«Noyob metallar, neft va oliş mumkin bölgan hamma narsa»: Tramp «Ukrainaga sarflangan pullar» evaziga yana nimalar xohlaşini aytdi
|23:05 / 23.02.202510 39211 min
ROBERTO SÇMIDT/AFP via Getty ImagesROBERTO SÇMIDT/AFP via Getty Images
Konservativ siyosiy harakatlar konferensiyasida nutq sözlagan Donald Tramp Vaşington va Moskva uruşni töxtatiş böyiça «kelişuvga yaqin» ekanini aytdi, biroq tafsilotlarga töxtalmadi. Oq uy rahbari qariyb bir yarim soatlik nutqida özining sevimli mavzulari — migratsiyaga qarşi kuraş, tariflar, xilma-xillik va tenglik dasturini bekor qiliş haqida ham gapirdi. Quyida Tramp va konferensiyaning boşqa iştirokçilarining çiqişlaridan asosiy joylari keltiriladi.
Konservativ siyosiy harakatlar konferensiyasi (Conservative Political Action Conference, CPAC) ançadan buyon AQŞ konservatorlari siyosiy taqvimining ajralmas qismiga aylangan. 1974 yilda siyosiy tarafdorlarning kiçik yiğilişi sifatida boşlangan CPAC vaqt ötişi bilan konservativ qadriyatlarga qöşilgan siyosatçilar va ularning tarafdorlari uçun eng muhim tadbirlardan biriga aylandi.
Donald Trampning nutqi CRAC’ning yakuniy, uçinçi kunida bölib ötdi. Uning qariyb bir yarim soatlik nutqidagi mavzulardan biri Ukraina böldi.
Trampning aytişiça, AQŞ Ukraina bilan nafaqat nodir metallar, balki boşqa resurslar böyiça ham kelişuv tuzmoqçi. Uning sözlariga köra, AQŞga bu resurslar «Ukrainaga sarflangan pullarni qaytarişga harakat qiliş» uçun kerak, çunki Yevropa davlatlari Ukrainaga kreditlar şaklida yordam körsatgan, AQŞ esa — tekinga.
«Men prezident Zelenskiy bilan işlayapman, men prezident Putin bilan işlayapman — men pullarni qaytarişga yoki ularning saqlanişini kafolatlaşga harakat qilyapman», — dedi Tramp.
Uning sözlariga köra, Yevropa Ukrainaga 100 mlrd dollar, AQŞ esa 350 mlrd dollar ajratgan. «Ammo bundan ham yomoni şundaki, Yevropa ularni kredit sifatida bergan, şuning uçun ular öz pullarini qaytarib olişadi. Biz heç narsa olmadik, şuning uçun biz kiritgan barça pullar uçun bizga heç bölmaganda nimadir berişlarini xohlayman va men uruşni hal etişga va bu ölimlarning barçasiga barham berişga harakat qilyapman», —deya davom etgan Amerika prezidenti.
«Şuning uçun biz nodir metallar, neft va qölga kiritişimiz mumkin bölgan hamma narsani söraymiz«», — deydi Tramp.
Uning sözlariga köra, AQŞ va Rossiya u «dahşatli vaziyat» deb atagan uruşni töxtatiş böyiça «kelişuvga yaqin». «Biz bu borada işlamoqdamiz», dedi u va bu mavzuni çuqurlaştirişni istamadi va buni ikki davlat hali «muzokaralar örtasida» ekani bilan tuşuntirdi.
Mavzuga oid
Hafta boşida Saudiya Arabistonida Rossiyaning Ukrainaga keng kölamli bosqini boşlanganidan beri birinçi marta Moskva va Vaşington örtasida muzokaralar bölib ötdi. Tomonlar «özaro munosabatlarda ğazabni keltirib çiqaradigan omillarni bartaraf etiş uçun maslahatlaşuv mexanizmini yaratiş»ga va Ukraina masalasini hal etiş böyiça işlarni boşlaş uçun yuqori darajadagi jamoalarni tayinlaşga kelişib olganliklarini aytişdi.
Şundan söng Tramp Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiyni bir neça bor asossiz tanqid ostiga oldi. Masalan, AQŞ yetakçisi Zelenskiyga işonç reytingi atigi 4 foizni taşkil etişini aytgan, ammo bu haqiqatga töğri kelmaydi.
