Tramp Oq uyda JAR prezidentini «oqtanlilar genotsidi» ayblovi bilan kutib oldi
|03:38 / 23.05.202518 9029 min
Tramp va Ramafosa uçraşuvi tinç boşlandi, biroq, keyinçalik afrikanerlar – Janubiy Afrikadagi golland va fransuz köçmançilarining oqtanli avlodlari «genotsidi» masalasi asosiy mavzuga aylandi.
AQŞ prezidenti Donald Tramp 22 may kuni Oq uydagi Oval kabinetda Janubiy Afrika Respublikasi (JAR) prezidenti Siril Ramafosani qabul qildi. Köplab televizion tarmoqlarda namoyiş etilgan uçraşuv oqtanli janubiy afrikaliklarga qarşi «genotsid» haqidagi obrösizlantiruvçi da’volar tufayli tezda bahsga aylandi, deb xabar berdi BBC.
Ikki prezident örtasidagi uçraşuv tinç boşlandi: Tramp va Ramafosa AQŞ prezidentining asosiy qiziqişlaridan biri bölgan golfni muhokama qildi. Ramafosa, şuningdek, Trampga Janubiy Afrikadagi golf maydonlari aks etgan 14 kilogrammli kitobni olib kelganini aytdi. Şu bilan birga u Trampga pandemiya davrida yordam bergani uçun minnatdorçilik bildirdi.
Biroq vaziyat juda tez özgardi: suhbatga Trampning maslahatçisi, milliarder Ilon Mask qöşildi va asosiy mavzu afrikanerlar – Janubiy Afrikadagi golland va fransuz köçmançilarining oqtanli avlodlari «genotsidi» masalasiga aylandi.
Donald Tramp Oval kabinetda yiğilganlarga bir neçta videoni körsatdi. Ulardan biri janubiy afrikalik muxolif siyosatçi Julius Malema haqida edi. U «burni otib taşla» misralarini öz içiga olgan qöşiqni ijro qildi. Janubiy Afrikada oq fermerlar «bur» deb ataladi. Ikkinçi video, ta’kidlanişiça, oqtanli fermerlar dafn etilgan joylar haqida edi.
«Bu dahşatli manzara, men heç qaçon bunaqasini körmaganman», dedi Tramp video ijro etilayotganda.
AQŞ prezidenti, şuningdek, öldirilgan janubiy afrikalik oqtanlilarning fotosuratlarini ham körsatdi.
Oval kabinetda bölgan BBC muxbiri kenja Bernd Debusman sözlariga köra, aftidan Tramp bu uçraşuvga oldindan puxta tayyorgarlik körgan va Ramafosa tuzoqqa tuşib qolgan.
Voqea köpçilikka fevral oyi oxirida Ukraina prezidenti Vladimir Zelenskiy bilan bölgan uçraşuvni eslatdi, unda ham kutilmagan hodisa yuz bergan edi.
Foto: Reuters
Keskin va ayblovçi ritorikaga qaramay, Siril Ramafosa matbuot anjumani oxirigaça özini xotirjam tutdi.
Dafn qilingan joy videosini körsatiş çoğida Janubiy Afrika prezidenti bu lavha qayerda suratga olinganini söradi va buni ilgari heç qaçon körmaganini ta’kidladi. U, şuningdek, Julius Malemaning ritorikasini qoralab, muxolifatdagi siyosatçining bayonotlari va harakatlari öz mamlakati rasmiy pozitsiyasini aks ettirmasligini ta’kidladi.
Mavzuga oid
Ramafosa Janubiy Afrika demokratik davlat bölib, u yerda odamlar öz fikrini erkin bildiriş huquqiga ega ekanligini qöşimça qildi. Prezident mamlakatda jinoyatçilik muammosi borligini, ammo oqtanlilar ham, qoratanlilar ham qotillik qurboniga aylanişini qöşimça qildi.
