Navbatçi ustozlarga iş haqi va Boysunda neft buloqlari - hafta dayjesti
|14:10 / 11.01.202618 76413 min
Jahon savdo taşkilotiga a’zolikning yakuniy pallasi: Özbekiston 2,5 oy içida ulgura oladimi? Kasalni yaşirsang, isitmasi oşkor qiladi: öqituvçilar majburiy mehnatga tizimli ravişda jalb qilindimi? Boysundan neft çiqişi, kam litrajli avtomobillarga boj va qonli avtobus halokati – ortda qolgan haftaning Özbekiston hayotiga oid muhim xabarlari – Kun.uz dayjestida.
JST sari uzoq yöl: marra yaqinmi?
Özbekiston Jahon savdo taşkilotiga a’zo böliş yölida alohida muzokara ötkazişni istagan 34 ta davlatdan 33 tasi bilan kelişuvga erişdi. Bu haqda 2025 yilgi faoliyatini sarhisob qilgan boş muzokaraçi Azizbek Urunov ma’lum qildi. U avvalroq ikki tomonlama muzokaralar hali yakunlanmagan yagona davlat Tayvan ekanini aytgandi. Bunday keçikiş Tayvanning yuridik jihatdan suveren emasligi bilan boğliq bölişi mumkin.
Urunovga köra, ötgan yili 1200 dan ortiq me’yoriy hujjatlar ekspertizadan ötkazilgan; JST talablariga muvofiq 30 ta normativ-huquqiy hujjat, xususan 4 ta qonun qabul qilingan. 2026 yilda a’zolik jarayonini töliq yakuniga yetkaziş ustuvor vazifa böladi, dedi boş muzokaraçi.
Jarayonni oxiriga yetkaziş uçun Tayvan bilan kelişuvga erişişdan taşqari, Işçi guruh doirasida köp tomonlama muzokaralarni ham yakunlaş, şu asosda işçi guruh hisobotini tayyorlab tugatiş talab etiladi. Modomiki Özbekiston Jahon savdo taşkilotiga a’zoligini taşkilotning eng oliy organi – Vazirlar konferensiyasida nişonlaşni istar ekan, qolgan işlarga ulguriş uçun oldinda atigi 2,5 oy vaqt qoldi.
Agar mart oyi oxiridagi konferensiyagaça ulgurişning imkoni bölmasa, Özbekistonning a’zoligi yil oxirigaça JST Boş kengaşi tomonidan tasdiqlanişini kutiş mumkin. Şundan keyin a’zolik protokoli Oliy Majlis tomonidan ratifikatsiya qilinişi kerak. Ratifikatsiya haqidagi hujjat JST Kotibiyatiga topşirilganidan 30 kun ötib, Özbekiston rasman taşkilotning tölaqonli a’zosiga aylanadi.
Mavzuga oid
Foto: Azizbek Urunov / LinkedIn
JSTga a’zolik – qator sohalar uçun bir neça yillik ötiş davrining boşlanişi demakdir, ya’ni ularga berilgan ayrim imtiyozlarning bekor qiliniş sanasi aniq böladi. Şu bilan birga, dunyo allaqaçon post-JST davrida yaşayotgani, biz global savdo zanjirlariga oxirgilardan bölib qöşilayotganimiz, taşkilot qoidalari ayniqsa notarif çeklovlarga kor qilmasligini ham aytib ötişimiz örinli.
Boz ustiga, AQŞdagi siyosat özgarişi köplab xalqaro taşkilotlar qatori JSTga ham katta zarba böldi. Donald Tramp yangi hakamlarni lavozimga tayinlaşni bloklab qöygani tufayli, JSTning “Oliy sudi” hisoblanuvçi appelyatsiya organi falajlanib qolgan, natijada taşkilot qoidalarini mensimaslik avj olyapti.
Sanab ötilgan omillardan kelib çiqib aytiş mumkinki, JSTga a’zo böliş – savdoni erkinlaştiriş uçun zarur, lekin oxirgi çora emas. Iqtisodçi Behzod Hoşimovga köra, taşkilotga a’zo bölgan boşqa davlatlar qatori Özbekiston ham savdoga köplab çeklovlarni saqlab qolyapti, va bu çeklovlarning ayrimlari uzoq yillar qolib ketadiganga öxşaydi. Şunday ekan Turkiya, Janubiy Koreya, AQŞ, Hindiston, Yaponiya kabi davlatlar bilan ikki tomonlama, Yevropa Ittifoqi va ASEAN kabilar bilan esa köp tomonlama erkin savdo bitimlarini tuziş – Özbekiston uçun navbatdagi vazifa bölişi kerak, deydi iqtisodçi.
