Antalyada yongan Superjet: inqirozga yuz tutgan Rossiya aviasanoati
|23:57 / 04.12.202411 98910 min
2024 yil 25 noyabr kuni Turkiyada Rossiyaga tegişli Sukhoi Superjet 100 samolyoti yonib ketdi. Sukhoi Superjet 100 SSSR parçalangandan söng Rossiya tomonidan yangitdan loyihalaştirilgan va parvoz qilişga muvaffaq bölgan yagona samolyot hisoblanadi. Biroq keyingi yillarda aviakompaniyalar undan voz keçişmoqda. Bunga samolyotdagi nosozliklar sabab bölmoqda.
Rossiya sovetlardan qolgan fuqaro aviatsiyasi sanoati bilan maqtana olmaydi. Çunki bu davlat sobiq ittifoq davrida işlab çiqarilgan köplab samolyotlarni yangilay olmadi, faqat ayrimlari modernizatsiya qilindi xolos.
SSSR parçalanib ketgandan söng Rossiya faqat bitta yangi samolyot işlab çiqara oldi. Sukhoi Superjet 100 nomi berilgan bu samolyot ham mukammal emas va u bilan köplab noxuş hodisalar va halokatlar sodir bölmoqda.
Ana şunday hodisalardan biri 2024 yil 24 noyabr kuni sodir böldi. Soçidan Turkiyaga uçgan “Azimut” aviakompaniyasiga tegişli Sukhoi Superjet 100 samolyoti Antalya aeroportiga qöngandan söng yonib ketdi.
Sukhoi Superjet 100 Rossiya tomonidan SSSR parçalanib ketgandan söng loyihalaştirilib, yasab çiqilgan örta masofalarga uçuvçi kiçik samolyot hisoblanadi.
Sukhoi Superjet 100 tarixi
Bugun sovet davrida tayyorlangan samolyotlarning aksariyati işlab çiqarilmaydi. Buning sabablari juda köp. SSSR parçalangaç ittifoqdoş respublikalarda joylaşgan korxonalar örtasida aloqalar uziladi.
SSSRda 1960-70 yillarda işlab çiqarilgan samolyotlar uzoq yillar davomida yangilanmaydi. Oqibatda 1990-yillarga kelib ular xalqaro talablarga javob bermay qöyadi.
Ayniqsa, sovet samolyotlariga örnatilgan dvigatellar işonçsiz, şuningdek, ularning şovqini juda baland edi. Öşa paytlarda Ğarbda tayyorlangan şovqini past va sifatli dvigatellar Yevropadagi Airbus konsorsiumi va AQŞning Boeing kompaniyasidan ortmasdi.
Ana şunday şaroitda Rossiya nafaqat SSSR davrida işlab çiqarilgan samolyotlarni mukammallaştira olmadi. Faqat bir neça turdagi samolyotlarning yangilangan modellarini tayyorlay olişdi xolos.
Sukhoi Superjet 100 tarixi 2000-yillar boşlariga borib taqaladi. Sukhoi korporatsiyasi Boeing bilan hamkorlikda yangi samolyot loyihasini işlab çiqadi.
Şuningdek, loyihaga Ilyuşin konstruktorlik byurosi, “Saturn” korxonasi va Fransiyaning Snecma kompaniyasi jalb etiladi.
Loyihaga Boeing korporatsiyasi ijroçi direktori Fil Kondit tomonidan Russian Regional Jet (RRJ) deb nom beriladi.
Mavzuga oid
Sukhoi Superjet 100 samolyoti kiçik ölçamda bölib, unga 100 nafar atrofida yölovçi siğadi
Samolyot kiçik ölçamli bölib, faqat qisqa va örta masofalarga uçişga möljallangandi. Samolyotning taşqi va içki körinişi Boeing – 717ga juda öxşaş edi.
Yangi samolyotni işlab çiqariş uçun öşa paytda budjetdan 150 mln dollar ajratiladi. Samolyot 100-110 yölovçiga möljallangandi.
2004 yilda Rossiya aviatsiya davlat qömitasi yangi samolyotga sertifikat beradi. 2006 yilda yangi samolyotning dastlabki nusxasini tayyorlaş işlari boşlanadi.
Öşa yili Boeing loyihadan çiqib ketadi. Bunga ruslarning özaro kelişuvni buzib yangi samolyot kabinasini Airbus samolyotlari kabinasiga öxşatib yasagani sabab böladi. Şundan söng samolyot nomi Sukhoi Superjet 100 deb qayta nomlanadi.
