Quyidagi ro‘yxatda inson tomonidan qurilgan eng kuchli beshta to‘g‘on jamlangan bo‘lib, ularning tanlanishi o‘rnatilgan gidroenergetik quvvatiga asoslangan. Har bir shunday mega-loyiha o‘nlab yillik rejalashtirish, katta investitsiyalar va innovatsiyalar samarasidir.
1. «Uch dara» to‘g‘oni (Xitoy) – 22 500 megavatt
Yanszi daryosida barpo etilgan «Uch dara» (Sansya) to‘g‘oni bugungi kunda dunyodagi eng kuchli GES sifatida tan olingan. Uning uzunligi 2300 metrdan ortiq, balandligi esa 181 metrni tashkil etadi. Qurilish 1993 yilda boshlangan bo‘lib, 2006 yilda yakunlangan. Bu ulkan beton inshoot katta miqyosli gidromuhandislikda «imkon darajasi» chegaralarini qayta belgilab berdi.
To‘g‘on yiliga 90 milliard kilovatt-soatdan ortiq elektr energiyasi ishlab chiqaradi. Shu bilan birga, u Xitoyda eng ko‘p toshqin kuzatiladigan daryo tizimlaridan biri hisoblangan Yanszi suv sathini tartibga solishga yordam beradi.
Inshoot shuningdek daryoda kema qatnovini jiddiy ravishda yaxshiladi: yuk tashish quvvati 18 million tonnadan taxminan 50 million tonnagacha oshgan, tashish xarajatlari esa 30 foizga kamaygan.
2. Bayxetan to‘g‘oni (Xitoy) – 16 000 megavatt
2022 yili to‘liq ishga tushgan Bayxetan to‘g‘oni Xitoy gidroenergetikasi rivojida yangi bosqichni ifodalaydi. Tszinsha daryosida joylashgan bu inshoot 289 metr balandlikka ega bo‘lib, har biri 1000 megavatt quvvatga ega turbinalardan foydalanadi — bugungacha yaratilgan eng kuchli gidroagregatlar.
20 milliard kub metrdan ortiq hajmga ega suv ombori yil davomida katta miqdorda barqaror elektr energiyasi ishlab chiqarish imkonini beradi.
Bayxetan yiliga 62 milliard kilovatt-soatdan ortiq elektr energiyasi ishlab chiqarib, Xitoyning ko‘mirga bog‘liqligini keskin kamaytiradi. Qurilish taxminan 13 yil davom etgan bo‘lib, mamlakatning uzoq muddatli energiya xavfsizligini mustahkamladi — ayniqsa, iqtisodiyotni kam uglerodli rivojlanish yo‘liga o‘tkazishning hal qiluvchi pallasida. Stansiya g‘arbiy provinsiyalarni ham elektr energiyasi bilan ta’minlab, sanoat o‘sishini tezlashtiradi va avval yetarli ta’minotga ega bo‘lmagan hududlarda energiya infratuzilmasini yaxshilaydi.
3. Itaypu to‘g‘oni (Braziliya–Paragvay) – 14 000 megavatt
Itaypu to‘g‘oni Braziliya va Paragvay o‘rtasidagi xalqaro hamkorlik ramziga aylangan. 1984 yili Parana daryosida barpo etilgan bu inshoot 20 ta yuqori quvvatli turbina bilan jihozlangan.