JSTga a’zolik yilida tiklangan bojlar
Jahon savdo taşkilotiga kiriş niyatidagi hukumat eng köp parvarişlayotgan sohalardan biri – avtosanoat. 2026 yildan e’tiboran, Özbekistonda kam litrajli avtomobillar importi uçun yuqori bojlar qaytdi.
Yodingizda bölsa, 2023 yil örtalarida dvigatel hajmi 1000 va 1200 sm kubgaça bölgan yengil avtomobillar importi uçun bojlar mos ravişda 0 va 5 foizgaça tuşirilgan va bunday past stavkalar 2026 yil 1 yanvargaça amal qilişi belgilangan edi. 10 kun oldin bu muddat yakuniga yetdi va u uzaytirilmadi. Endi uşbu segmentdagi avtomobillar importi uçun yana avvalgidek bojxona qiymatidan 15 foiz va unga qöşimça 700 dollargaça boj undiriladi.
Pasaytirilgan stavka 2,5 yil amalda bölganiga qaramay, ança tor segmentni qamrab olgani sababli bozorda sezilarli özgariş yasay olmadi: içki bozorga benzinda yuradigan ixçam va tejamkor modellarning keng kölamda oqib kirişi kuzatilgani yöq. Avtomobil importida asosiy tendensiyani benzinda yuradigan maşinalar emas, elektromobillar belgilayapti. Kun.uz e’tibor qaratgan bojxona statistikasidan ma’lum bölişiça, ötgan yili Özbekistonga olib kirilgan har 10 ta yengil avtomobildan 7 tasi elektromobil bölgan.
Raqamlarga qaraganda, 2024 yilda faqat elektrda harakatlanadigan maşinalarning importdagi uluşi 32 foiz edi, 2025 yilda esa 71 foizga yetgan. Elektrokarlar importi ötgan yili son jihatdan 2,4 barobarga oşgan bölsa, qiymat jihatdan 3,1 barobarga kötarilgan, natijada import elektromobillarning örtaça bojxona qiymati 2024 yildagi 9300 dollardan 2025 yilda 12 300 dollarga yetgan. Xitoyda narxlar aksinça pasayişda davom etayotganini inobatga olsak, yuqoridagi raqamlardan şunday xulosa kelib çiqadi: Özbekistonda eng arzon segmentdagi elektromobil sotuvlari keskin qisqargan.
Ayni paytda, benzinda yuradigan “inomarka”larning örtaça bojxona qiymati 2024 yildagi 21,5 ming dollardan 2025 yilda 19,5 ming dollargaça pasaygani e’tiborli. Bu – öziga töq aholi qatlami borgan sari elektromobillarga ötayotganidan darak berişi mumkin. Yana bir tendensiya – gibrid modellar bozorni tark etayotgani bilan boğliq: ötgan yili bu segmentdagi import 83 foizga pasaygan.
Qişda metan taqçilligi, benzinning esa narxi va sifati bilan boğliq masalalar – elektromobillarga talabni oşirayotgan asosiy omillardan bölsa ajab emas. Bu hafta havo sovişi munosabati bilan metan-şoxobçalar faoliyatiga yana çeklovlar kiritildi. Şuningdek, Buxoroda AI-95 deb sotilgan benzin xaridorning avtomobilini buzib qöygani ma’lum böldi. Raqobat qömitasining xabar berişiça, iste’molçi qömitaning hududiy boşqarmasiga murojaat qilganidan keyin, yetkazilgan 14 mln sömdan ortiq zarar AYoQŞ tomonidan qoplab berilgan.
Öqituvçilar va yana majburiyat mehnat
Ötgan hafta köplab özbekistonliklar ketma-ket 5 kun dam olib, oila davrasida yangi yilni kutib olgan paytda, maktab öqituvçilari işxonasini qöriqlab ötirişga majbur bölgan ekan. Dastavval bunday holat faqatgina Buvayda tumanidagi bitta maktabda bölgani aytilgan edi, lekin keyinroq unday emasligi oydinlaşgaç, rasmiy izohlarsiz, sukunat rejimi yoqildi.
