Şavkat Mirziyoyev: Birinçi çorakda YaIM 8,7 foizga ösdi

Şu bois, kredit resurslarini taqsimlaşda sun’iy intellekt imkoniyatlaridan foydalaniş zarurligi körsatib ötildi. Soha mas’ullariga tuman banklarini sun’iy intellekt bilan işlaşga öqitişni boşlaş, banklarda “Sun’iy intellekt maslahatçisi” platformasini işga tuşiriş topşirildi. Bu platforma tadbirkorlarga kredit oliş uçun loyihaning parametrlari, risklari va bozordagi talabni tahlil qilib, tayyor yeçimlar berişi kerakligi ta’kidlandi.

Tadbirkorlar bilan işlaşdagi kamçiliklar ham keskin tanqid qilindi. Ayrim rahbarlar tadbirkor muammosini hal qiliş örniga mas’uliyatdan qoçayotgani, masala respublika darajasiga çiqqaç, özini oqlaş bilan ovora bölayotgani körsatib ötildi.

Masalan, Nurafşon şahrida byurokratik tösiqlar sababli ikki yildan beri qurilişni boşlay olmayotgan tadbirkorga yordam beriş örniga bu ma’lumot prezident darajasiga qanday yetib borganini qidiriş bilan ovora bölingani tanqid qilindi. Şuningdek, Ğuzor, Narpay, Urganç, Yangi yöl, Çinoz tumanlarida tadbirkorlik infratuzilmasi uçun ajratilgan 262 milliard söm mablağ böla turib, loyihalar boşlanmagani qayd etildi. Tegişli viloyat hokimlariga bunday rahbarlarning lavozimiga loyiqligini körib çiqiş topşirildi.

Yiğilişda inflatsiyani jilovlaş masalasiga alohida e’tibor qaratildi. Davlat rahbari iqtisodiyot ösgani bilan agar inflatsiya ham oşsa, aholi va tadbirkorlar hayotida ijobiy özgariş sezilmasligini ta’kidladi.

Yil boşidan dunyoda neft narxi 40 foizga oşdi. Ziddiyatlar oqibatida logistika koridorlari özgarib, mahalliy mahsulotlar eksporti va asosiy iste’mol tovarlari importida taşiş xarajatlari 25-30 foizga köpaymoqda. Bu içki narx-navoga qöşimça bosim yuzaga keltirmoqda.

Şu bilan birga, taşqi bosimlarni bahona qilib, inflatsiya böyiça işlarni öz holiga taşlab qöymaslik kerakligi ta’kidlandi. Iste’mol savatidagi mahsulot va xizmatlarning 70 foizi mahalliy ekani qayd etilib, mutasaddilar va hokimlarga joriy yilda inflatsiyani 6,5 foiz darajasida saqlab qoliş uçun mahalliy mahsulotlar taklifini köpaytiriş va narxlarni arzonlaştiriş vazifasi qöyildi.

Oziq-ovqat xavfsizligi masalalari ham atrofliça körib çiqildi. Logistikadagi uzilişlar oqibatida birinçi çorakda qoramol importi ikki karra kamaygan. Bunga tezkor yeçim sifatida samolyotda taşiladigan har bir naslli qoramol uçun 4 million sömgaça, göşt importida esa transport xarajatining yarmini qoplaş yölga qöyildi.

Ikkinçi çorakda 45 ming tonna, yil yakunigaça jami 130 ming tonna göşt importini ta’minlaş zarurligi qayd etildi. Mutasaddilarga qaysi yönalişda tösiq bölsa yoki yuk töxtab qolsa, tadbirkorlar murojaat qilişini kutmasdan, onlayn monitoring orqali tezkor yeçim beriş topşirildi.

Hududlarda 478 ming gektarda ozuqa ekinlari ekilişi rejalaştirilgan. Lekin Namanganda ozuqa yerlarining 74 foiziga haligaça ekin ekilmagani, çorvaçilikda imkoniyati yuqori bölgan Zarbdor, Qiziltepa va Pop tumanlarida silos ekiş boşlanmagani, Amudaryo, Ğijduvon, Xonqa va Bağdodda ham işlar qoniqarsiz ekani tanqid qilindi.

Yana 100 ming gektar ekin yerini yangi tizim asosida auksionga çiqariş belgilangan. Mazkur yerlarni tezkor auksionga çiqarib, ekin ekiş zarurligi körsatib ötildi. Sanoat plantatsiyalari taşkil etadigan tadbirkorlarga imtiyoz va moliyaviy resurslar berilayotgani qayd etilib, viloyat hokimlariga bu yil kamida 5 tadan yirik sanoatlaşgan meva-sabzavot plantatsiyasini namunali taşkil etiş topşirildi.