Siril Ramafosa yiğilişda Janubiy Afrikaning yagona vakili emas edi. U sözni delegatsiyaning boşqa a’zolariga berdi. Masalan, fermerlar bilan boğliq vaziyatni qişloq xöjaligi vaziri Jon Stenxeyzen izohladi, janubiy afrikalik milliarder va biznesmen Yohan Rupert jinoyatçilik mavzusida gapirdi.
Qiziği şundaki, AQŞ tomonidan uçraşuvda Trampning eng yaqin ittifoqçilari - vitse-prezident Jyeyms Vens va mudofaa vaziri Pit Hegset qatnaşdi, ammo ular bahsga aralaşmadi. Ilon Mask ham jim turdi va agar Tramp unga işora qilmaganida, e’tibordan çetda qolişi mumkin edi: «Ilon şu narsani xohlayapti», dedi AQŞ prezidenti. Biroq, u oqtanli janubiy afrikaliklarning kamsitilişi mavzusiga Maskni jalb qilişni istamasligini aytdi, çunki «bu adolatdan emas».
Foto: Reuters
Donald Tramp bilan tuşlik qilgandan söng Ramafosa Oq uyni tark etdi (Zelenskiy bilan bölgan mojaroli uçraşuvdan keyin tuşlik ötkazilmay qolgan edi). Ramafosa jurnalistlarga Tramp bilan yopiq eşiklar ortidagi uçraşuv «juda yaxşi» ötganini aytdi. AQŞ prezidenti uni «tuşundimi» degan savolga Ramafosa «ha» deb javob berdi.
BBC muxbiri kenja Bernd Debusman sözlariga köra, bu Oq uyga taşrif böyiça ssenariylarning eng yomoni böldi
Xorijiy rahbarlar Oval kabinetda oçiqçasiga ziddiyatga borişni istamaydi, ammo bugun aynan şunday böldi, deb hisoblamoqda jurnalist.
Trampning ehtiyotkorlik bilan uyuştirgan pistirmasi Ramafosa va Janubiy Afrika delegatsiyasini noqulay ahvolga soldi: ular diplomatiyani saqlab qolişga uringan holda özini himoya etişga majbur böldi.
Bu juda qiyin vazifa edi va Janubiy Afrika delegatsiyasi fevral oyida Zelenskiy şu yerda bölganida yuz bergan voqeani albatta esda tutdi. Şu vaqtda Ukraina rahbarining e’tiroz bildirişga urinişlari vaziyatni yanada oğirlaştirdi - uni jurnalistlar oldida «dardini dasturxon qilişda» ayblaşdi.
Bugun janubiy afrikaliklar uçun Ramafosa va Trampning dunyo kameralari oldida baland ovozda bahslaşmagani, ehtimol, ijobiy holatdir.
AQŞ - Janubiy Afrika munosabatlari
Foto: JIM WATSON/AFP via Getty Images
BBC naşrining ta’kidlaşiça, uçraşuv arafasida ikki davlat örtasidagi munosabatlar keskinlik çöqqisiga çiqqan edi.
Trampning Ramafosa bilan uçraşuvida Janubiy Afrikada tuğilgan va yaqinda öz vatani haqida nomaqbul fikrlarni bildirgan maslahatçi Ilon Mask ham qatnaşdi.
Tramp va Maskning ta’kidlaşiça, afrikanerlar — golland va fransuz köçmançilarining oqtanli avlodlari genotsid nişoniga aylangan. Şu oyda AQŞ hukumati öz yurtida zöravonlik va kamsitişlardan qoçganini aytgan 59 nafar oqtanli janubiy afrikalikni namoyişkorona tarzda qoçqinlar deb tan oldi.
Janubiy Afrika hukumati genotsid ayblovlarini qat’iyan rad etadi, bu ayblovlar mustaqil tarzda tasdiğini topmagan. Hukumatdan mustaqil bölgan Janubiy Afrika sudlarida bu ayblovlar isbotlanmagan. Janubiy Afrikadagi siyosiy partiyalarning heç biri, şu jumladan afrikanerlarning ovozlariga tayanadigan partiyalar ham genotsid ayblovini ilgari surmagan.