Voqealar ketma-ketligi quyidagiça. Avvaliga Farğona viloyatining Buvayda tumanidagi 37-maktab öqituvçilari Kun.uz'ga murojaat yöllab, 25 dekabrdan 6 yanvargaça maktabda 3 smenadan iborat 24 soatlik navbatçilik taşkil qilinganini ma’lum qildi. Bu navbatçilik “Yangi yil bayrami munosabati bilan maktabni tinç va osoyişta saqlaş, maktab jamoasi va öquvçilar xavfsizligini ta’minlaş maqsadi” bilan izohlangan.
“Mana, biz bugun navbatçilikdamiz. 31 dekabr, yangi yil arafasida eski yilni kuzatib, yangi yilni maktabda kutib olamiz. Muxlisa qizi bilan çiqqandi, qizi uxlab qoldi – navbatçilikda ötiribmiz, mana. [...] Endi bu qonunlarimizda bormikan, bilmadim”, – deydi öqituvçilardan biri Kun.uz'ga kelib tuşgan videoda.
Kun.uz'da bu xabar çiqqanidan bir kun ötib Farğona viloyati Maktab ta’limi boşqarmasi bayonot berdi. Bayonotda Buvaydadagi 37-maktab direktori öqituvçilarga ortiqça vazifa yuklagani uçun işdan olingani aytiladi. “Hurmatli ijtimoiy tarmoq kuzatuvçilaridan bitta maktabdagi jarayonni butun tizimdagi holat sifatida baholamasliklarini sörab qolamiz”, deyiladi rasmiy axborotda.
Lekin köp ötmay, bunday navbatçilik bitta maktabda emas, butun tizimdagi holat bölganini körsatuvçi dalillar paydo böldi. Kun.uz ixtiyorida hujjatlarga qaraganda, hammasi Vazirlar Mahkamasining 20 dekabrdagi 245-sonli bayonidan boşlangan. Şu bayon ijrosini ta’minlaş uçun Maktab vazirligi hududiy boşqarmalarga XDFU grifi bilan xat yöllab, 25 dekabrdan 5 yanvargaça 24 soatlik navbatçilikni yölga qöyiş topşiriğini bergan. Bu topşiriqni hududiy boşqarmalar tuman bölimlariga, tuman bölimlari esa maktab direktorlariga yetkazgan.
Sirli topşiriq oşkor bölganidan keyin holatga hukumat ham, vazirlik ham biror munosabat bildirmadi. Vazirlik Kun.uz sörovlarini javobsiz qoldirdi. Şunday şaroitda, yaxşiyamki, öqituvçilarning himoyasiga çiqadigan Mehnat inspeksiyasi bor ekan Inspeksiya boşliği v.b. Nilufar Amanniyazova Buvaydadagi direktor nohaq işdan böşatilgani, u lavozimiga tiklanişi kerakligi, dam oliş kunlarida işga çiqişga majburlangan öqituvçilarga esa Mehnat kodeksida yozilganidek 2 hissa haq tölanişi şartligini talab qilib çiqdi.
Mehnat inspeksiyasi Maktab vazirligiga yöllagan taqdimnomada aytilişiça, respublika böyiça navbatçilikka jalb qilingan barça xodimlarga qonunçilikda belgilangan miqdorlarda iş haqlari töliq tölab berilişi kerak. Kun.uz manbasiga köra, vazirlik inspeksiyaning topşiriğini bajarişi kutilyapti: dam oliş kunlaridagi mehnat uçun qöşimça iş haqi yanvar oyi maoşiga qöşib tölab beriladi.
Bu hafta yana nimalar röy berdi?
Boysundagi M25 gaz konidan neft sizib çiqa boşladi. Energetika vazirligiga köra, suyuqlik oqimini jilovlab, uni maxsus tayyorlangan hovuzlarga yönaltiriş çoralari körilyapti. Suyuqlik tarkibi böyiça laboratoriya tahlili natijasiga qarab, uni qayta işlaş imkoniyatlari örganiladi. Hosil bölgan bir neçta neft “buloqlari” – 2024 yil 1 sentabrdan boşlab gaz çiqa boşlagan quduqlarga yaqin joyda joylaşgan bölib, taxminlarga köra, ularning vujudga kelişi – bitumli neft qatlamining karbonat angidrid ta’sirida erişi bilan boğliq bölişi mumkin. Hafta davomida, şuningdek, “Özbekneftgaz”ning yangi raisi Abduğani Sanginov 5 ta neft bazasi boşliğini “jiddiy kamçiliklar” uçun işdan böşatgani xabar qilindi.
