“Shakar solig‘i”dan keyingi qadam: Britaniya bolalarni himoya qilish choralarini kuchaytirdi

Buyuk Britaniyada internetda zararli ovqat reklamacini taqiqlaydigan va televideniyeda uni cheklaydigan qonun kuchga kirdi. Yangi choralar hukumatning “ota-onalarga tarixdagi eng sog‘lom bolalar avlodini voyaga yetkazishga yordam berish” haqidagi va’dasini bajarishdir, deyiladi Buyuk Britaniya hukumatining rasmiy saytida dүshanba, 5 yanvar kuni e’lon qilingan matbuot relizida.

Yangi qoidalarga ko‘ra, “kamroq sog‘lom ovqat” reklamasini Britaniya televideniyesida faqat soat 21:00 dan keyin ko‘rsatish mumkin bo‘ladi. Britaniya internet segmentida esa bunday e’lonlar va roliklarni namoyish etish to‘liq taqiq ostiga tushadi.

The Guardian gazetasi ma’lumotlariga ko‘ra, cheklovlar tarkibida shakar, yog‘ va tuz miqdori yuqori bo‘lgan 13 toifadagi mahsulotlarga taalluqli. Xususan, bularga qo‘shimcha shakar qo‘shilgan ichimliklar (shu jumladan yogurt kabi ayrim sut mahsulotlari), chips, tuzli krekerlar va pecheneler, shakarli “tayyor” nonushtalar, popkorn, shokolad, saqich, muzqaymoq, shakarli pishiriqlar, pitssa va muzlatilgan tayyor taomlar kiradi.

Buyuk Britaniyada “zararli ovqat” ishlab chiqaruvchilarida TVda va internetda “bolalar vaqti”da o‘z brendini reklama qilish huquqi saqlanib qoladi — agar bunday reklamada bevosita zararli mahsulotning o‘zi ko‘rsatilmasa. OAV qayd etishicha, mahalliy kompaniyalarning ko‘pchiligi yangi talablarni oldindan bajarishni boshlagan.

Britaniya hukumati bolalar orasida semirish qanchalik keng tarqalganini ko‘rsatuvchi statistikani keltiradi. Masalan, boshlang‘ich maktabga kirish paytida bolalarning 22,1 foizida ortiqcha vazn yoki semirish mavjud. Ta’limni tugatish vaqtiga kelib esa bu ko‘rsatkich 35,8 foizga yetadi. Shuningdek, 5 yoshdan 9 yoshgacha bo‘lgan bolalarda shifokorga murojaat qilishning asosiy sababi — kariyes ekani qayd etiladi.

Hukumat tadqiqot natijalariga tayanadi: ular reklama bolalar nima va qachon yeyishini shakllantirishini, erta yoshdan afzalliklarni belgilovchi omilga aylanishini, semirish hamda u bilan bog‘liq kasalliklar xavfini oshirishini ko‘rsatgan. Hukumat fikricha, yangi choralar har yili bolalar iste’mol qiladigan kaloriya miqdorini 7,2 milliardga kamaytirishga va semirishdan aziyat chekayotgan bolalar sonini 20 000 nafarga qisqartirishga yordam beradi.

Uzoq muddatli istiqbolda esa yangi qoidalar aholi salomatligi umumiy yaxshilanishi hisobiga taxminan 2 milliard funt sterling tejashi kutilmoqda.

So‘nggi yillarda aholi orasida semirish muammosi haqida ko‘plab davlatlar tobora ko‘proq gapira boshladi. London esa mamlakat aholisi orasida semirishga qarshi kurashni 2010-yillar o‘rtalaridan beri faol olib bormoqda. 2018 yilda Buyuk Britaniyada “shakar solig‘i” joriy etilgan: unga ko‘ra, tarkibida shakar miqdori yuqori bo‘lgan alkogolsiz ichimliklar ishlab chiqaruvchilari davlat budjetiga “zararlilik uchun” to‘lov qiladi.

Bu borada Buyuk Britaniya ayrim boshqa davlatlar tajribasini takrorlagan, ammo London “shakar aksizi”nigina emas, ishlab chiqaruvchilar uchun imtiyozlarni ham joriy etgan. Masalan, tarkibida 5 grammgacha shakar bo‘lgan ichimliklar maxsus soliqqa tortilmagan. Agar 100 millilitrdagi shakar miqdori 5 grammdan 8 grammgacha bo‘lsa, ishlab chiqaruvchi har litr uchun xazinaga 18 pens to‘lagan. Agar 100 millilitrda 8 grammdan ko‘p bo‘lsa — har litr uchun 24 pens to‘langan.

Bunday shkala aholi orasida shakar iste’molining sezilarli kamayishiga olib kelgan, shuningdek ishlab chiqaruvchilarni soliqdan tejash uchun alkogolsiz ichimliklar tarkibidagi shakar miqdorini qayta ko‘rib chiqishga rag‘batlantirgan. Mamlakatdagi ko‘plab ishlab chiqaruvchilar shundan foydalanib, mahsulot retsepturasini o‘zgartirgan. “Shakar solig‘i” joriy etilganidan keyingi birinchi uch yilda gazli ichimliklar, kola va shunga o‘xshash mahsulotlarda shakar miqdori o‘rtacha 29 foizga kamaygan.

Germaniyada ham so‘nggi yillarda shakarli ichimliklarga soliq joriy etish chaqiriqlari bir necha bor yangragan. Hozircha biznes ixtiyoriy ravishda mahsulotlardagi shakar miqdorini kamaytirish majburiyatini o‘z zimmasiga olgan. Biroq bu muammoni hal qilish uchun yetarli emas. Kutilishicha, 2026 yilning birinchi choragida bundesrat Germaniyada “shakar solig‘i” joriy etishni nazarda tutuvchi tashabbusni ko‘rib chiqadi.