qoğozlarini joyiga qöyib, boşqalarday bitta öramini oladi.

Boşqa safar Vitaliy aeroportga borganida sobiq sinfdoşiga duç kelib qoladi. U özini begonalarday tutib ötib ketmoqçi böladi. Biroq Vitaliyni tanib qolgan sinfdoşi kutiş zalida unga qarab otiladi.

Öşanda Vitaliy sinfdoşidan qutuliş uçun fransuz tilida unga özini boşqa birov bilan adaştirayotganini uqtirişiga töğri keladi.

1985 yilda KGB zobiti Oleg Gordiyevskiy Britaniyaga qoçib ketadi va xorijda işlab kelayotgan juda köplab KGB josuslarini MI-5 ga oşkor qiladi. Oşkor bölganlar orasida Vitaliy Nuykin va uning xotini Lyudmila ham bor edi.

KGB zobitining Britaniyaga qoçib ketişi Vitaliy va Lyudmila uçun ayançli tugaşi mumkin edi. Gordiyevskiy MI-5 ga xorijda işlayotgan KGB josuslari röyxatini topşirganda er-xotinlar Moskvada ta’tilda edi. Ana şu holat ularni qölga tuşişdan asrab qoladi.

Şundan söng KGB Vitaliy va Lyudmilani Fransiyaga jönatmaydi va ular haqidagi ma’lumotlarni maxfiylaştiradi. Gordiyevskiy tufayli KGBning Ğarbiy Yevropada yirik josuslik tarmoğini taşkil etiş rejasi barbod böladi.

Mixail Vesenkov

Maxfiylaştirilgan josuslardan yana biri Mixail Vasenkov edi. 1942 yilda tuğilgan Mixail Vasenkov 1970-yillarning boşlarida KGBga işga kiradi.

Öqişni tugatganda u ispan va ingliz tillarini mukammal bilardi. Şu sababli KGBda Vasenkovni janubiy amerikalikka aylantirişadi va Ispaniyaga yuborişadi.

1975 yilda Vasenkov Ispaniyada siyosiy aloqalarga va maxfiy ma’lumotlarga ega bölgan şaxslardan iborat josuslik tarmoğini yaratib, uni boşqara boşlaydi.

Vasenkovning taşqi körinişi janubiy amerikaliklarga öxşab ketardi. Şu sababli u Ispaniyada Urugvay fuqarosi Xuan Xose Lazaro niqobi ostida yaşaydi.

1976 yilda Vasenkov Peruga köçib ötadi. Öşanda Peruni amerikaliklar qöllagan harbiylar egallab olgani uçun sovet razvedkasi bu mamlakatga katta qiziqiş bildirgandi.

Vasenkov Peruda bölganida u ispan tilining mahalliy lahjasini qunt bilan örganadi va fotograflikka qiziqib qoladi. Keyinçalik “Xuan Lazaro” professional fotografga aylanadi va hatto fotosuratlarini sota boşlaydi.

Boşqa tomondan fotograflik Vasenkov uçun zör niqob edi. U böyniga fotoapparatni ilib Peru böylab yurar ekan, heç kim undan şubha qilmasdi. Vasenkov özini töxtatgan politsiya xodimlariga yoki harbiylarga professional fotografligini, fotosuratlarni sotib tirikçilik qilişini aytar va şu yöl bilan vaziyatdan oson çiqib ketardi.

Peruda uç yil yaşagaç, Vasenkov bu mamlakat fuqarosiga aylanadi va pasport oladi. Söng mahalliy jurnalist Viki Pelaes bilan işqiy munosabatlarni boşlaydi.

Oradan bir neça yil ötgaç, Vasenkov va Viki Pelaes turmuş qurişadi. Bu paytga kelib Vasenkov Vikiga özini oşkor qilgan va ayolni ham KGB foydasiga işlaşga köndirgan edi.

Keyinçalik er-xotin AQŞga ötkaziladi. Vasenkov u yerda Peru fuqarosi sifatida yaşaydi va josuslik bilan şuğullanadi. KGB polkovnigi AQŞda doktorlik dissertatsiyasini yoqlaydi. Söng Manhetten universiteti professoriga aylanadi va leksiyalar öqiydi. Vasenkov AQŞda uzoq yillar qolib ketadi.

2010 yilda Rossiya taşqi razvedka xizmati polkovnigi Aleksandr Poteyev Amerikaga qoçib ketadi. Poteyev AQŞga yetib borgaç özidagi barça ma’lumotlarni MRBga oşkor qiladi.