Foto: Ombudsman matbuot xizmati
Koloniyada jazo ötayotgan diniy ulamo Mubaşşir Ahmadning soğligi haqida uning advokati va Ombudsman tomonidan ikki xil ma’lumot berilmoqda. Koloniya boşliği imzolagan xatda yozilişiça, Mubaşşir Ahmad noyabr oyida qandli diabet, nafas yöllari va barmoq töqimalarining yalliğlanişidan davolangan. Lekin advokatning sözlariga köra, 26 dekabrda himoyasi ostidagi şaxs bilan uçraşganida u xatda körsatilgan muolajalarning birortasini olmaganini aytgan. Şundan keyin Ombudsmanning Navoiy viloyati böyiça vakili Mubaşşir Ahmad bilan uçraşdi. Rasmiy xabarga köra, uçraşuvda Alişer Tursunov tibbiy yordamdan ham, mehnat şaroitlaridan ham, oziq-ovqat ta’minotidan ham şikoyati yöqligini aytgan. “Alişer Tursunov bilan ötkazilgan xoli suhbatda u heç qanday masalada murojaat qilmadi”, deyiladi Ombudsman axborotida.
Nestlé brendiga mansub bolalar ozuqalaridan ayrimlari tarkibida xavfli toksin bölişi mumkin. Şunday ehtimol borligi tufayli,kompaniyabir qator davlatlar, xususan Özbekistonda ham NAN va ALFARE Amino seriyasidagi mahsulotlarining muayyan partiyalarini qaytarib olişini e’lon qildi. Bu qaror tsereulid toksini bilan boğliq ehtiyot çorasi ekani aytilyapti. Kun.uz Nestlé'ning Özbekistondagi vakilidan olgan ma’lumotga köra, iste’molçilar e’lon qilingan seriyalardagi tovarlarni sotib olgan joyiga muammosiz qaytarişi mumkin: ularga yo puli qaytariladi, yoki boşqa tovarga almaştirib beriladi. Mahsulot qadoğining buzilgani ahamiyatsiz.
Navoiy viloyatida avtobus YTHga uçradi. 5 yanvar kuni soat 7:40 larda Tomdi tumanida, çöl hududda harakatlanib ketayotgan avtobusning 40 yoşli haydovçisi boşqaruvni yöqotgan va ulov yöldan çiqib ketib, ağdarilgan. Natijada 47 yölovçidan 2 nafari voqea joyida vafot etgan. “Hamma jim ketayotgandi, birdan avtobus ağdarilib, dumalab ketdi. Nima bölganini tuşunmay qoldik. Avtobus bosib qolgan 2 kişi şu joyning özida vafot etdi, jarohatlanganlar ham talaygina”, dedi guvohlardan biri Kun.uz bilan suhbatda. Viloyat IIB duşanba kungi voqea haqida hafta oxirigaça ham qöşimça ma’lumot bermadi.
Markaziy bank Humans ilovasi foydalanuvçilarining pullari öğirlangani yuzasidan Paylov tölov taşkilotidagi tekşiruvini yakunladi. Tekşiruv natijalari Içki işlar vazirligiga taqdim etilgan. Hozirda jinoyat işi qözğatilib, tergov olib borilyapti. Kun.uz manbasiga köra, Humans ilovasiga kartasi ulangan 2 mingdan ortiq foydalanuvçining qariyb 7 mlrd söm mablaği öğirlangan bölişi mumkin. Jabrlanuvçilar huquqni muhofaza qiluvçi organlarga murojaat qilişlari tavsiya etiladi. Eslatib ötamiz, öğrilik dekabr oyi boşida röy bergan, öşanda Humans kompaniyasi va Paylov tölov xizmati bir-birini ayblab çiqqandi.
Muallif – Komron Çegaboyev
Dastur boşlovçisi – Bobur Akmalov
Tasvir ustasi – Şohruz Abdurayimov
Surdotarjimon – E’zoza Ahmedova
