Özbekiston özi bilan bir xil reytingga ega davlatlardan qonun ustuvorligi borasida ortda qolmoqda - Moody’s

Xalqaro agentlik davlat korxonalarini muvaffaqiyatli xususiylaştiriş iqtisodiy samaradorlik va raqobatni oşirişini qayd etgan.

“Biz xususiylaştiriş sur’ati pastligiça qolişini, jarayon bosqiçma-bosqiç bölişini taxmin qilyapmiz, çunki murakkab taşqi şaroitlar va AQŞning savdo siyosati atrofidagi global noaniqlik munosib strategik investorlarning qiziqişini kamaytirişi mumkin. Davlat korxonalarining korporativ boşqaruvi va operatsion samaradorligini oşiriş ham xususiylaştirişni keçiktirişi mumkin”, – deya qayd etgan tahlilçilar.

Tasdiqlangan reyting uçun asoslar

Moody’s Özbekistonga Ba3 reytingi berganini ijobiy makroiqtisodiy körsatkiçlar va nisbatan past qarz yuki bilan izohlagan.

“Davlat qarzining asosiy qismi xorijiy valutada bölsa-da, qarzlarning katta qismi imtiyozli ekani tufayli davlatning yangi qarz oliş uçun imkoniyatlari juda yuqori.

Şu bilan birga, keng ma’nodagi davlat qarzi – davlat korxonalari tomonidan davlat kafolatisiz olingan qarzlar va hukumatning davlat-xususiy şeriklik böyiça majburiyatlari oşib bormoqda. Sönggi yillarda yirik davlat korxonalari moliyalaştiriş manbalarini diversifikatsiya qiliş va ehtimoliy xususiylaştiriş oldidan bozor beradigan bahoni aniqlaş asnosida, taşqi moliyaviy mablağlarni jalb qilişni köpaytirdi. DXŞ majburiyatlari 2024 yilda YaIMning 27 foiziga yetdi, bu majburiyatlar asosan energetika va infratuzilma loyihalari bilan boğliq. Biz keng ma’nodagi davlat qarzi keyingi 2-3 yilda ösib borişini va şartli javobgarlik xavfi yuzaga kelişini taxmin qilyapmiz.

Şu bilan birga, hukumat davlat korxonalari va DXŞlardan kelib çiqadigan şartli majburiyatlar uçun risklarni baholaş tizimini takomillaştirişni davom ettirmoqda. Masalan, yaqinda 2025 yilda yangi DXŞ loyihalari böyiça davlat oladigan majburiyatlar qiymati 6,5 mlrd AQŞ dollaridan oşmasligi e’lon qilindi. Bundan taşqari, barça davlat korxonalaridan taşqi moliyalaştiriş uçun hukumat ruxsatini olişi talab etilmoqda, bu esa xorijiy valutadagi majburiyatlarning tez ösişini mötadillaştirişga yordam beradi. Ösib borayotgan şartli javobgarlik xavfi qisman mamlakatning suveren boylik fondi – Tiklaniş va taraqqiyot jamğarmasidagi muhim aktivlar hisobidan yumşatiladi”, – deyiladi hisobotda.

Qayd etilişiça, Ba3 reytingi – Özbekistonda aholi jon boşiga daromadning pastligi, mamlakatning raqobatdoşliligi yetarli emasligi va institutlarning zaifligini ham aks ettiradi.

“Masalan, yuqori darajadagi dollarlaşuv, banklararo bozor operatsiyalarining çeklangani va içki kapital bozorlarining sayozligi – pul-kredit siyosatining transmissiya mexanizmini çeklab turadi. Institutsional va boşqaruv körsatkiçlari biroz yaxşilangan bölsa-da, Özbekiston ovoz beriş, hisobdorlik, qonun ustuvorligi va korrupsiyani çeklaş kabi yönalişlarda xuddi şunday Ba3 reytingiga ega mamlakatlardan ortda qolişda davom etmoqda.

Reyting, şuningdek, yirik davlat korxonalarini xususiylaştiriş böyiça yanada murakkab islohotlar qandaydir iqtisodiy va ijtimoiy xarajatlarga olib kelişi mumkin bölgan örtaça siyosiy xavfni ham körsatadi. Bu esa vaqt ötişi bilan taraqqiyotni susaytirişi va biznes muhitidagi noaniqlikni oşirişi mumkin.

Xalqaro jabhada Rossiyaning Ukrainaga bostirib kirişi hamda Rossiyaning Yevropa va MDHdagi ta’sirining potensial kengayişi geosiyosiy xavfni oşirib, Markaziy Osiyo va undan taşqarida siyosiy ittifoqlarning özgarişi ehtimolarini örtaga çiqardi. Özbekiston, Rossiya bilan mustahkam aloqalarga ega bölişiga qaramay, mojaro boşlanganidan beri neytral pozitsiyani egallaşga intildi”, – deya ta’kidlagan xalqaro kuzatuvçilar.

Reytingni oşiriş yoki tuşirişga olib kelişi mumkin bölgan omillar

Moody’s tahlilçilariga köra, Özbekistondagi islohotlar siyosiy samaradorlik va institutlar sifatining oşişiga olib keladi degan işonç kuçaysa, mamlakatning suveren reytingi oşirilişi mumkin.

Iqtisodiyotda raqobat muhitining kuçayişi, davlat iştirokidagi yirik kompaniyalar va banklarning xususiylaştirilişi, şu bilan birga fiskal barqarorlik saqlanib, ijtimoiy xarajatlar keskin oşişining oldini oliş ham suveren reytingni oşirişga xizmat qiladi.

Kutilma “ijobiy” deb tasdiqlangani bois, Özbekistonning suveren reytingi yaqin kelajakda pasayişi ehtimoli juda kam. Agar iqtisodiy islohotlardan jiddiy oğiş kuzatilsa, Moody’s Özbekiston reytingi böyiça prognozni “ijobiy”dan “barqaror”ga qaytarişi mumkin. Bunday oğiş içki siyosiy yoki ijtimoiy bosimlar bilan boğliq ravişda kelib çiqişi mumkin.

Reytingni pasaytirişga undovçi omillardan yana biri – davlat kompaniyalari va DXŞ majburiyatlari böyiça fiskal muammolarning yuzaga kelişi ehtimoli bilan boğliq. Risk uyğotişi mumkin bölgan taşqi omillar qanday şaklda bölişi mumkinligini esa oldindan aytib bölmaydi.