Ikkinçi jahon uruşidan ham çözilgan qirğinbarot. Kiyev nega uç kunda qulamadi?
|01:11 / 27.02.20269 49712 min
Rossiya Ukrainaga bostirib kirganiga roppa-rosa tört yil böldi. Yil hisobida olsak, Rossiya beşinçi yilki qöşnisi Ukrainani taslim qilolmayapti. Uruşdan avval bu ikki davlat harbiy qudratini soliştiriş kulgili edi, lekin uruşning beşinçi yilida köryapmizki, afişa haqiqat bölib çiqmadi, Kiyev uç kunda qulamadi, rus tanki tuz va gul bilan qarşilanmadi, Zelenskiyning ta’biri aytganda, ukrainlar oq emas, kök-sariq bayroq kötardi. Quyida uruş nega uç kunda tugamagani, uruşning ilk kunlarini yodga olamiz.
Qanday boşlangandi?
Uruş rasman 2022 yil 24 fevralda boşlangan, lekin bosqin sodir bölişi ança avval aniq bölib ulgurgandi. Keçagidek esimda, 2021 yil kuzidan boşlab Rossiya Ukraina bilan çegarada qöşin töplayotgani haqida materiallar yozişni boşlagandik. Noyabrda AQŞ va Yevropa Rossiyaning Ukraina çegarasida qöşin töplayotganini jiddiy muhokama qila boşladi.
Ba’zi naşrlarning yozişiça, Amerika öşa paytdayoq Kiyevni Rossiya bosqini sodir bölişidan ogohlantirgan, biroq ukrainlar bunga işonmagan. Dekabr boşida Putin bilan videoformatda muloqot qilgan Jo Bayden öşa suhbatdan keyinoq uruş bölişiga heç qanday şubha qilmagan, çunki yil yakunida Rossiya endi Ukrainaga emas, butun kollektiv Ğarbga ultimatum qöyişni boşlagandi.
Yanvar oyida Rossiya va Belarus birgalikda harbiy maşğulot boşladi. Keyinçalik ma’lum böldiki, bu aslida Kiyevga Belarus hududi orqali bostirib kiriş maşğuloti bölgan ekan. Yanvar yakunida Rossiya Aleksey Navalniy va bir qator muxolifatçilarni terrorçi deb e’lon qiladi. Fevral boşlangan sayin agressiv harakatlar kuçayib bordi va Rossiya hayotini kuzatadigan ruhiy soğlom odamlar yaxşi tuşunib turgandi – nimadir böladi.
Fevral
2022 yil fevral oyiga kelib AQŞ va Yevropa Rossiya uruş boşlaş uçun turli provakatsion harakatlar qilişi mumkinligidan ogohlantira boşladi. Aynan fevralda Rossiya propagandasi göyoki Ukraina özini mustaqil deb e’lon qilgan «Donetsk xalq respublikasi» va «Luhansk xalq respublikasi» hujumni kuçaytirgani haqida gapira boşladi. Videolardan birida göyoki 2022 yil 18 fevraldagi hujum haqida gap boradi, lekin kadrda YouTube'da 2010 yil e’lon qilingan boşqa video ovozi montaj qilib qöyiladi.
Uruşni boşlaş uçun «DXR» va «LXR» rahbarlari Denis Puşilin hamda Leonid Paseçnik faol iştirok etadi. 19 fevral kuni Myunhen xavfsizlik konferensiyasida çiqiş qilgan Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiy Rossiyaning oxirgi harakatlari sabab Kiyev Budapeşt memorandumi doirasidagi kelişuvni qayta körib çiqişi mumkinligini aytadi.
Mavzuga oid
1994 yil AQŞ va Britaniya yetakçilari köz öngida imzolangan öşa kelişuvga köra, Kiyev SSSR davridan qolgan yadro qurollarini Moskvaga bergan, evaziga Rossiya Ukrainaga hujum qilmaslik majburiyatini olgan. Bu şunçaki kelişuv emas, butun boşli hujjat, Ukraina va Rossiya prezidentlari uni imzolagan. Lekin Rossiyada Putin prezidentlikka kelgaç, Kreml Yelsin ma’muriyati tanlagan siyosatdan butkul voz keçib bölgandi. Zelenskiyning Myunhenda aytgan gaplari Putin uçun «golli uzatma» vazifasini bajarib berdi, u «Körayapsizlarmi, Ukraina yana yadro quroliga ega bölmoqçi», deb özi boşlaş arafasida bölgan uruşni oqlaşga kirişadi. Xuddi yadro qurolni yasaş oson işdek...
