Donald Tramp qat’iy ritorikasi va mintaqaga harbiy kontingent jamlab qo‘yganiga qaramay, Eronni o‘z shartlariga ko‘ndira olmayapti. Xo‘sh, xuddi Iroq, Afg‘oniston yoki Venesuelada bo‘lgani kabi Eronda ham hokimiyatni ag‘darishga urinishdan Vashingtonni nima tiyib turibdi? Kun.uz'ning “Geosiyosat” dasturida siyosatshunoslar Islomxon Gaffarov va Kamoliddin Rabbimov shu haqda so‘z yuritdi.
— Epshteyn ishi bilan bog‘liq shov-shuv fonida, Tramp Eronga zarba berishi mumkinmi?
Islomxon Gaffarov: So‘nggi paytlarda ommaviy axborot vositalarida yoritilayotgan voqealar shuni ko‘rsatadiki, Amerika Qo‘shma Shtatlari tomonidan Eronga nisbatan bosim sezilarli darajada kuchaymoqda. Epshteyn ishi kabi ichki va tashqi siyosiy omillar esa AQSh tashqi siyosatining diqqat markazini boshqa yo‘nalishga burib yuborishi mumkin. Donald Trampning Eronga munosabati ma’lum, u Shimoliy Koreya yetakchisi, Vladimir Putin kabi avtoritar rahbarlar bilan kelishuvga borishga tayyor, lekin Eron masalasida doim qat’iy pozitsiyada turgan. Uning birinchi prezidentlik davrida Qosim Sulaymoniyning yo‘q qilinishi ham Tramp administratsiyasining Eronga nisbatan keskin munosabatini yaqqol ko‘rsatgan edi.
Hozirgi vaziyat ma’lum ma’noda AQShning 1990-yillardagi Iroqqa nisbatan siyosatini eslatadi. Qo‘shma Shtatlar 2003 yilda Iroqqa to‘satdan bostirib kirmagan, balki 1991 yilgi Kuvayt urushidan so‘ng o‘n yildan ortiq vaqt davomida Iroqni “xavf manbayi” sifatida bosqichma-bosqich namoyon qilib borgan. Oxir-oqibat bu jarayon Saddam Husayn rejimining qulashiga olib kelgan. Bugungi kunda Eron masalasi ham uzoq vaqtdan beri sekin-asta kun tartibiga chiqarilib, shu kabi ssenariy tomon harakatlanayotgandek taassurot uyg‘otmoqda.
Bundan tashqari, o‘tgan yil yozida Eronda amalga oshirilgan, Isroil maxsus xizmati Mossad bilan bog‘langan operatsiyalar mamlakatning xalqaro maydondagi imijiga jiddiy putur yetkazdi. Ayrim elita va ziyolilar yo‘q qilingani Eron davlatchiligining ma’lum darajada mo‘rt ekanini ham ko‘rsatdi. Shu fonda AQSh harbiy bosimga tayyor turgandek ko‘rinmoqda. Biroq muhim jihat shundaki, Eron Iroq ham, Afg‘oniston ham emas.
Iroq etnik va konfessional jihatdan parchalangan, qisqa muddatda izdan chiqqan edi. Afg‘onistonda esa pushtunlar asosidagi “Tolibon” harakati milliy birdamlikni shakllantirib, oxir-oqibat AQShni mamlakatdan siqib chiqardi. Eron – millat sifatida shakllangan, davlat institutlari va tarixiy o‘zligiga ega, nisbatan mustahkam davlat hisoblanadi. Eron qisqa muddatda taslim bo‘ladigan davlat emas. Bunday urush uzoq davom etishi mumkin va Vashington buni yaxshi tushunadi. AQShning so‘nggi milliy xavfsizlik va milliy mudofaa strategiyalarida ham tashqi mojarolarga kamroq aralashish, resurslarni asosan ichki farovonlik va G‘arbiy yarimshar manfaatlariga yo‘naltirish ustuvorligi qayd etilgan.