Yiğilişda sanoat va eksport masalalari ham tanqidiy tahlil qilindi. Qamaşi, Qarşi, Mirişkor, Arnasoy, Şarof Raşidov, Yangiobod, Navbahor, Kosonsoy, Qumqörğon, Furqat, Şovot, Şayxontohur va Sergeli tumanlari sanoat prognoziga çiqa olmagani qayd etildi. Uşbu 13 ta tuman hokimiga rejaga qança yetmaganiga qarab intizomiy çora köriş topşirildi.

Içki bozorda mis taklifi köpaytirilgan bölsa-da, qayta işlaş oyiga 6 ming tonnadan oşmayotgani körsatib ötildi. Oqibatda birinçi çorakda elektrotexnika sohasida sanoat ösişi prognozdagi 11,2 foiz örniga 7,8 foizni taşkil qildi, eksport prognozi esa 57 foizga bajarildi.

Mutasaddilarga işlab çiqarişi va eksporti kamaygan har bir korxonaga borib, eksportni moliyalaştiriş hamda investitsiya loyihalari böyiça muammolarni joyida hal qiliş topşirildi. Ikkinçi çorak yakuni bilan sohada işlab çiqarişni 25 trillion sömga, eksportni 1 milliard dollarga yetkaziş vazifasi qöyildi.

Korxonalarda resurs samaradorligi va mehnat unumdorligini oşiriş masalasiga ham e’tibor qaratildi. Köp davlatlar sanoat va servisda “Kayzen”, “Lean production” kabi progressiv usullarni qöllayotgani, mamlakatimizda ham 50 ga yaqin tadbirkor bunday yondaşuvlarni joriy etişni boşlagani aytildi. Biroq bu yetarli emasligi qayd etilib, Iqtisodiyot va moliya vazirligiga bu yil 100 ta korxonada samaradorlikni oşiriş böyiça ilğor dasturlarni joriy etiş, buning uçun 30 million dollar grant jalb qiliş topşirildi.

Eksportçilarni qöllab-quvvatlaş böyiça ham kamçiliklar körsatib ötildi. Sönggi olti oyda 908 ta tadbirkor 3 milliard 600 million dollarlik şartnoma tuzgan bölsa-da, hamkorlardagi vaziyat özgargani sababli eksportni boşlay olmagan. Ayrim hokimlar esa ularga yordam beriş örniga vaziyatni öz holiga taşlab qöygan.

Oqibatda birinçi çorakda eksport Norin, Kasbi, Şerobod, Yozyovon va Denovda 2 karradan ziyod kamaygan. Şahrisabz, Uçquduq, Parkent, Toşkent tumanlari, Jizzax, Navoiy, Namangan, Angren, Bekobod va Nurafşon şaharlarida esa eksport rejasi 70 foizga ham yetmagan. Uşbu hudud rahbarlari birinçi yarim yillikda ösişni ta’minlamasa, qat’iy xulosa qilinişi ma’lum qilindi.

Sanoat zonalaridan samarali foydalaniş masalasi ham körib çiqildi. Budjet hisobidan yöl, elektr va suv infratuzilmasi olib borilgan 226 ta sanoat zonasidagi 213 gektar maydonda haligaça loyiha boşlanmagani tanqid qilindi. Şu bilan birga, 27 ta sanoat zonasida loyihalar joylaştirilgan bölsa-da, infratuzilma yetib bormagan.

Viloyat hokimlarining investitsiya böyiça örinbosarlari zimmasiga infratuzilmasi bor sanoat zonalaridagi böş yerlarga joylaştiriladigan loyihalar portfelini şakllantiriş vazifasi qöyildi.

Davlat idoralarini ixçamlaştiriş va biznes uçun yangi maydonlar oçiş masalasi ham muhokama qilindi. Tumanlardagi markaziy köçalar va aholi gavjum joylarning katta qismida davlat idoralari joylaşgani qayd etildi. “Kökdala tajribasi” asosida 19 ta tuman va şaharda davlat idoralarini yagona ma’muriy markazga köçiriş boşlanmoqda.