2007 yilda Sukhoi Superjet 100ni sinovdan ötkaziş uçun uni An-124 samolyotiga ortib Jukovskiy şaharçasiga olib kelişadi. Samolyotga fransiyaliklar bilan hamkorlikda tayyorlangan dvigatel örnatilgandi.
2008 yil 19 may kuni Sukhoi Superjet 100 samolyotining dastlabki sinov parvozi ötkaziladi. Öşa yili 24 dekabr kuni ikkinçi sinov parvozi amalga oşiriladi.
Samolyotning dastlabki loyihalari 2001 yilda qilingan bölsa ham, uni foydalanişga topşiriş 10 yilga çöziladi va 2011 yilda dastlabki Sukhoi Superjet 100 Armanistonning “Armavia” aviakompaniyasiga yetkazib beriladi.
Armaniston aviakompaniyasi sotib olgan Sukhoi Superjet 100
Keyinroq, bu samolyotni Rossiyaning turli aviakompaniyalari ham sotib ola boşlaydi. Ma’lumotlarga köra, 2024 yilgaça bu samolyotdan 232 dona işlab çiqarilgan. Ularning 206 donasi sotilgan.
Sotilgan samolyotlarning yarmidan köpi bugun parvozdan olingan.
Samolyotning narxi jihozlanişiga qarab 27-37 mln dollarni taşkil etadi. Lizingga olinganda narxlar yanada baland böladi.
Kimda qança Sukhoi Superjet 100 bor va undan nega voz keçişgan?
“Rossiya” aviakompaniyasi 74 ta, “Azimut” 19 ta, “Yamal” 15 ta, Red Wings Airlines 20 ta, “Gazprom avia” 10 ta, “Aeroflot” 50 ta, “Severstal” 4 ta Sukhoi Superjet 100 samolyotlarini sotib olgan.
Şuningdek, bu samolyotdan Meksika, Indoneziya, Laos, Irlandiya, Qozoğiston, Tayland kabi davlatlar ham sanoqli miqdorda sotib olgan.
Bugungi kunda Meksika, Indoneziya, Laos, Irlandiya va Armaniston, şuningdek, Rossiyaning bir neçta aviakompaniyalari Sukhoi Superjet 100 samolyotlaridan foydalanişni töxtatgan.
Jumladan, 50 ta Sukhoi Superjet 100 sotib olgan “Aeroflot” ularning birontasidan foydalanmayapti.
Aviakompaniyalar Sukhoi Superjet 100 dan foydalanmay qöyganiga asosan samolyot dvigatelini ta’mirlaşda ehtiyot qismlarni topib bölmagani bilan izohlaşadi.
Aniqroq aytganda Sukhoi Superjet 100 samolyotlariga örnatilgan dvigatellar işonçli çiqmagan. Bunga samolyotga dvigatel yetkazib berişi lozim bölgan Fransiya kompaniyasi ham keyinçalik loyihadan çiqib ketgani sabab bölgan.
Red Wings Airlines aviakompaniyasiga tegişli Sukhoi Superjet 100
Jumladan, 2016 yilda Red Wings Airlines aviakompaniyasi Sukhoi Superjet 100 samolyotlaridan voz keçganini ma’lum qildi. Bunga samolyot dvigatelidagi nosozliklar sabab bölgan.
2017 yilda Meksikaning Interjet aviakompaniyasi boş direktori ham Sukhoi Superjet 100 samolyotlariga örnatilgan dvigatellarda nosozlik kuzatilayotgani haqida aytib ötgandi. Köp ötmay bu aviakompaniya ham ulardan foydalanişni töxtatadi.
2018 yilda Rossiyaning “Yakutiya”, Belgiyaning Brussels Airlines, 2019 yilda Rossiyaning “RusLayn” va “Yamal” aviakompaniyalari Sukhoi Superjet 100 samolyotlaridan foydalanişni töxtatadi.
Şundan söng bu samolyotdan oliş uçun navbatda turgan bir qança aviakompaniyalar buyurtmalarni bekor qilişadi.
Sukhoi Superjet 100’ning texnik xarakteristikasi
Uzunligi – 29,94 metr;
Balandligi – 10,28 metr;
Qanotlarning uzunligi – 27,80 metr;
Fyuzelyaj diametri – 3,46 metr;
Oğirligi – 24,2 tonna;
Tezligi – soatiga 841dan 981 kilometrgaça;
Maksimal uçiş balandligi – 12 200 metrgaça;
Ekipaj soni – ikki uçuvçi va ikki bort kuzatuvçisi;
Maksimal parvoz uzunligi – 2 960dan 4 320 kilometrgaça;
Dastlabki sinov parvozi – 2008 yil;
Dastlabki tijoriy parvoz – 2013 yil;
Yoqilği siğimi – 15,8 ming litr;
Yölovçi örni – 87 dan 103 gaça;
Dvigatellar soni – ikkita.
