Ukrainaga 2022 yil fevralda boşlangan töliq kölamli uruş oqibatlarini bartaraf etiş va mamlakatni tiklaş uçun 10 yil davomida 587,7 mlrd dollar (taxminan 500 mlrd yevro) kerak böladi. 2025 yil 31 dekabr holatiga dolzarb bölgan uşbu baholaşni duşanba, 23 fevral kuni Ukraina hukumati, Jahon banki (JB), Yevrokomissiya va Birlaşgan Millatlar Taşkiloti (BMT) taqdim etdi.
Ukraina boş vaziri Yuliya Sviridenko ta’kidlaşiça, bu summa Ukraina iqtisodiyotining 2025 yil uçun prognoz qilinayotgan nominal YaIMdan qariyb uç baravar köp. Hisobotga köra, eng katta xarajatlar — 96 mlrd dollardan ortiq — transport sektorini tiklaşga töğri keladi. Ikkinçi örinda uy-joy fondi: 90 mlrd dollar. Keyin savdo va sanoat sektori (63 mlrd dollar), şuningdek qişloq xöjaligi (55 mlrd dollar) keladi. Yana qariyb 28 mlrd dollar mamlakat hududidagi portlaşlar oqibatlarini bartaraf etiş va hududlarni minadan tozalaş işlariga sarflanişi kerak.
Ukrainaning töliq kölamli uruşdan körgan töğridan töğri zarari 195 mlrd dollardan oşdi — bu 2025 yil fevralda e’lon qilingan baholaşdan 19 mlrd dollarga köp. Eng köp zarar frontga yaqin viloyatlar va yirik şaharlarga töğri kelgan.
Taqqoslaş uçun: ötgan yilgi hisobotda yaqin 10 yil içida Ukrainani tiklaş uçun 524 mlrd dollar (taxminan 445 mlrd yevro) kerak bölişi aytilgan edi. Ösiş zararning ortişi bilan boğliq: energetika obektlaridan şikastlangan yoki vayron bölganlari soni 21 foizga köpaygan, portlar va temiryöllarga qilingan hujumlar sabab transport sohasidagi ehtiyoj 24 foizga oşgan. Bundan taşqari, 2025 yil oxiri holatiga köra, Ukrainada uy-joylarning 14 foizi şikastlangan yoki vayron bölgan bölib, bu uç milliondan ortiq xöjalikka ta’sir qilgan.
2025 yil iyul oyida öşa paytda Ukraina boş vaziri bölgan, hozir esa Energetika vazirligini boşqarayotgan Denis Şmixal mamlakatga uruşdan keyin tiklaniş uçun 14 yil mobaynida 1 trln dollar (taxminan 850 mlrd yevro) kerak bölişini aytgan.
«Bizning konsepsiya AQŞning bir trln dollar umumiy hajmiga ega ikki jamğarma tuzişni nazarda tutadi», — degan u. Uning sözlariga köra, birinçi jamğarma — Kiyev boşqaradigan “Ukraina jamğarmasi” — xorijda musodara qilingan, qiymati 460 mlrd yevrodan ortiq bölgan Rossiya aktivlari, şuningdek Rossiya xomaşyosini eksport qilişga qöyiladigan maxsus soliq hisobiga moliyalaştirilişi kerak. Ikkinçi jamğarma esa qariyb 400 mlrd yevro hajmda bölib, xususiy investitsiyalar hisobidan şakllantirilişi lozim.
Şu bilan birga, Şmixal 2025 yil fevral oyida ham Ukraina uruşdan keyin tiklanişi uçun taxminan 500 mlrd yevro kerak bölişini aytgan edi. Ammo u bu summa qaysi muddatga möljallanganini aniqlaştirmagan.
