“Tinchlik rejasi”ning sizdirilishi tomonlar reaksiyasini aniqlash uchun kerak edi” – Akramov

Jahongir Akramov: Bu takliflar birinchi navbatda jamoatchilik kayfiyatini o‘lchash uchun qo‘yilgan sinov varianti bo‘lishi ham mumkin. Ya’ni G‘arb va AQSh jamoatchiligi bu rejaga qanday munosabat bildiradi? Ular qo‘llab-quvvatlaydimi yoki betaraf qoladimi? Bu o‘ziga xos “sotsiologik test” bo‘lib, elita aynan shu reaksiyaga qarab keyingi siyosiy qadamlarini belgilashi mumkin. Demokratik tizimlarda matbuot orqali jamiyat fikrini bilish — eski va samarali mexanizm.

Biroq 28 banddan iborat ushbu loyihaning umumiy mohiyatiga qaraganda, Tramp urushda Rossiyani de-fakto g‘olib sifatida e’tirof etayotganini ko‘rish mumkin. Chunki undagi ayrim takliflar hatto Rossiya rasmiylari ilgari surmagan g‘oyalardan ham keskinroq.

Misol sifatida Ukrainadagi pravoslav cherkovi masalasini olaylik. Ukrainada uchta asosiy pravoslav yo‘nalishi mavjud:

• Moskva patriarxatiga qarashlilar,
• Ukraina pravoslav cherkovi,
• Konstantinopolga qarashli avtokefal cherkov.

So‘nggi yillarda aynan Moskva patriarxati ta’sirini kamaytirish orqali diniy mustaqillikni mustahkamlash siyosati olib borilgan edi. Chunki bu cherkov tizimi kadrlari Moskvaga bog‘liq bo‘lgani uchun Ukrainada jamoatchilik fikriga ideologik ta’sir o‘tkazish imkoniga ega edi. Bu esa suverenitetga xavf sifatida baholangan. Agar yangi rejadagi taklif qabul qilinsa, Ukrainadagi madaniy va mental mustaqillik jarayoni to‘xtab qoladi va mamlakat yana eski geosiyosiy holatga qaytib qolishi mumkin.

Ikkinchi muhim band – Ukraina armiyasining qisqartirilishi. Bu talab odatda mag‘lub bo‘lgan davlatlarga qo‘yiladi. Masalan, Versal shartnomasi va Ikkinchi jahon urushidan keyingi Potsdam bitimlarida Germaniya aynan shunday cheklovlarga duch kelgan. Hozir esa Ukraina mag‘lub emas, Kiyev qurshovga olinmagan, urush maydoni kengaymagan bir paytda bu talab qo‘yilayotgani mantiqan savollar tug‘diradi.

Donbass masalasi ham eng keskin bandlardan biri. Donbass Xarkovga yaqin strategik hudud bo‘lib, sovet davridan qolgan ko‘plab mudofaa infratuzilmasiga ega. Agar u bir tomonlama topshirilsa, bu Ukraina suvereniteti, milliy g‘ururi va urushning mazmunini so‘roq ostiga qo‘yadi: “agar natija shu bo‘lsa, unda nega urishildi?” degan savol paydo bo‘ladi. Donbass va Qrimni de-yure tan olish esa xalqaro maydonda xavfli pretsedent yaratadi. Bu holat Xitoyning Tayvan bo‘yicha siyosatini, Turkiyaning Shimoliy Kiprga nisbatan talablarini va boshqa ko‘plab hududiy mojarolarni jonlantirishi mumkin. Tramp avval ham G‘arbiy Sahroyi Kabir masalasida shu kabi siyosiy modeli bo‘yicha qarorlar qabul qilgan.

Shu nuqtai nazardan, mazkur rejadan maqsad — avvalo, xalqaro jamoatchilik kayfiyatini o‘lchash va siyosiy fonni tayyorlash ekanini taxmin qilish mumkin. Ma’lumotning OAVga sizib chiqishi esa AQSh siyosiy doiralarida Putinga nisbatan kelishuvga moyil kuchlar kuchaygani bilan bog‘liq bo‘lishi mumkin. Yevropa pozitsiyasi ham bu jarayonda muhim. Buyuk Britaniya, Germaniya va Fransiyaning qarorlari Ukrainaning kelajak xavfsizlik kafolatida hal qiluvchi rol o‘ynaydi. Shu bilan birga, AQShning o‘zida ham Trampning Ukraina bo‘yicha pozitsiyasiga norozilik ortgan. Ayrim ekspertlarning fikricha, Epshteyn ishi va uning atrofidagi mojarolarning faollashuvi Trampning Putin bilan murosaga yaqinlashuvidan xavf sezilgani uchun bosim vositasi sifatida ham qo‘llanmoqda.

Suhbatni batafsil YouTube platformasida tomosha qilishingiz mumkin.

NormuhammadAli Abdurahmonov suhbatlashdi.