Bangladesh sudi mamlakatning sobiq bosh vaziri Shayx Hasinani 2024 yilgi norozilik namoyishlarini tarqatish chog‘ida insoniyatga qarshi jinoyatlar sodir etilishida aybdor deb topdi. Hukumatning sobiq rahbari o‘lim jazosiga hukm qilingan, biroq u o‘sha voqealar chog‘ida Hindistonga qochib ketgandi va Bangladesh huquq-tartibot idoralari tomonidan qo‘lga olinmagan.
78 yoshli Hasina bilan birga uning hukumatidagi yana ikki amaldor aybdor deb topildi: sobiq ichki ishlar vaziri Asaduzzamon Xon Kamol hamda politsiyaning sobiq boshlig‘i Chaudhuri Abdulloh al-Ma’mun.
Sud zalida ulardan faqat ikkinchisi ishtirok etdi: u o‘z aybiga iqror bo‘lgan va sud jarayonida ayblovchi tomon guvohi sifatida ko‘rsatma berdi.
Namoyishlarga nima sabab bo‘lgan va voqealar rivoji qanday kechgandi?
Bangladeshdagi ommaviy norozilik namoyishlari 2024 yil iyul oyida boshlangan va tez orada huquq-tartibot idoralari bilan qonli to‘qnashuvlarga aylanib, yuzlab odamlar, jumladan, bolalar halok bo‘lgandi.
Namoyishlar shafqatsizlarcha bostirilgani aks etgan kadrlar ijtimoiy tarmoqlarda keng tarqalgan va mamlakat aholisida norozilik uyg‘otgandi.
Bangladeshdagi namoyishlarni talabalar boshlagan: ular davlat sektoridagi ish o‘rinlarining uchdan bir qismi 1971 yilgi Pokiston mustaqillik urushi faxriylarining qarindoshlari uchun ajratilgan tizimni o‘zgartirishni talab qilib chiqishgandi.
Shayx Hasina hukumati 2018 yilda ushbu kvotalarni bekor qilgandi, 2024 yil iyun oyida esa quyi instansiya sudi ularni tikladi. Talabalar mavjud tartibni diskriminatsiya deb atashdi va ishga qabul qilish har bir nomzodning malakasiga qarab amalga oshirilishini talab qilishdi.
Politsiya bilan to‘qnashuv fonida Bangladesh hukumati butun mamlakat bo‘ylab kuchaytirilgan tahdid rejimini joriy qildi. Deyarli hamma joyda internet uzildi, ayrim hududlarda telefon liniyalari ishlamadi. Poytaxtda komendantlik soati joriy etildi. Rasmiylar namoyishchilarni BTV davlat telekompaniyasi binosiga o‘t qo‘yishda aybladi. Politsiya namoyishchilarga qarshi ko‘zdan yosh oqizuvchi gaz va rezina o‘qlar qo‘lladi.
Bir necha kun o‘tgach, Bangladesh Oliy sudi davlat sektoridagi ish o‘rinlarining aksariyat kvotalarini bekor qilib, faxriylarga atigi 5 foiz o‘rin qoldirdi, davlat sektoridagi ish o‘rinlarining 93 foizi esa odamlarning kasbiy layoqatiga qarab taqsimlanadigan bo‘ldi.