Aeroflotga tegişli Sukhoi Superjet 100
Sukhoi Superjet 100 bilan sodir bölgan halokatlar
2012 yildan buyon Sukhoi Superjet 100 samolyotlari bilan köp marta noxuş hodisalar kuzatilgan va ularning ayrimlari halokat bilan yakun topgan.
Jumladan:
2012 yil 9 may. Rossiyaga tegişli Sukhoi Superjet 100 Indoneziyada halokatga uçraydi. Samolyot bortida bölgan 45 kişining barçasi halok böladi.
2015 yil 25 oktyabr. Meksika aviakompaniyasiga qaraşli samolyot aerodromlarning birida trapga uriladi va tumşuq qismi jiddiy şikastlanadi. Samolyotda bir nafar uçuvçi bölgan va u jarohat olmagan.
2018 yil 10 oktyabr. Rossiyaga tegişli samolyot Yoqutistondagi aeroportga qönişda dvigatellarning birida nosozlik kuzatiladi. Samolyot bortida 92 kişi bölgan va ulardan 4 nafari jarohatlangan.
2019 yil 5 may. Sukhoi Superjet 100 bilan boğliq eng ayançli halokatlardan biri Şeremetovo aeroportida sodir bölgan. Samolyot qönayotganda şassi yonib ketib, olov tezda yoqilği bakiga ötadi.
Moskvadagi Şeremeteovo aeroportida yonib ketgan Sukhoi Superjet 100
Köp ötmay portlaş sodir böladi va samolyotning ort qismida olov kuçayadi. Qutqaruvçilar uning old tomonida bölgan 37 kişini qutqarişga muvaffaq bölişadi. Qolgan 41 kişi tiriklay yonib ketadi.
2024 yil 12 iyul. Rossiyaga qaraşli samolyotlardan biri ta’mirdan söng ötkazilgan sinov parvozida halokatga uçraydi. Oqibatda unda bölgan uç nafar ekipaj a’zolari halok böladi.
2024 yil 25 noyabr. Soçidan Turkiyaga uçgan samolyot Antalya aeroportiga qattiq qönişni amalga oşiradi va yonib ketadi.
Antalya aeroportida nima bölgandi?
25 noyabr kuni Soçidan Turkiyaga uçgan “Azimut” aviakompaniyasiga qaraşli samolyot Antalya aeroportiga qöngandan söng yonib ketdi.
Turkiya Transport vazirligi samolyotda 95 kişi, Antalya aeroporti ma’muriyati esa bortda 91 kişi bölganini ma’lum qildi.
Yonğin boşlangandan söng ekipaj komandiri zudlik bilan yölovçilarni maxsus traplar yordamida evakuatsiya qilişga qaror qilgan. Natijada hodisada heç kim jiddiy jarohat olmagan.
Antalya aeroporti qutqaruvçilari yonğinni öçirişgan. Biroq ungaça Sukhoi Superjet 100 jiddiy şikastlangan. Yonğin samolyot dvigatelidan boşlangani aytilmoqda.
Kuçli yomğir va şamol tufayli Sukhoi Superjet 100 qönayotganda uning çap qanoti uçiş-qöniş yölagiga qattiq urilgan.
Antalya aeroportida yonayotgan Sukhoi Superjet 100 samolyotidan yölovçilarni qutqariş jarayoni
Ijtimoiy tarmoqlarda samolyot qattiq qönişni amalga oşirgani va şu paytda uning şassisi yoqilği siğimini teşib yuborgani va oqibatda yonğin kelib çiqqani haqida xabar tarqaldi.
Rossiya OAVning xabar berişiça, Antalyada yonib ketgan samolyot bilan sönggi 3,5 yil içida 15 ta (!) aviahodisa sodir bölgan. Ularning uçtasi joriy yil kuzda yuz bergan.
7 sentabr kuni texnik nosozlik tufayli samolyot uçiş-qöniş yölagidan ortga qaytgan. 28 sentabrda dvigatel tebranişi kuçaygani sababli parvozni töxtatgan.
16 oktyabrda esa parvoz vaqtida samolyotning gidravlik tizimi işdan çiqqan. Şu tufayli majburiy qöniş amalga oşirilayotganda uning şassisi şikastlangan.
Ma’lumot uçun, Antalyada yonğin yuz bergan samolyot hodisadan bir kun avval Soçi-Samarqand-Soçi yönalişida parvozlarni amalga oşirgan.
