«Tarixchi va kontrrazvedkachi». Kiyevda o‘ldirilgan UXX polkovnigi Ivan Voronich haqida nimalar ma’lum?

Bunga javoban Rossiya Kiyev markazida harbiy razvedka xizmatining yuqori martabali zobitining avtomobilini portlatib, uni o‘ldirgandi.

Nashr mualliflari ta’kidlashicha, keng ko‘lamli bosqin boshlanganidan beri UXX ko‘plab dadil maxfiy operatsiyalarni amalga oshirgan, vaholanki, Rossiyaning bunday harakatlari Ukrainada kamdan kam amalga oshiriladi. «Agar [Kiyevdagi] qotillik ortida Rossiya turgan bo‘lsa, bu uning Ukrainaga keng ko‘lamli bosqin boshlanganidan beri muvaffaqiyatli maxfiy operatsiyasining noyob namunasi bo‘ladi», – deb yozadi New York Times.

«Barrikadaning ikki tomonida»

Ivan Voronich bilan tanish bo‘lgan harbiy va UXXning sobiq xodimi Yuriy Mixalchishin BBC Ukraina xizmatiga ushbu polkovnik haqida gapirib berdi.

Ular qiziq vaziyatda tanishib qolishgan. «Barrikadalarning ikki tomonida», deya ifodalaydi buni Mixalchishin. Bu 2011 yilda sodir bo‘lgan, o‘shanda Voronich UXXning Lviv oblasti bo‘yicha boshqarmasida milliy davlatchilikni himoya qilish bo‘limida ishlagan, Mixalchishin esa Lviv shahar kengashi deputati edi.

O‘sha paytda prezident Viktor Yanukovich bo‘lgan, uning rejimi, Mixalchishinning so‘zlariga ko‘ra, «ko‘cha va parlament muxolifatiga qarshilik ko‘rsatgan». BBC suhbatdoshi hukumatning harakatlariga qarshi chiqadi va nutqlaridan birida o‘sha paytdagi ruslashtirish siyosatini qoralaydi.

Rossiya taraf bo‘lgan Regionlar partiyasi (uni Yanukovich boshqargan) deputatlari jinoiy ish qo‘zg‘atishni talab qiladi, UXXning Lviv oblasti boshqarmasi esa ish yuzasidan tergovga qadar tekshiruv o‘tkazishi kerak edi. Mixalchishinni guvoh sifatida so‘roqqa chaqirishadi, uni esa o‘sha paytda mayor bo‘lgan Ivan Voronich kuzatib qo‘yadi.

«Va biz u bilan gaplashishni boshlaganimizdan so‘ng jinoiy ish qo‘zg‘atishni rad etish to‘g‘risida qaror chiqdi», – deya hikoya qiladi Mixalchishin.

UXXning sobiq xodimi Yevropa inqilobi chog‘ida ushbu maxsus xizmatdan norozilik faolligini nazorat qilish talab etilgani, lekin «sofdil ofitserlar rossiyaparast rahbariyatning buyruqlarini to‘xtatishga uringani»ni eslaydi.

2014 yilning 18–19 fevral kunlari, Kiyevdagi Maydonda otishmalar boshlanganidan keyin Lvivda ham «g‘azab kechasi» nomini olgan voqealar bo‘lib o‘tadi, shahardagi binolar vayron qilinadi, hujjatlar yoqib yuboriladi va talonchlik holatlari kuzatiladi.

«O‘shanda Ivan Voronich o‘z joyida turib, bu odamlar o‘limiga olib kelmasligi va hokimiyatga Lviv oblastida aksilterror operatsiyasi rejimini joriy etish imkonini beradigan ommaviy tartibsizliklar kelib chiqmasligi uchun hamma chorani ko‘rishga harakat qilgan», – deya tushuntiradi Mixalchishin.

Uning hisoblashicha, o‘shanda Rossiya maxsus xizmatlari bunday voqealar Ukrainada fuqarolik urushiga olib kelishini mo‘ljal qilgandi.

Mixalchishin o‘sha kunlar «Voronich uchun murakkab va keskin bo‘lgani», keyiroq uni UXXning Kiyevdagi markaziy apparatiga o‘tkazishganini aytadi.

Kontrrazvedkadagi faoliyat

Ukraina kuchlarining rossiyaparast ayirmachilar va Donbassdagi rus qo‘shinlariga qarshi olib borilgan aksilterror operatsiyasi boshlanganidan so‘ng u kontrrazvedka xizmatiga o‘tadi. Keyinchalik, Mixalchishinning eslashicha, Voronich birinchi yig‘ilgan guruhlardan biri tarkibida ATO zonasidagi vazifalarni bajarishga yo‘l olgan.

Mixalchishinning so‘zlariga ko‘ra, u «Yamal» qo‘poruvchilik guruhi a’zolarini qo‘lga olishda ishtirok etganlardan biri bo‘lgan. (2014 yilda UXX xodimlari Luhansk oblastining Severodonetsk shahri yaqinida Rossiya qo‘poruvchilarining lageri aniqlangani va zararsizlantirilganini ma’lum qilgan, qo‘poruvchilar guruhiga RF armiyasining «Yamal» laqabli harbiysi rahbarlik qilgan).

«Kamtar, vatanparvar va to‘g‘ri ofitser», – deb ta’riflaydi Mixalchishin o‘ldirilgan polkovnikni.

2014-2016 yillarda Mixalchishin UXXda ishlaganida, endi u Voronich bilan hamkasb sifatida to‘qnash keladi.

Uning so‘zlariga ko‘ra, Ivan Ivanovich ma’lumoti bo‘yicha tarixchi bo‘lgan va «Ukraina isyonchi partizan harakatining dramatik mag‘lubiyati»ni og‘ir qabul qilgan. Mixalchishinning so‘zlariga ko‘ra, Voronich XX asrdagi Ukraina ozodlik kurashi tarixiga qiziqqan, partizan armiyasi saboqlarini o‘rgangan.

Voronich asli Karpatortidan bo‘lib, Lvivga faqat talabalik chog‘ida ko‘chib kelgan bo‘lsa-da, «u men uchun galitsiyalik ziyoli edi», deydi Mixalchishin.

«Urushni ularning hududiga ko‘chirish»

Tarkibida Voronich ham bo‘lgan kontrrazvedka bo‘linmalari 2015-2022 yillarda «dushman hududida ham ishlagan, o‘sha paytda bu juda qiyin edi, chunki umumiy kurs dushmanni provokatsiya qilmaslik hisoblangan».

Rossiyaning Ukrainaga keng ko‘lamli bosqinidan so‘ng esa bu «ustuvor va yagona zaruratga aylandi – ruslarga qarshi turish va urushni ularning hududiga ko‘chirish», deydi Mixalchishin.

Oxirgi marta Mixalchishin va Voronich 2022 yil kuzida Kiyevda uchrashgandi.

Polkovnik Voronichni 10 iyul kuni ertalab Kiyevdagi uyi hovlisida otib ketishdi. Ijtimoiy tarmoqlarda paydo bo‘lgan videoda qora kiyimdagi odam avtoturargohda uning ortidan yugurib, bir necha marta o‘q uzganini ko‘rish mumkin.

«Ukrainskaya pravda» nashri manbasiga ko‘ra, noma’lum erkak to‘pponchadan polkovnikka qarata 5 marta o‘q uzgan.