Uning ma’lumotlariga asoslanib Amerikada faoliyat olib borayotgan Rossiya taşqi razvedka xizmatining töqqiz nafar xodimi qölga olinadi. Ular orasida Mixail Vasenkov ham bor edi. MRB uni 2010 yil 27 iyun kuni hibsga oladi.

Avvaliga Vasenkov özini ovsarlikka soladi. Biroq MRB xodimlari uning oldiga Poteyev tomonidan taqdim etilgan şaxsiy ma’lumotlar jamlanmasini qöygaç barçasini tan oladi.

Köp ötmay Rossiya va AQŞ hibsga olingan josuslarni özaro almaşadi. Jarayon Avstriya poytaxti Vena şahrida bölib ötadi. Şu tariqa Vasenkov va uning xotini Rossiyaga qaytib keladi.

Keyinçalik u xotini bilan Peruga köçib ketadi va 2022 yilda 79 yoşida vafot etadi.

Vitaliy va Tamara Netiksa

Vitaliy Netiksa 1946 yilda tuğilgan va  KGBga xizmatga 1970-yillar boşida xotini Tamara Netiksa bilan birga kelgandi. 1972 yilda er-xotinni KGBning nolegal razvedka bilan şuğullanuvçi “S” bölimiga işga ötkazişadi.

Vitaliy va Tamara ispan tilini örgana boşlaydi. Ularga KGBning ispaniyalik xodimi Afrika de las Eras Gavilan ism-şarifli ayol ustozlik qiladi.

Afrika Vitaliy va Tamaraga ispan tilining Lotin Amerikasida keng tarqalgan bir neçta lahjasini mukammal örgatadi.

Olti yil davom etgan ta’limdan söng 1978 yilda Vitaliy va Tamara Lotin Amerikasidagi davlatlardan biriga işga yuboriladi. Ular ispan millati vakillariga aylanişgandi.

Er-xotin xorijda 20 yil işlaşadi va 1998 yilda Rossiyaga qaytişadi. Vitaliyni Rossiya taşqi razvedka xizmati markaziy apparatiga işga olişadi.

Vitaliy va Tamara xorijda işlab yurişganda bir öğil va bir qiz farzandli bölişgan. Hozir ular Rossiyada yaşaşadi.

Vitaliy 2011 yilda nafaqaga çiqadi va öşa yili sentabrda vafot etadi. Tamara Netiksa esa 2014 yilda 64 yoşida nafaqaga çiqadi.

Yuriy Şevçenko

Yuriy Şevçenko 1963 yilda KGBga işga kirganida 23 yoşda edi. Rossiya taşqi razvedka xizmati oçiqlagan ma’lumotlarga köra Şevçenko 1969 yildan buyon razvedka muammolarini hal qiliş uçun muntazam ravişda çet elga xizmat safarlariga borgan, qimmatli manbalar bilan işlagan, xorijliklarni josuslikka jalb qilişda qatnaşgan.

Şevçenko 2001 yilgaça taşqi razvedka xizmatida işlagan va öz faoliyati davomida juda köp turli qimmatli ma’lumotlarni qölga kiritgan.

2020 yil noyabrda 80 yoşli Şevçenko Moskvada vafot etadi. Ungaça u yoş josuslarga dars ötadi va leksiyalar öqiydi.

Vladimir Loxov

Polkovnik Vladimir Loxov Gurjistonda, Janubiy Osetiyada tuğilgan. U 1953 yilda Ozarboyjon Davlat universitetining yuridik fakultetini tugatadi.

U 1957 yilda KGBning taşqi razvedka uçun mas’ul bölgan birinçi boş boşqarmasiga işga kiradi va maxsus zaxiradagi xodimlar safiga qöşiladi.

Loxov 1962 yilning avgustigaça maxsus şaroitlarda işlaşni örganadi. Söng xorijga xizmatga yuboriladi va Osiyo, Yevropa hamda Şarqning önlab mamlakatlarida maxsus topşiriqlarni bajaradi.

1963 yil avgust oyida Loxov Osiyo davlatlaridan birida tadbirkor niqobi ostida qonuniy röyxatdan ötişga muvaffaq böladi.

1965 yil noyabr oyida Loxov özi işlayotgan davlatda qimmatli va işonçli josus bilan aloqa örnatadi va uning yordamida josuslik tarmoğini yaratadi.

1973 yilda Loxov SSSRga qaytib keladi va KGB birinçi boş boşqarmasida işlay boşlaydi. Keyinçalik 1979 yilda unga boş boşqarmadagi “S” bölimi boşliği vazifasini topşirişadi. U 1991 yilgaça şu vazifada işlaydi va nafaqaga çiqadi. Loxov 2002 yilda vafot etadi.

Ğayrat Yöldoş tayyorladi.