22 yoşli misrlik Muhammad Radvan Senusiyning oilasi uning Rossiyadan jangçi emas, şifokor bölib qaytişini orzu qilgan. Öğlining Ukraina bilan uruşiş uçun Rossiya armiyasiga ketişi uning qarindoşlarini karaxt holatiga tuşirdi.
«Bu haqda rasman ma’lum qilişganda, men bu xabardan barça kabi şokka tuşdim. Endi nima qiliş kerakligi va öğlim bilan qanday qilib bunday bölişi mumkinligini aqlimga siğdirolmayman. Nega aynan u bilan?» – deydi Muhammadning onasi BBC Ukraina xizmatiga.
22 yoşli Muhammad mamlakat janubiga yaqin bölgan Luksor viloyatining Al-Maris qişloğida tuğilgan.
Joriy yilning aprel oyida Misr hukumati Muhammad Radvan Senusiy «xorijiy davlatda harbiy xizmatga kirgani uçun» Misr fuqaroligidan mahrum etilganini e’lon qildi.
Muhammad Radvan Senusiy fuqarolikdan mahrum etilişi haqidagi qaror surati Misr hukumati rasmiy naşrida çop etilgan
Tibbiyotçi talabadan yollanma jangçilikka
Muhammad Rossiyaga 2021 yilda tibbiyotni örganiş uçun kelgandi. Qarindoşlari u bilan juda faxrlanar hamda uning kelajagi porloq ekaniga çin dildan işonişardi.
Bugun ular u qanday qilib va nima uçun uruşga borgani hamda Ukraina asirligiga tuşib qolganini tuşunişmayapti.
Muhammadning otasining feysbuk sahifasidagi surat
Muhammadning otasi feysbukdagi sahifasida öğli «rossiyaliklar qurboni bölgani», çunki Rossiya hukumati uni göyoki giyohvand moddalarni saqlaş böyiça yolğon ayblov bilan hibsga olgani, keyin esa armiyaga yollaganini yozgan.
Ota öğliga yordam beriş uçun turli davlat idoralari ostonasini bir neça bor hatlab ötgani, ammo barça urinişlari muvaffaqiyatsiz bölganini aytadi.
Yakunda Rossiya sudi misrlik talabani yetti yil muddatga ozodlikdan mahrum etiş böyiça hukm çiqaradi. Şundan buyon oila u haqida heç qanday ma’lumot olmaydi.
Mavzuga oid
Muhammad Radvan Senusiyning otasining öğli Rossiya qamoqxonasiga qanday tuşib qolgani haqidagi posti. Naşrdan köp ötmay, u öz sahifasiga kirişni töxtatdi.
Muhammadning onasi Safa BBC bilan suhbatda öğli bilan sönggi bor 2025 yil fevralida gaplaşganini aytadi. Undan oldin esa mobil telefoniga notaniş raqamdan ğalati xabar keladi – unda bir neça daqiqadan keyin öğli videoaloqa orqali boğlanişi aytilgandi.
U qönğiroqqa javob berganida öğli Ukrainada asirga tuşgani va özi hozir tarjimon vazifasini bajarişini aytgan boşqa bir misrlikning ovozini eşitadi.
Uşbu erkak öğli bilan gaplaşiş imkoniyatiga ega böliş uçun u uşbu muloqot e’lon qilinişiga oldindan rozilik bildirişi zarurligini aytadi.
Safa nima qilişni bilmagan va bunday rozilik qanday oqibatlarga olib kelişi mumkinligi va bu öğliga qançalik zarar yetkazişi mumkinligi haqida öylagan. Lekin unda öğli bilan gaplaşişning boşqa yöli yöq edi va şuning uçun intervyu e’lon qilinişiga rozilik berişiga töğri keladi.
Bu muloqot davomida ayol öğli Rossiya armiyasi safiga kirganidan xabar topadi.
«Öğlim menga aytgan gaplardan hayratda qoldim. Uning ovozidan juda qörqib ketganini bilib turardim. U Misrga qaytişni xohlayotganini aytdi, lekin buni qanday qilişni bilmaydi», – deydi Safa.
Muhammadga Ukrainaning aynan qayerida uşlab turilganini aytişga ruxsat berilmagan va oilasidan u bilan hammasi joyida ekaniga işontiriş söralgan.
