BMT missiyasi: AQShning Erondagi maktabga bergan zarbasini "harbiy jinoyat deyish uchun yetarli asoslar" bor
|19:22 / 18.09.202616 0857 min
Birlashgan Millatlar Tashkiloti tergovchilari Eronda kamida 178 nafar tinch aholining oʻlimiga sabab boʻlgan AQSH zarbalari yuzasidan hisobot tayyorladi. Missiyaning qayd etishicha, «AQSH tinch aholining oʻlimiga olib keluvchi, nishonni farqlamaydigan hujum uyushtirish orqali harbiy jinoyat sodir etganiga ishonish uchun yetarli asoslar bor».
Minobdagi maktabda halok boʻlgan bolalar uchun qazilgan qabrlar / Foto: Reuters WANA orqaliMinobdagi maktabda halok boʻlgan bolalar uchun qazilgan qabrlar / Foto: Reuters WANA orqali
AQSH kuchlarining birinchi hujumi 28-fevral kuni Eron janubidagi Minob shahrida joylashgan «Shajarayi Toyyiba» boshlangʻich maktabiga qilingan. Bu zarba oqibatida 157 kishi, jumladan, 13 yoshgacha boʻlgan taxminan 123 nafar oʻgʻil-qiz halok boʻlgan. BMT missiyasi bu maʼlumotlarni keltirar ekan, ularni ishonchli va mustaqil manbalardan olingan, deb taʼriflagan.
AQShning ikkinchi zarbasi ham oʻsha kuni sodir boʻlgan va Eronning markazidagi Lamerd shahrida sport markazi hamda uning yonidagi turar-joy binolarini nishonga olgan. Tergovchilarning aytishicha, Eron manbalari 22 nafar tinch aholi vakili, jumladan, besh nafar bola halok boʻlganini xabar qilgan. Ular yana 170 ga yaqin odam yaralanganini, ular xavfli jarohat olgan bolalar ham borligini qayd etgan.
Ushbu xulosalar BMTning Eron boʻyicha mustaqil xalqaro faktlarni aniqlash missiyasi tayyorlagan 18 sahifalik hisobotdan (pdf) oʻrin olgan. New York Times'ning yozishicha, hisobot dushanba, 21-sentabr kuni Jenevadagi Inson huquqlari kengashiga taqdim etilishi kutilmoqda. Hujjatda, shuningdek, Eron hukumati namoyishchilarni bostirish chogʻida sodir etgani aytilgan va insoniyatga qarshi jinoyatlarga teng deb baholangan qonunbuzarliklar ham yoritilgan.
Minobdagi hujum
Hisobotning birinchi qismi Minobdagi maktabga berilgan zarbaga bagʻishlangan. Unda shunday deyiladi: «Missiya AQSH tinch aholining oʻlimiga, jarohatlanishiga yoxud fuqarolik obyektlarining shikastlanishiga olib keluvchi, nishonni farqlamaydigan hujum uyushtirish orqali harbiy jinoyat sodir etganiga ishonish uchun yetarli asoslar bor deb hisoblaydi».
Hujjatda qayd etilishicha, AQSH oʻz nishoni harbiy maqsad ekanligini tekshirish uchun barcha imkoniyatlarni ishga solish majburiyatini bajara olmagan.
Фото: Mehr News
Mavzuga oid
Zarbadan keyin qoldiqlar ustida jurnalistik surishtiruvlar ham oʻtkazilgan. Xususan, NYT'ning oʻzi mart oyida eʼlon qilgan
, maktabga tushgani aytilayotgan raketa parchalarida Amerikada ishlab chiqarilgan qanotli raketaga xos belgilar aniqlangan. Xususan, qoldiqlarda AQSH mudofaa vazirligi va uning taʼminotchilari oʻq-dorilarni qanday markalashiga mos keladigan seriya raqamlari va boshqa tafsilotlar boʻlgan. Ular AQShda ishlab chiqarilgan «Tomahawk» qanotli raketasiga tegishli ekani koʻrinadi.
Maktab uning yaqinida joylashgan Erondagi Islom inqilobi muhofizlari korpusining harbiy-dengiz majmuasiga qilingan hujum vaqtida zarbaga uchragan. Biroq BMT tergovchilari binoning maktab ekanligini yaqqol ajratib olish mumkinligini aytdi. Ular, shuningdek, bu joy «moʻljallangan zarba nuqtasi boʻlgani», yaʼni adashib tushgan zarba yoki qoʻshimcha talafot emasligi haqida xulosaga kelgan.
Beparvolik
Hujjatdagi ayblovlarga Vashington hozircha ochiq javob bermayapti. Nashrning yozishicha, Amerika rasmiylari bu xulosalarni muhokama qilishdan bosh tortgan. «Vazirlik tashqi tashkilot tomonidan tayyorlangan hisobotga izoh berishdan bosh tortadi. Bizning tergovimiz davom etmoqda va hozircha eʼlon qiladigan hech narsamiz yoʻq», deyiladi AQSH mudofaa vazirligining bayonotida.
