Quyidagi röyxatda inson tomonidan qurilgan eng kuçli beşta töğon jamlangan bölib, ularning tanlanişi örnatilgan gidroenergetik quvvatiga asoslangan. Har bir şunday mega-loyiha önlab yillik rejalaştiriş, katta investitsiyalar va innovatsiyalar samarasidir.
1. «Uç dara» töğoni (Xitoy) – 22 500 megavatt
Yanszi daryosida barpo etilgan «Uç dara» (Sansya) töğoni bugungi kunda dunyodagi eng kuçli GES sifatida tan olingan. Uning uzunligi 2300 metrdan ortiq, balandligi esa 181 metrni taşkil etadi. Quriliş 1993 yilda boşlangan bölib, 2006 yilda yakunlangan. Bu ulkan beton inşoot katta miqyosli gidromuhandislikda «imkon darajasi» çegaralarini qayta belgilab berdi.
Töğon yiliga 90 milliard kilovatt-soatdan ortiq elektr energiyasi işlab çiqaradi. Şu bilan birga, u Xitoyda eng köp toşqin kuzatiladigan daryo tizimlaridan biri hisoblangan Yanszi suv sathini tartibga solişga yordam beradi.
Inşoot şuningdek daryoda kema qatnovini jiddiy ravişda yaxşiladi: yuk taşiş quvvati 18 million tonnadan taxminan 50 million tonnagaça oşgan, taşiş xarajatlari esa 30 foizga kamaygan.
2. Bayxetan töğoni (Xitoy) – 16 000 megavatt
2022 yili töliq işga tuşgan Bayxetan töğoni Xitoy gidroenergetikasi rivojida yangi bosqiçni ifodalaydi. Tszinşa daryosida joylaşgan bu inşoot 289 metr balandlikka ega bölib, har biri 1000 megavatt quvvatga ega turbinalardan foydalanadi — bugungaça yaratilgan eng kuçli gidroagregatlar.
20 milliard kub metrdan ortiq hajmga ega suv ombori yil davomida katta miqdorda barqaror elektr energiyasi işlab çiqariş imkonini beradi.
Bayxetan yiliga 62 milliard kilovatt-soatdan ortiq elektr energiyasi işlab çiqarib, Xitoyning kömirga boğliqligini keskin kamaytiradi. Quriliş taxminan 13 yil davom etgan bölib, mamlakatning uzoq muddatli energiya xavfsizligini mustahkamladi — ayniqsa, iqtisodiyotni kam uglerodli rivojlaniş yöliga ötkazişning hal qiluvçi pallasida. Stansiya ğarbiy provinsiyalarni ham elektr energiyasi bilan ta’minlab, sanoat ösişini tezlaştiradi va avval yetarli ta’minotga ega bölmagan hududlarda energiya infratuzilmasini yaxşilaydi.
3. Itaypu töğoni (Braziliya–Paragvay) – 14 000 megavatt
Itaypu töğoni Braziliya va Paragvay örtasidagi xalqaro hamkorlik ramziga aylangan. 1984 yili Parana daryosida barpo etilgan bu inşoot 20 ta yuqori quvvatli turbina bilan jihozlangan.