Mazkur işlarni barça tumanlarda taşkil etiş orqali davlat idoralarida yiliga 1 milliard 800 million kilovatt-soat elektr va 340 million kub metr gaz tejalişi, biznes uçun 5 million kvadrat metr joy oçilişi mumkinligi körsatib ötildi. Şu maqsadda beş yillik dastur tayyorlaş, joriy yil 26 ta tumanda davlat idoralarini bir joyga köçirişni boşlaş topşirildi. Yangi ma’muriy markazlar qurişda har bir xodimga töğri keladigan maydon örtaça 15 kvadrat metrdan oşmasligi belgilandi.

Investitsiya loyihalari sifatiga alohida e’tibor qaratildi. Davlat rahbari har bir yangi loyiha, har bir dollar sarmoya faqat va faqat qöşilgan qiymat, yuqori daromadli iş örni va eksportni köpaytirişga xizmat qilişi kerakligini ta’kidladi. Barça rahbarlar uçun investitsiya sifati asosiy mezon bölişi şartligi qayd etildi.

Uşbu loyihalar işga tuşirilganidan keyin ularni monitoring qiliş platformasi yaratilgan. Masalan, oxirgi uç yilda işga tuşgan 688 ta korxonadan 210 tasi quvvatidan töliq foydalanmayotgani aniqlangan. Oqibatda 33 trillion sömlik işlab çiqariş boy berilgan, 23 ming iş örni böş turibdi.

Mutasaddilarga uşbu 210 ta korxona kesimida “yöl xaritasi” tuzib, muammolar yeçimi böyiça aniq muddat va mas’ullarni belgilaş topşirildi.

Joriy yilda 53 milliard dollar xorijiy investitsiya jalb qiliş maqsad qilingan. Prezident rahbarlar birinçi qadamdanoq töğri loyiha tanlab, unga mos salohiyatli investor topsagina, investitsiyada sifat bölişini ta’kidladi.

Mutasaddilarga sun’iy intellekt yordamida mavjud quvvatlar, içki va taşqi bozordagi talabni örganib, qaysi hududda qanday loyiha qiliş böyiça yeçim beradigan platformani işga tuşiriş topşirildi. Investorlar va konsalting kompaniyalariga uşbu platformadan “yagona darça” tamoyili asosida foydalaniş uçun şaroit yaratiladi.

Xorijiy investitsiya iştirokidagi korxonalar faoliyati ham tahlil qilindi. Özbekistonda bunday 18 mingdan ortiq korxona faoliyat yuritmoqda. Lekin işlab çiqarişi bor 526 ta korxona biror marta ham eksport qilmagan. Yana 767 ta xorijiy investitsiya iştirokidagi korxona faqat çetdan tovar olib kelib, sotiş bilan şuğullanmoqda.

Ular bilan işlab, çetdan mahsulot olib kelib sotayotgan korxonalarga şu yerning özida işlab çiqarişni yölga qöyiş böyiça loyihalar taklif qiliş, ularni mahalliy tadbirkorlar bilan boğlaş, ehtiyot va butlovçi qismlar işlab çiqariş böyiça kooperatsiyani yölga qöyiş, içki bozorda işlayotgan korxonalarga eksportga çiqişda kömak beriş zarurligi ta’kidlandi. Mutasaddilarga bu borada alohida dastur işlab çiqiş topşirildi.

Yiğilişda “Aqlli tuman” platformasi va vaziyat-tahlil markazlari tajribasini kengaytiriş masalasi ham körib çiqildi. Davlatimiz rahbari keça Mirzo Uluğbek tumanidagi situatsion-tahlil markazida mazkur platforma qanday taşkil qilingani bilan tanişgani qayd etildi. Bugun barça viloyat hokimlari uşbu tumanga borib, yangi tizim qanday işlayotgani, mahallalar qiyofasi va qurilişlar holati bilan tanişdi.

Viloyat hokimlariga ikki oyda uşbu tajriba asosida viloyat markazlari va yirik şaharlarda xuddi şunday situatsion-tahlil markazlarini işga tuşiriş topşirildi.

Davlat rahbari barça darajadagi rahbarlar bugungi murakkab vaziyatda natija uçun şaxsan mas’ul ekanini ta’kidladi. Iqtisodiy ösişni ta’minlaş, inflatsiyani jilovlaş, iş örinlari yaratiş, eksportni köpaytiriş, investitsiya sifati va tadbirkorlar muammolarini hal qiliş har bir rahbar faoliyatining asosiy mezoni bölişi belgilandi.

Yiğilişda vazirlar, tarmoq rahbarlari va hokimlarning hisobotlari tinglandi.