“Global iqtisodiyot qaltis pallada” - BMT Tramp tufayli iqtisodiy ösiş prognozini pasaytirdi

Hindistonning ösiş prognozi 2025 yil uçun 6,3 foizgaça qayta körib çiqilib, kutilmalar pasaygan. Şunga qaramay, Hindiston hanuz eng tez rivojlanayotgan yirik iqtisodiyotlardan biri bölib qolmoqda.

Rivojlanayotgan davlatlarga zarba

“Tariflar bilan boğliq zarbalar sust rivojlanayotgan mamlakatlarga qattiq ta’sir qilişi, ularning ösişini sekinlaştirişi, eksport daromadlarini qisqartirişi va qarz bilan boğliq muammolarni çuqurlaştirişi mumkin.

Ayniqsa, bu davlatlar barqaror rivojlaniş yölida zarur bölgan uzoq muddatli investitsiyalarni jalb qilişga qiynalayotgan bir vaqtda”, dedi BMT Boş kotibining iqtisodiy va ijtimoiy masalalar böyiça örinbosari Li Junhua.

MDH davlatlari uçun prognoz

2024 yilda kutilganidan kuçliroq ösiş kuzatilganidan söng Mustaqil Davlatlar Hamdöstligi mintaqasida 2025 yilda iqtisodiy ösişning keskin sekinlaşişi başorat qilinyapti.

2024 yilda 4,5 foizga oşgan MDH va Gruziya umumiy yalpi içki mahsuloti (YaIM) 2025 yilda atigi 2,5 foizga ösişi prognoz qilinmoqda.

Bu sekinlaşuv Rossiya Federatsiyasida ösiş sur’atlarining pasayişi va MDHning boşqa davlatlari uçun Rossiya iqtisodiyoti bilan vositaçilik savdosining kamayişi bilan izohlanadi.

Mintaqaning iqtisodiy istiqboli bir neçta omillarga boğliq: Ukraina uruşiga yeçim topilişi, Rossiyaga nisbatan sanksiyalar rejimining özgarişi, energiya va xomaşyo narxlari dinamikasi hamda Xitoy kabi yirik iqtisodiyotlarda yuz berayotgan voqealar.

Rossiya iqtisodiyoti 2025 yilda atigi 1,5 foizga ösişi kutilmoqda. Bunga işçi kuçi tanqisligi va qat’iy pul-kredit siyosati salbiy ta’sir körsatadi. Neft narxlarining pasayişi mintaqadagi energiya eksport qiluvçi mamlakatlar uçun salbiy oqibatlar yaratadi, davlat budjeti xarajatlarini xavf ostiga qöyadi.

Ukrainaning iqtisodiy istiqboli esa asosan harbiy vaziyatga, Qora dengiz koridori faoliyatiga va xalqaro moliyaviy yordam oqimlariga boğliq bölib qolmoqda. Uruşdan keyingi tiklaniş uçun zarur bölgan mablağ miqdori qayta baholanib, 524 milliard dollarga yetgani aytilmoqda.

Markaziy Osiyo davlatlari esa kuçli iste’mol va investitsiya tufayli yuqori ösiş sur’atlarini saqlab qolişi mumkin.

Inflatsiya xavflari saqlanib qolmoqda

Global asosiy inflatsiya 2023 yildagi 5,7 foizdan 2024 yilda 4 foizgaça pasaygan bölsa-da, köplab mamlakatlarda narx bosimi hanuz yuqori darajada qolmoqda. 2025 yil boşida mamlakatlarning uçdan ikki qismida inflatsiya pandemiyadan oldingi körsatkiçlardan yuqori bölib, 20 dan ortiq rivojlanayotgan mamlakatlarda ikki xonali inflatsiya qayd etilgan.

Oziq-ovqat inflatsiyasi örtaça 6 foizdan yuqori bölib, ayniqsa Afrikada, Janubiy va Ğarbiy Osiyoda kam daromadli aholiga eng köp zarar yetkazmoqda.

Savdo tösiqlarining kuçayişi va iqlim inqirozi inflyatsion xavflarni yanada kuçaytirib, narx barqarorligini saqlaş va eng zaif qatlamlarni himoya qiliş uçun aniq pul-kredit siyosati, möljallangan fiskal yordam va uzoq muddatli strategiyalarni uyğunlaştiriş zaruratini ta’kidlamoqda.

Yeçim – köp tomonlama hamkorlik

Köplab rivojlanayotgan mamlakatlar uçun bunday oğir iqtisodiy manzara iş örinlari yaratiş, qaşşoqlikni kamaytiriş va tengsizlikni yengiş istiqbollarini xavf ostiga qöymoqda.

Eng kam rivojlangan davlatlarda ösiş 2024 yildagi 4,5 foizdan 2025 yilda 4,1 foizgaça pasayişi kutilmoqda. Eksport daromadlarining qisqarişi, moliyaviy şartlarning keskinlaşuvi va rasmiy yordam oqimlarining kamayişi budjet imkoniyatlarini yanada siqib, qarz inqirozi xavfini kuçaytiradi.

Kuçayib borayotgan savdo ziddiyatlari köp tomonlama savdo tizimiga ham bosim ötkazib, kiçik va zaif iqtisodiyotlarni tobora köproq global maydonlardan çetlaştirmoqda.

Uşbu muammolarni hal qiliş uçun köp tomonlama hamkorlikni mustahkamlaş muhim. Qoidaga asoslangan savdo tizimini qayta jonlantiriş va zaif davlatlarga möljallangan yordam körsatiş – inklyuziv va barqaror rivojlanişni ta’minlaşda hal qiluvçi rol öynaydi.