«Biz janubiy afrikaliklar, qora va oq tanlilar, genotsid yöqligini hammamiz bilamiz», dedi Ramafosa ötgan hafta ijtimoiy tarmoqda e’lon qilingan videoda. «Biz genotsid bilan şuğullanmaymiz. Biz heç kimga nisbatan nafrat, qasos yoki zöravonlik harakatlarini qilmaymiz».
Taşrif oldidan Ramafosa jurnalistlarga özining AQŞ prezidenti bilan uçraşuvi ehtimoliy savdo va sarmoyaviy bitimlarga, şuningdek, «mamlakatlar örtasidagi yaxşi munosabatlarni mustahkamlaşga» qaratilganini aytdi.
Ramafosa qiyin sinovga duç keldi
BBC naşrining ta’kidlaşiça, Janubiy Afrika prezidenti uçun murakkab muammolarni hal qiliş masalasi begona emas. 1990-yillarning boşida u Nelson Mandelaning Afrika Milliy Kongressi (ANC) tarkibida oqtanli ozçiliklar hukmronligini tugatiş böyiça muzokaralarda qatnaşgan.
Va bu uning siyosatçi sifatidagi uzoq yillik faoliyatidagi yagona mas’uliyatli daqiqa emas. U taniqli muzokaraçi hisoblanadi. Siril Ramafosa Vaşingtonga dunyoning eng qudratli rahbari bilan buzilgan munosabatlarini tiklaş maqsadi bilan bordi, bu uning faoliyatidagi eng oğir sinovlardan biri bölişi mumkin.
Foto: AFP
«Savdo aloqalari — eng muhimi, bu bizni bu yerga olib kelgan masala. Biz Qöşma Ştatlardan haqiqatan ham yaxşi savdo kelişuvi bilan ketmoqçimiz. Biz ikki davlat örtasidagi munosabatlarni mustahkamlaşni istaymiz», dedi Ramafosa Vaşingtonga borganidan keyin.
Ramafosa taşrifi arafasida Tramp va uning jamoasi ğayrioddiy tarzda sukut saqladi. Hatto Oq uy matbuot kotibi Kerolin Levitt ham bölajak uçraşuv haqida ma’lumot berişdan boş tortdi yoki hatto taşrif yuz berişini ham tan olmadi.
Tramp yana nimadan norozi?
Oq uyga qaytganidan beri Donald Tramp Janubiy Afrikani oqtanli fermerlarga nisbatan «dahşatli» munosabatda bölganlikda ayblab kelmoqda. Fevral oyida u Qöşma Ştatlar «ayrim toifadagi odamlarga nisbatan JUDA YoMON munosabatda bölgani» sababli mamlakatga yordamni töxtatişini aytdi.
Ötgan yili fermer xöjaliklarida 12 ta qotillik sodir etilgan, deb xabar berdi AP Janubiy Afrika politsiyasi statistikasiga tayanib. Halok bölganlarning biri fermer, qolganlari qişloq xöjaligi işçilaridir.
AP ma’lumotlariga köra, ulardan heç birining irqiga urğu berilmagan, ammo hukumat ma’lumotlariga köra, oqtanli fermerlar Janubiy Afrikadagi xususiy yerlarning 3/4 qismiga egalik qiladi.
Oq uy, şuningdek, Janubiy Afrikaning 2024 yilgi ekspropriatsiya töğrisidagi qonunini ham tanqid qilgan. Bu qonun hukumatga foydalanilmayotgan yerlarni qayta taqsimlaşda jamoatçilik manfaati mavjud bölgan ayrim hollarda kompensatsiyasiz olib qöyiş imkonini beradi.
Janubiy Afrika prezidenti fevral oyida uning hukumati heç qaçon yerni heç kimdan tortib olmaganini, şunçaki yangi qonunlar orqali odamlarning yerga teng va adolatli egalik qilişini ta’minlaşga urinayotganini aytdi.