Videomuloqot çoğida Muhammad onasiga şunday deydi: «Xudoga şukr, onajon, men tirikman. Men endi harbiy asirman va menga Rossiya fuqaroligini berişdi. Iltimos, mening haqimga duo qiling, toki uruş tugasin va meni almaştirişsin».
Muhammadning Rossiya armiyasiga qanday kirgani uning oilasiga ma’lum emas. Ammo ularning fikriça, Rossiyada unga qamoq jazosi örniga armiyaga borişga köndiriş uçun bosim ötkazilgan bölişi mumkin.
Suhbat videosi Ukraina boş razvedka boşqarmasi harbiy asirlar böyiça muvofiqlaştiruvçi ştabining «Xoçu jit» loyihasi bilan hamkorlik qilayotgan Dmitro Karpenkoning YouTube-kanalida e’lon qilindi. Bu loyiha Rossiya harbiylarini asirga tuşişga çaqiradi.
Video tavsifida Muhammad Rossiyada öqigani aytilgan. U öqişga pul tölaş uçun telegram-kanallari orqali oson qöşimça iş qidiradi. Uni aldaşgan, sud qilişgan va qamoqqa tiqişgan. «Qamoqxonada yana qölga tuşirişgan va şartnoma berişgan», – deyiladi öşa matnda.
BBC jamoasi Rossiya taşqi işlar vazirligi bilan boğlanib, Muhammadning ahvoli, qayerdaligi va taqdiri haqida ma’lumot olişga uringan, biroq öz sörovlariga javob ololmagan.
Ukraina maxsus xizmatlaridagi manbalar esa BBC’ga 2025 yil may oyidagi holatga köra Muhammad Radvan Senusiy Ukraina ğarbidagi harbiy asirlar uçun lagerda saqlanayotganini xabar qilgan.
Xalqaro munosabatlar böyiça ekspert Ahmad Sultonning sözlariga köra, Rossiya armiyasi safiga tobora köproq xorijlik yollanma askarlar qöşilmoqda. Frontdagi katta yöqotişlar tufayli armiyani tezda töldiriş zarurati mavjud.
Ekspert Rossiya frontga qisqa muddatli jangovar komandirovkalarda qatnaşiş evaziga moliyaviy imtiyozlar, yaşaş uçun ruxsatnomalar va hatto fuqarolikni nazarda tutuvçi şartnomalarni taklif qilayotganini qöşimça qiladi. Biroq, yangi askarlar odatda uruşdagi haqiqiy vaziyatni tuşunmaydi. Şu sababli ular halok böliş, jarohatlaniş yoki asirga tuşiş xavfi qarşisida yanada zaifroqdir.
Sultonning sözlariga köra, Rossiya universitetlari misrlik talabalarni, ayniqsa, tibbiyot va ilmiy mutaxassisliklarga kiriş osonligi bilan öziga jalb qilmoqda. Şuningdek, Yevropa va Amerika universitetlariga nisbatan ta’lim narxi pastligi ham muhim ahamiyatga ega. Şuningdek, mutaxassis ba’zilar u yerda işga joylaşiş uçun eng yaxşi imkoniyatlarni topişga intilayotganini ta’kidlaydi.
Ukraina bilan uruş boşlanganidan keyin Rossiyada yaşaş narxi oşdi, şu sababli köplab talabalar bu yerda böliş uçun pul tölay olmay qoldi. Bundan taşqari, boşqa mamlakatlardan Rossiyaga pul ötkazmalari murakkablaşdi yoki töxtadi.
Rossiya armiyasiga yollaşda mojaro hududlaridan kelgan yoki tez pul topişga muhtoj bölgan, öz hisoblarini tölay olmaydiganlarga ustunlik beriladi. Ekspert bunday şartnomani imzolagan har bir kişi katta tavakkalçilikka qöl urişini qöşimça qiladi. Xususan, öz mamlakatiga qaytganidan keyin huquqiy muammolarga duç kelişi mumkinligi sababli ham.
Fuqarolikni yöqotiş oqibatlari
Muhammadning otasi feysbukdagi sahifasida misrlik mulozimlarga murojaat qilib, farzandiga yordam beriş va uni Misrga qaytarişni söragan.
