Teri saratoni nima?
Teri saratoni teri hujayralarining anormal o‘sishi hisoblanadi va u asosan melanoma bo‘lmagan va melanoma kabi 2 xil shaklda bo‘ladi. Melanoma bo‘lmagani eng ko‘p uchraydigan tur bo‘lib, odatda terining yuqori qatlamida tarqalmay qoladi. Melanoma esa kamroq tarqalgan va shu bilan birga jiddiyroq hamdir. Chunki u butun tana bo‘ylab yoyilishi mumkin. Agar melanoma tanaga tarqalishga ulgurgan bo‘lsa, uni davolash juda qiyin.
Teri saratoni boshqa saratonlar kabi DNKning shikastlanishidan paydo bo‘ladi. Inson tanasida zararlarni aniqlaydigan va ularni tuzatadigan bir nechta himoya mexanizmlari mavjud. Biroq quyoshning haddan tashqari ultrabinafsha nurlanishi genetik materialimizga ko‘proq zarar yetkazishi mumkin va hatto bunga himoya mexanizmlarimiz ham bardosh bera olmaydi. DNK bizning hujayralarimiz qanday harakat qilishini boshqaradi. Unga ko‘p zarar yetganda, hujayralar nazoratsiz ravishda o‘sib boradi, bu esa teri saratoniga olib kelishi mumkin.
UVB va UVA haqida
Teri saratonining aksariyati quyoshdan ultrabinafsha (UV) nurlanish ta’siridan kelib chiqadi. Terimizga UV nurlarining 2 asosiy turi xavf soladi: UVB va UVA. UVB nurlari terining tashqi qatlami (epidermis)ni nishonga oladi va teri quyoshdan kuyadi. UVA nurlari esa ichki qatlam (dermis)ga chuqurroq kirib, ajinlar va erta qarishni keltirib chiqaradi. Uchinchi turdagi UVS ham bor, biroq u ozon qatlami bilan to‘sib qo‘yilgan va Yer yuzasiga yetib kelmaydi.
Quyoshda ko‘p qolib ketish
D vitamini tana uchun juda muhim. Odamlar quyoshda toblanish uchun sayohatga chiqishadi. Biroq quyoshda ko‘p qolib ketish teriga jiddiy shikast yetkazishi haqida hamma ham ma’lumotga ega bo‘lmasligi mumkin. Yani UVA nurlari terining ichki qatlamlariga kirib, melanotsitlar deb ataladigan hujayralarni tebratadigan jigarrang pigment – melanin ishlab chiqarishni qo‘zg‘atadi. Melanin bu – ultrabinafsha nurlarini hujayralarning eng muhim qismlariga yetib borishini to‘sib, terini kuyishdan himoya qilishda tananing usuli. Agar teringizga ko‘proq ultrabinafsha nurlari tushsa, pigment himoya usuli ko‘p ishlaydi va natijada terida qoraygan sarg‘ishlik paydo bo‘ladi.
Nima qilish kerak?
Quyoshdan himoya qiluvchi vositalar ultrabinafsha nurlanishini blokirovka qilish orqali teri himoyasida muhim rol o‘ynaydi. Amerika Dermatologiya akademiyasi UVA va UVB nurlarini qoplaydigan suvga chidamli, keng spektrli quyosh kremidan foydalanishni tavsiya qiladi. Kundalik foydalanish uchun kamida SPF 30 quyosh kremini tanlang, u UVB nurlarining 96,7 foizini filtrlay oladi. Agar siz ochiq havoda mashg‘ulotlar bilan shug‘ullansangiz yoki teri saratoni xavfi yuqori bo‘lsa, SPF 50 quyosh kremi tavsiya etiladi, chunki u teringizni 98 foiz UVB nurlaridan himoya qiladi. Quyoshdan himoya qiluvchi kremni har ikki soatda bir marta qo‘llashni unutmang.