Tramp bir yarim soatlik nutqida Ukraina, bojlar va migrantlar haqida gapirdi
Tramp yana nimalar dedi?
AQŞ prezidenti öz nutqida özining sevimli mavzularini ham çetlab ötmadi: u ayollar musobaqalarida iştirok etayotgan transgender sportçilarni yana bir bor qoraladi, yaqinda tasdiqlangan hukumat a’zolarini maqtadi va noyabr oyida bölib ötgan saylovlardagi ğalabasini esladi.
«Men ikki kişini mağlub etişga muvaffaq bölgan yagona odamman», — dedi Tramp Jo Bayden poygadan çetlatilganini hamda saylovda Kamala Harris ustidan ğalaba qozonganini nazarda tutib. Şundan bir neça daqiqa ötib, Tramp Baydenni AQŞ tarixidagi «eng yomon» prezident deb atadi.
Oq uy rahbari fikriça, noyabr oyida Vaşingtonda respublikaçilarga «xalq katta mandat bergan» va uning sözlariga köra, partiya bundan foydalanmoqçi. Tramp «mustahkam» siyosiy köpçilikni yaratişga va’da berdi va respublikaçilar oraliq saylovlarda ham muvaffaqiyatga erişişiga işontirdi.
AQŞ prezidenti öz nutqida mamlakatning janubiy çegarasini kesib ötayotgan muhojirlarni ham tilga oldi. Trampning sözlariga köra, aynan şu muammo tufayli u yana prezidentlikka nomzodini qöyişga «majbur bölgan». Şundan söng u boşqa bir sevimli mavzusi — bojlarga ötdi.
«„Tarif“ sözi — mening luğatdagi eng sevimli sözdir», — deb tan oldi u SRAS iştirokçilari olqişlari ostida. Biroq, özi bunday e’tirof uçun tanqid qilinganidan söng bu uning «rafiqa» va «Amerika» kabi sözlardan keyin törtinçi sevimli sözi ekanini aytdi. U nutqi davomida AQŞning Kanada va Meksika kabi savdo hamkorlariga qarşi bojlar joriy qiliş bilan tahdid qildi, şuningdek, AQŞ Amerika importiga bojlar joriy qilgan mamlakatlarga qarşi javob çoralarini körişini bildirdi.
Tramp xilma-xillik va tenglik dasturini (DEI) bekor qiliş haqida gapirganda, unga şiddat bilan qarsak çalindi. «Men DEI’ning har bir xodimini uning işi tugagani haqida xabardor qildim», — degan Tramp dastur ustida işlayotgan hukumat xodimlari haqida. Uning sözlariga köra, u xususiy sektorda ham bunday amaliyotga çek qöyilişiga umid qilmoqda.
Uşbu siyosat tarafdorlari tarixiy va ijtimoiy adolat haqida gapiradi va bunday dasturlarning biznes va taşkilotlar uçun ijobiy effektini körsatadigan tadqiqotlarni keltirişadi.
SRAS konferensiyasi iştirokçilari Trampni qöllovçi atributkalar bilan
Konferensiyada yana kimlar çiqiş qildi?
Anjumanda amerikalik siyosatçilar va amaldorlardan taşqari xorijlik mehmonlar ham iştirok etdi. Ular orasida, masalan, Argentina prezidenti Xaviyer Miley va Italiya boş vaziri Jorjiya Meloni (videoaloqa orqali) bor edi.
Miley öz nutqida Argentinada amalga oşirgan davlat xarajatlarining qisqartirilişini Tramp ma’muriyati amalga oşirayotgan xarajatlar bilan taqqosladi.
«Mana şuning uçun biz unga motoarra sovğa qildik», — dedi Argentina prezidenti Hukumat samaradorligi departamenti (DOGE) rahbari Ilon Maskka CRAC’ning dastlabki kunlarida qilgan sovğasini nazarda tutib. Motoarraga «Viva la libertad, carajo», degan yozuv öyib tuşirilgan, bu ispançadan tarjima qilinganda «Yaşasin ozodlik, jin ursin» degan ma’noni anglatadi. Miley bu vositadan 2023 yilgi saylovoldi kampaniyasida davlat xarajatlarini qisqartiriş ramzi sifatida foydalangan. Sovğani olgaç, Mask darhol uni «byurokratiya uçun motoarra» deb atadi.
