Turkiyada ayollarning siyosiy va ijtimoiy hayotdagi huquqlari 1934 yil 5 dekabrda Mustafo Kamol Otaturk tashabbusi bilan to‘liq e’tirof etilgan. Shu sanada ayollarga saylash va saylanish huquqi berilib, mamlakatda teng huquqli jamiyat shakllanishiga yo‘l ochilgan. Oradan bir yil o‘tmasdan turk ayollari parlamentga o‘z nomzodlari bilan kirib kelgan.
Turkiyadagi yangi voqelik — o‘zbek kelinlar soni oshib bormoqda
So‘nggi yillarda turk fuqarolari bilan turmush qurgan xorijlik ayollar orasida o‘zbekistonliklar birinchi o‘rinni egallamoqda. 2023 yil statistikasiga ko‘ra, Turkiyaga kelin bo‘lgan har 10 nafar xorijlik ayoldan biri — o‘zbek.
Biroq shu bilan birga, ularning katta qismi Turkiya qonunchiligidagi ayollarga tegishli huquqlardan xabardor emas. Bu esa ayni paytda huquqiy muammolar, oilaviy kelishmovchiliklar va turmushda bosim holatlarida o‘zbek ayollarini himoyasiz qoldirishi mumkin.
Turkiyadagi huquqiy tizim O‘zbekistonnikidan farq qiladi. Shu bois migrant ayollar uchun nikoh, mulk, mehnat va bolalar huquqi bo‘yicha qonun normalarini bilish juda muhim.
Nikoh va oila huquqlari
Turkiyada nikoh — faqat diniy marosim emas, balki huquqiy bitim sanaladi. Qonunga ko‘ra, er-xotinlar teng huquqlarga ega.
Turkiya Konstitutsiyasining 41-moddasi: “Oila jamiyatning asosidir va er-xotin tengligi asosida quriladi.”
Turk fuqarosi bilan turmush qurgan ayol erkin yurish, ijtimoiy hayotda qatnashish, tadbirlarga borish, o‘qish yoki ishlash huquqiga ega. Er uni uyda qolishga majbur qilish yoki ijtimoiy aloqalarni cheklash huquqiga ega emas. Ayol kasb tanlash, karera qilish, ta’lim olish yoki biznes ochish uchun eridan ruxsat so‘rashga majbur emas. Homiladorlik sababli ishdan bo‘shatish yoki kamsitish taqiqlangan. Er-xotinning nikohdan oldingi mulki shaxsiy hisoblanadi. Nikoh davrida olingan mulk esa, agar nikoh shartnomasi bo‘lmasa, umumiy mulk sifatida qaraladi. Homiladorlik ta’tili, tug‘uruqdan keyingi ta’til va bola parvarishi uchun ruxsat qonun bilan kafolatlanadi. Homilador ayolni ishdan bo‘shatish taqiqlangan.