Ҳужумга учраган мактабда кейинроқ кўргазма ташкил қилинган
Amerika rasmiylari maktabga qilingan zarbani eskirgan maʼlumotlar tufayli kelib chiqqan nishonga olishdagi xato bilan izohlagandi. Missiya qayd etishicha, mudofaa vazirligining dastlabki tergovi zarba uchun, ehtimol, AQSH javobgar ekanini tan olgan. Biroq Pentagon oʻz tergovi natijalarini hanuz eʼlon qilgani yoʻq.
Трамп ва Ҳегсет Минобдаги зарбани оқлашга уринганди / Фото: Reuters
«Buni hech kim ataylab qilgani yoʻq. Xatolar boʻlib turadi. Urush – shafqatsiz narsa», degandi AQSH prezidenti Donald Tramp iyun oyida jurnalistlarga.
BBC'ning yozishicha, AQSH Davlat departamenti vakili ham Vashington hisobotdagi xulosalarni ishonchli deb hisoblamasligini aytgan. BMT hisobotiga koʻra, AQSH kuchlari eskirgan razvedka maʼlumotlariga tayangan koʻrinadi, biroq nishonni tasdiqlay olmaslik «oddiy beparvolik doirasidan chiqib ketgan».
«Aksincha, AQSH fuqarolik obyektini nishonga olish boʻyicha jiddiy xavf borligidan xabardor boʻla turib hamda bunday holat yuz berishi ehtimoliga nisbatan ehtiyotsizlik bilan munosabatda boʻlib, maktab binosiga zarba yoʻllagan», deyiladi hisobotda.
Yana bir zarba
Hisobotda oʻsha kuni berilgan ikkinchi zarba ham alohida tahlil qilingan. Unda aytilishicha, Lamerd shahridagi sport markazi Islom inqilobi muhofizlari korpusining binosiga tutash boʻlgan, lekin undan vizual jihatdan ajralib turgan.
Ламерддаги спорт маркази зарбадан сўнг
AQSH kuchlari esa keng hudud boʻylab taxminan 180 ming volfram parchasini tarqatib yuboradigan aniq zarba raketasidan (Precision Strike Missile – PrSM) foydalangan. Qurolning aholi zich joylashgan fuqarolik hududida qoʻllanilishi «oʻlim yoki jarohatlarning yuzaga kelishi mumkin boʻlgan koʻlamiga nisbatan ehtiyotsizlik» edi, deyiladi hisobotda.
Tergovchilarning taʼkidlashicha, AQSH harbiylari Eronda aniq zarba raketasidan foydalanganini tasdiqlagan, ammo sport markaziga zarba berganini rad etgan. Amerika rasmiylari bu hujum koʻproq Eronning «Hoveyza» qanotli raketasiga xos boʻlib koʻrinayotganini aytgan. Hisobotda esa Amerikaning bu daʼvosi mavjud dalillarga zid kelishi qayd etilgan.
Волфрам парчалари / Фото: Fars
Tergovchilar havo zarbalari boʻyicha maʼlumot va Amerika harbiylari bilan uchrashuv soʻrab AQSH hukumatiga xat yozgan. Biroq xatga hech qanday javob olinmagan.
Shuningdek, BMT tergovchilari xulosalarga kelishda Amerika rasmiylarining ommaviy bayonotlarini ham inobatga olgan. NYT'ning yozishicha, prezident Tramp va Pit Xegset xalqaro huquqqa muvofiq AQShning tinch aholi va harbiy nishonlarni farqlash boʻyicha majburiyatlarini mensimaydigan bayonotlar bergan.
Erondagi namoyishlar haqida
Hisobotning ikkinchi yoʻnalishida tergovchilar urush boshlanishidan oldingi davrda Tehronning namoyishchilarga nisbatan shafqatsiz munosabatini ham oʻrgangan.
Hujjatda aytilishicha, 2025-yil dekabri va 2026-yil boshida Eron hukumati mamlakatning barcha 31 viloyatida muxolifat vakillarini «dahshatli miqyosda» oʻldirish bilan shugʻullangan. BBC'ga koʻra, ekspertlar buni oldingi namoyishlarga nisbatan keskinlashuv deb baholagan.
Декабр ойида Теҳрондаги намойишлар
Hisobotda zoʻravonliklar oqibatida 3038 kishi halok boʻlgani va 25 000 ga yaqin kishi jarohat olgani haqidagi rasmiy hisob-kitoblar qayd etilgan. Biroq tergovchilar halok boʻlganlar va yaralanganlarning asl soni bundan «ancha yuqori ekaniga qatʼiy ishonishlarini» taʼkidlaydi.
Keyingi bostirish jarayonida Eron xavfsizlik kuchlari minglab odamlarni hibsga oldi. Yil boshidan buyon esa hukumat xavfsizlik bilan bogʻliq ayblovlar asosida kamida 58 kishini qatl qildi, deyiladi hisobotda. Hujjatga koʻra, yana 70 dan ortiq eronlik namoyishlar bilan bogʻliq holda oʻlim jazosiga hukm qilinish xavfi ostida qolmoqda.
Eron ham hozircha bu xulosalarga izoh bermadi. Biroq rasmiy Tehron urushdan oldingi davrda inson huquqlari buzilgani haqidagi ayblovlarni rad etgandi.