Nutq davomida Miley, şuningdek, davlat xarajatlarini qisqartirişning ikkinçi bosqiçini ötkazişni rejalaştirayotganini aytdi, uning ta’kidlaşiça, bu «odamlarga ulardan tortib olinmasligi kerak bölgan boylikni qaytariş» uçun amalga oşiriladi.
Argentina yetakçisi aytişiça, hozirda Vaşington va Buenos-Ayres örtasida erkin savdo şartnomasini tuziş böyiça muzokaralar olib borilmoqda: bu «özaro manfaatli böladi va argentinalik işlab çiqaruvçilarga ham, amerikaliklarga ham oğirlik qilmaydi», deb işontirdi u.
Xaviyer Miley SRAS konferensiyasida Ilon Maskka davlat xarajatlarini qisqartiriş ramzi sifatida motoarra sovğa qildi
Will Oliver/EPA/Bloomberg via Getty Images
Italiya boş vaziri Jorjiya Meloni Donald Tramp va AQŞ vitse-prezidenti Jyey Di Vensning tarafini olib çiqdi.
Sönggi haftalarda Yevropa yetakçilari Tramp va uning ma’muriyati vakillarining ba’zi bayonotlaridan xavotirda. Avvaliga Pentagon rahbari Pit Hegset Myunxen xavfsizlik konferensiyasida Kiyevni asosan Yevropa qöllab-quvvatlaşi kerakligi, AQŞ esa e’tiborni Yevropa xavfsizligidan boşqa mintaqalarga qaratişni rejalaştirayotganini aytgandi. Keyin ma’lum böldiki, AQŞ Rossiya bilan kelişişni va Ukrainadagi uruşni töxtatişni Kiyev va Yevropa iştirokisiz rejalaştirmoqda.
«Raqiblarimiz prezident Tramp bizdan uzoqlaşişiga umid qilmoqda, biroq uni kuçli va samarali yetakçi sifatida bilgan holda, bölinişga umid qilayotganlar nohaq bölib çiqişiga garov öynaşga tayyorman», — degan Meloni.
Şuningdek, u ötgan hafta Myunxenda Yevropaga asosiy tahdid «içkaridan» kelayotganini aytgan Jyey Di Vensni qöllab-quvvatladi. Italiya boş vaziri fikriça, AQŞ vitse-prezidenti «çuqurroq narsani: öziga xoslik, demokratiya, söz erkinligi»ni nazarda tutgan.
Fransiyaning öta öngçi «Milliy birlaşuv» partiyasining yangi rahbari Jordan Bardella esa, aksinça, Trampning birinçi muddatida Oq uyning sobiq boş maslahatçisi va boş strategi bölgan Stiv Bennon sahnada ziga işorasini qilganidan söng konservatorlar konferensiyasidagi nutqini bekor qildi. Bardella va boşqa ba’zi şarhlovçilar buni natsistlar salomiga tenglaştirdi.
Bennon bunday öxşatişni rad etdi. U Fransiyaning Le Point naşriga agar Bardella haqiqatan ham uning jyesti tufayli nutqni bekor qilgan bölsa, u «Fransiyaga rahbarlik qilişga loyiq emas»ligini aytdi: «U erkak emas, bola».
Respublikaçilarning bölğusi yetakçisi
SRAS davomida uning iştirokçilaridan 2028 yilda Donald Tramp ikkinçi prezidentlik muddatini tugatgandan söng Respublikaçilar partiyasini kim boşqarişi kerakligi söraldi. Ularning javobi — vitse-prezident Jyey Di Vens.
Konferensiya iştirokçilarining 61 foizi uni 2028 yilda respublikaçilar nomzodi sifatida körişni istaydi.
Trampning maslahatçisi Stiv Bennon 12 foiz qöllovga ega, Florida gubernatori Ron Desantis — 3 foiz, davlat kotibi Marko Rubio — 3 foiz, BMT elçisi lavozimiga nomzod Eliza Stefanik — 3 foiz ovoz bilan qöllab-quvvatlangan.