21 fevral kuni özini-özi mustaqil deb e’lon qilgan «DXR» va «LXR» rahbarlari Puşilin hamda Paseçnik Rossiya prezidenti Putinga murojaat qilib, bu ikki respublikalarni mustaqil deb tan olişni söraydi. Bilmaydiganlar uçun aytib qöyay, Donetsk va Luhansk Ukrainaning xalqaro tan olingan çegaralaridagi oblastlari. U yerda Rossiya qöllovidagi ayirmaçi guruhlar özini mustaqil deb e’lon qilib olgandi. Uruş boşlangaç Rossiya bu ikki oblastni öziniki deb e’lon qildi.
21 fevral kuni Rossiya xavfsizlik kengaşining Sergey Narişkin qahramoniga aylangan öşa maşhur yiğilişi bölib ötadi. Bu amalda uruş boşlanişining rasmiy anonsi edi. Rossiya boş razvedkaçisi Narişkin kengaş yiğilişida voqealar rivojidan ilgarilab ketib, «Donetsk va Luhanskni Rossiya tarkibiga qöşib olişga roziligini» aytadi. Vaholanki yiğilişda şunçaki «DXR» va «LXR» mustaqilligini tan oliş yoki olmaslik masalasi körilgandi.
Putin Puşilin va Paseçnikning «iltimosini yerda qoldirmaydi» – Rossiya tezda «DXR» va «LXR»ni mustaqil respublika deb tan oladi. Ertasiga, 22 fevral kuni Putin Rossiya parlamentiga murojaat qilib, mamlakat armiyasidan boşqa davlatda foydalaniş uçun ruxsat söraydi. Har qança ğalati eşitilmasin, rasman şunaqa bölgan: Vladimir Putin sobiq Peterburg gubernatori, öşa paytda parlament raisi bölgan Valentina Matviyenko va Federatsiya kengaşidan uruş boşlaş uçun ruxsat söraydi. Nima ham derdik, rasmiyatçilik.
Parlament öşa kunning özida Putinga armiyadan boşqa davlatda foydalanişga ruxsat beradi. Va öşa kuniyoq Rossiya armiyasining «DXR» va «LXR»dagi videolari e’lon qilinadi. Vaholanki 2014 yildan buyon Donbassda Rossiya harbiylari bölganini endi hamma biladi, lekin Putin bu faktni heç qaçon tan olmagan.
23 fevral tunda, bosqin boşlanişidan bir neça soat avval Zelenskiy Putin bilan telefon orqali gaplaşmoqçi böladi, lekin Moskvadan javob bölmaydi. Çunki Kremlda qaror qabul qilinib bölgandi.
Bosqin kuni
2022 yil 24 fevral kuni tong saharda Rossiya Ukrainaga bir neçta tomondan bostirib kiradi. Çegara kesib ötilişi bilan boğliq ilk holat mahalliy vaqt bilan soat 04:35 da qayd etiladi. Luhansk oblasti hududini sakkiz nafar töliq qurollangan rossiyalik harbiy kesib ötib, çegaraçilar rahbarini öldiradi. Tonggi soat beşdan ötib Ukraina içki işlar vaziri Denis Monastirskiy prezident Zelenskiyga qönğiroq qilib uruş boşlanganini xabar qiladi.
Bosqin şunçaki Donetsk va Luhanskka emas, butun Ukrainaga amalga oşiriladi. Belarus tomondan minglab harbiylar Kiyevni egallaş uçun çegarani yorib ötadi. Köp ötmay Ukraina poytaxtida ruslarning harbiy vertolyotlari uça boşlaydi, Kiyev yaqinidagi Gostomel aeroportiga desant taşlanadi, Ukraina prezidenti ma’muriyati joylaşgan bino yaqinigaça otişma ovozlari eşitiladi. Voqealar şunçalik tez rivojlanadiki, ularni kuzatayotganlar bir xulosaga keladi: Ukraina qulaydi!
Axir poytaxt biqinidagi aeroport egallandi, desant taşlandi, osmonda duşman harbiy vertolyotlari, havo hujumidan mudofaa tizimi yöq qilingan. Bir qaraşda ukrainlarda omon qoliş uçun heç qanday imkon yöqdek.
Bosqin boşlanganidan bir neça soat ötib «Kiyev za tri dnya» iborasi asosçilaridan biri, propagandaçi Margarita Simonyan Twitter'da mazxaraomuz post yozadi: «Bu şunçaki ğalaba paradiga tayyorgarlik, şunçaki bu yil paradni Kiyevda ötkazişga qaror qilişdi».