Muhammadning otasi Misr hukumatidan yordam söramoqda
Muhammadning oilasi şu yil fevralidagi qönğiroqdan keyin u bilan boşqa boğlana olmagan. Ammo BBC’ning Ukraina maxsus xizmatlaridagi manbasi Muhammad Jyeneva konvensiyalarida közga tutilgan barça huquq va himoyadan foydalanişini tasdiqlagan. Bu, agar xohlasa, oilasi bilan yozişmalar olib boriş huquqini ham öz içiga oladi.
Misr davlati uşbu mamlakat fuqaroligi töğrisidagi qonunda belgilangan holatlarda har qanday şaxsni fuqarolikdan mahrum etiş huquqiga ega. Misr iqtisodiy va ijtimoiy huquqlar markazi xodimi Samih Samir BBC’ga bu masalani şarhlagan.
Mazkur qonunning 16-moddasi mudofaa vazirligining alohida ruxsatisiz boşqa davlatda harbiy xizmatga kirişni taqiqlaydi.
Agar kişi fuqarolikni yöqotadigan bölsa, uning fuqaro sifatida Misr davlati oldida heç qanday majburiyati va heç qanday huquqi ham bölmaydi.
Advokat Samih Samirning qöşimça qilişiça, uşbu qaror ustidan Davlat kengaşi huzuridagi Ma’muriy sudga şikoyat qiliş yoki apellyatsiya şikoyati berişda uşbu şaxs nomidan vakil tayinlaş mumkin.
Inson huquqlari böyiça arab axborot tarmoği asosçisi va direktori Jamol Eydning aytişiça, Vazirlar kengaşi va Içki işlar vazirligining qarorlari katta yuridik kuçga ega va kamdan kam hollarda bekor qilinadi.
Muhammadning onasi BBC bilan suhbatda petitsiya yoki şikoyat yoziş haqida öylagani, ammo unga kim yordam bera olişini bilmasligini aytdi.
Ukraina rasmiylariga köra, Muhammad Senusiy harbiy asir sifatida röyxatdan ötgan paytda qöş fuqarolikka – Misr va Rossiya fuqaroligiga ega bölgan.
Misrlik advokat Jamol Eyd fuqarolikdan mahrum qiliş asoslari töğrisidagi modda keng talqin qilinişi mumkinligini ham tuşuntirdi. Unda «Misrning oliy manfaatlariga tahdid», «Misrning harbiy, diplomatik yoki iqtisodiy mavqeyiga zarar yetkaziş yoki boşqa har qanday milliy manfaatlarga zarar yetkaziş» kabi asoslar körsatilgan.
Muhammadning oilasi hali ham vaziyatga aralaşiş va uni asirlikdan qaytarişga yordam beriş iltimosi bilan murojaat qiliş huquqiga ega. Ammo, advokat Jamol Eydning sözlariga köra, bu «qonuniy huquq emas, balki gumanitar sörov» böladi, ya’ni buni Misrda qarindoşlari bölgan çet el davlati fuqarosi işi sifatida körib çiqariladi. Va bu holatda u Rossiya fuqarosi sanaladi.
Ukraina xorijliklar yoki ikki fuqarolikka ega şaxslarni Rossiya fuqarolari qatorida ukrainalik harbiy asirlarga almaşişdan manfaatdor.
Ahmad Sulton asirlarni almaşiş böyiça oldingi muzokaralarda Rossiya tomoni asosiy e’tiborni yollanma jangçilarga emas, balki rossiyaliklarga qaratganini eslatadi. Holbuki yollanma jangçilar ham armiya bilan şartnoma tufayli fuqarolik olişi mumkin bölgan toifa hisoblanadi. Ayirboşlaş röyxatiga qöşişda asirlikdan qaytarilgan şaxs kelgusida yana jang maydoniga qaytişi kafolatlanişiga urğu qaratiladi.
Ahmad Sultonning qöşimça qilişiça, uruş tugagaç yoki barqaror sulh örnatilgaç, Muhammad kabi harbiy asirlar Ukrainadagi mahbuslar saqlanadigan joylarda yana bir neça yil qolişi mumkin. Zero, tinç muzokaralar jarayonining özi yillab davom etişi ehtimoli yuqori.
Taxmin qiliş mumkinki, agar Ukraina ularni ozod qilişga qaror qilsa, ularga Rossiyaga qaytiş taqiqlanişi mumkin. Ularning kelib çiqiş mamlakatlari ham bunga yöl qöymaydi, çunki ular davlat darajasida huquqiy muammolarga duç kelişlari mumkin.