«Rossiya-24» kanalida propagandaçilar kötarinki ruhda çiqişlar qilad, hatto Kiyev bir kunda olinib, keçga borib Ukraina poytaxtida urapatriot Oleg Gazmanovning konserti qöyilişi haqida post ham davlat kanali efirida körsatiladi. Lekin... Ana şu yerda bir muammo paydo böladi. Rus tanklari tuz va gul bilan emas, Molotov kokteyllari bilan qarşi olinadi. Moskva taxmin qilganiday Zelenskiy qoçib ketmaydi, Kiyev kapitulyatsiya bölmaydi. Aytgança, AQŞ va Britaniya Zelenskiyga uni Polşaga evakuatsiya qiliş taklifini bildiradi, lekin Ukraina lideri öz iş joyida qolib mudofaani boşqaradi.
Zalujniy va Sirskiy Kiyev mudofaasida qahramonlik körsatib, Ukraina poytaxtini saqlab qolişadi. Bahorga borib juda katta yöqotişga uçragan ruslar Kiyevdan siqib çiqariladi. Keyinroq Xarkiv yönalişidagi muvaffaqiyatli qarşi hujumda ukrainlar şaharni ozod qiladi, Rossiya öziniki deb konstitutsiyasiga kiritib olgan Xersonning bir qismi qaytib olinadi.
Bugun birinçi kundagi entuziazmdan asar ham qolmagan. Rossiya kanallarida Gazmanovning konsertini emas, uruş nega hamon tugamayotgani, iqtisod nega bunday ahvolga kelgani, yöqotişlar köpligi muhokama qilinmoqda. Biz NATO bilan uruşyapmiz, Amerikasiz ular qulaydi, deyişardi uruş boşida. Tramp kelgaç Kiyev NATOsiz, Amerikasiz uruşib ham oyoqda turibdi. Qaytanga Tramp Donbassni topşirişini aytib Kiyevga bosim qilmoqda, muzokaralarda oçiqçasiga Rossiya tomonini egallagan.
Töğrisi, propagandaçilarda gapiradigan gam ham qolmadi. «Kiyev za tri dnya» iborasini trentga aylantirgan Margarita Simonyan bu vaqt davomida saratonga çalindi, Ukrainani, butun Ğarbni mazax qilib kelgan eri Tigran Keosayan ança vaqt komada yotgaç öldi.
Uruş bugun tölaligiça Ukraina şarqiga köçgan. Uç kunda Kiyevni olib u yerda hukumatni almaştirişni maqsad qilgan Rossiya bir yildan beri Pokrovsk degan tuman markazini ololmayapti. Rossiyaga qarşi minglab sanksiya qöllandi, ular hamon amalda. Rus jamiyati uruşga könikib böldi, lekin odamlar yoppasiga qöliga qurol olib uruşga bormayapti. Axir bu ular uçun rasman uruş ham emas, şunçaki «SVO» – maxsus harbiy amaliyot! Hukumat rossiyaliklarga har kuni nimanidir çeklamoqda, YouTube sekinlaşgan, yaqinda Telegram'ni «qotiriş» boşlandi, aprelda messenjer butkul işlamay qolsa kerak.
Yevropadagi eng körkam davlatlardan biri Ukraina esa uruş davomida vayronaga aylandi. Rossiya «ozod qildik» deb aytayotgan şaharlar aslida yer bilan bitta qilingan, şaharlar örnida vayronalar paydo bölgan. Ukraina uruş davomida kamida 10 million fuqarosini yöqotdi. Tört oblasti fuqarolari rasman Rossiya fuqarosiga aylandi, millionlab odamlar mamlakatni tark etdi, yuz minglab yigitlar frontda jon berdi. Lekin şunga qaramay, bu davlat hamon oyoqda turibdi. Dunyodagi ikkinçi armiyaga qarşi kuraşda Amerikasiz qolgan bölsa-da, öz dronlari, «Flamingo»lari bilan kuraşyapti.
Uruş boşida eng optimist odamlar ham Ukraina doş berişiga işonmagan, Zelenskiy qoçib qolişini taxmin qilgandi. Axir yuz yillab Rossiya imperiyasi tarkibida bölgan bir davlat Rossiya armiyasiga bunçalik qarşilik qilişini heç kim tasavvur qilmagandi. Lekin ular uddalaşdi.
Aytgança, Rossiyada Ukrainaga qarşi uruşni ikkinçi jahon uruşiga öxşatişni yaxşi körişadi. Buni qarangki, Rossiya – Ukraina uruşi ikkinçi jahon uruşidan ham uzoqroq davom etmoqda. Tört yil içida sovet armiyasi nemislarni Berlingaça siqib borgandi. Rossiya tört yilda qayergaça bordi? Orangizda uruş tarafdorlari juda köp ekanini bilaman. Siz ham mana şu savolni özingizga berib köring. Omon böling...
