Quriliş materiallari tarmoğida kreditini tölolmayotgan korxonalar uçun 50 mln dollar ajratiladi

Sönggi ön yilda sohaga 12 milliard dollar investitsiya kiritildi, 4 mingdan ortiq yangi zamonaviy korxonalar işga tuşdi.

Tsement, oyna, bazalt, keramik buyumlar, gazoblok, quruq qorişmalar kabi asosiy turdagi 20 dan ortiq mahsulotlarga bölgan içki talabni töliq qoplaydigan quvvatlar yaratildi. Issiqlik saqlovçi, kompozit material, ekologik pardozlaş materiallari va pol qoplamalari kabi yuqori qöşilgan qiymatli yangi yönalişlar jadal rivojlanmoqda.

Umuman, yangi uy-joylar va sanoat binolari qurişga kerak böladigan 98 foiz materiallarni özimizda işlab çiqariş yölga qöyildi. Buning hisobiga ötgan davrda sohada işlab çiqariş hajmi 7 trilliondan 53 trillion sömga oşdi. Sohadagi eksport ötgan yili 1,2 milliard dollarni taşkil qildi.

Asosiysi, ötgan davrda mazkur tarmoq import örnini qoplaşning muhim bosqiçidan ötdi.

Quriliş materiallariga bozor talabi

Yil boşida aholini uy-joy bilan ta’minlaş böyiça katta dastur qabul qilinib, 2040 yilga qadar quriladigan uy-joylar sonini 2 karra oşirib, yiliga 280 mingga yetkaziş, “Yangi Özbekiston” massivlarini 61 tadan 120 taga köpaytiriş reja qilindi.

Yiliga 20-25 million kvadrat metrli tijorat binolari foydalanişga topşirilyapti. Muxtasar aytganda, uy-joy va tijorat binolarining özigina yiliga kamida 10 milliard dollarlik quriliş materiallariga talab yaratadi.

Toşkent xalqaro investitsiya forumida hamkorlarga yana 27 milliard dollarlik infratuzilma loyihalari taklif qilindi.

Masalan, Jizzaxda atom elektr stansiyasi, Toşkent viloyatida 4-misni boyitiş fabrikasi, Örta Çirçiqda 20 million yölovçiga xizmat körsatiş quvvatiga ega Yangi Toşkent aeroporti, Yangi Toşkentda 55 ming örinli futbol stadioni, 282 kilometrli Toşkent–Samarqand yölini quriş kabi yirik loyihalarga ham birinçi navbatda quriliş materiallari zarur.

Yirik loyihalarda foydalaniladigan materiallarga standart, sifat, sertifikat böyiça yuqori talablar qöyilişi tabiiy. Şu bois, yirik loyihalarni mahalliy işlab çiqaruvçilar bilan boğlaydigan yangi tizim yaratiş zarurligi körsatib ötildi.

QQS masalasi

Yirik va megaloyihalarga sarmoya kiritayotgan investorlar import materiallarni olib kelişda qöşilgan qiymat soliğidan ozod qilişni söraydi. Şu bilan birga, bunday loyihalarga öz mahsulotlarini taklif qiliş istagida yurgan mahalliy korxonalar ham köp.

Ular “Qöşilgan qiymat soliği böyiça imtiyoz mahalliy mahsulotlarga ham qöllanilsa, sifat böyiça ham, standart böyiça ham raqobatga tayyormiz”, demoqda.

Mutasaddilarga yirik va megaloyihalarga import va mahalliy mahsulotlarni yetkazib berişda teng şaroitni ta’minlaş böyiça qaror loyihasini kiritiş topşirildi.

Moliyaviy soğlomlaştiriş uçun 50 mln dollar

Hozirda sohadagi 457 ta korxonaning kredit böyiça muddati ötgan qarzdorligi 3,5 trillion sömga yetgan. Sabab – uşbu korxonalar çiqarayotgan mahsulotlar tannarxi qimmatligi, bugungi bozor talabiga töliq javob bermagani uçun xaridor topa olmayapti.

Mas’ullarga 457 ta korxonaning har biriga borib, ularni moliyaviy soğlomlaştiriş böyiça qisqa muddatli dastur işlab çiqiş, ayni maqsadlar uçun 50 million dollar resurs ajratiş topşirildi.

Mazkur mablağlar mavjud işlab çiqariş quvvatlarini modernizatsiya qiliş orqali tannarxni pasaytiriş va bozorda talab yuqori mahsulotlar işlab çiqarişga yönaltiriladi.

Pardoz materiallari va santexnika

Yaqinda hududlarda sayyohlik infratuzilmasini rivojlantiriş böyiça ikki yillik katta dastur qabul qilindi. Dastur doirasida 34 ta yirik turizm obekti, 1 mingdan ortiq joylaştiriş vositasi, xususan, 200 ta mehmonxona quriş reja qilingan.

Masalan, Parkentda yaqinda oçiladigan “Kumuşkon resort” turizm kompleksida 98 foiz mahalliy quriliş materiallari işlatilmoqda. Hokimlar ham öz hududidagi barpo etilayotgan mehmonxonalarda mahalliy materiallar uluşini kamida 95 foizga yetkazişi zarurligi qayd etildi.

Buning uçun keyingi yil yakuniga qadar mehmonxona quriş va bezatişda foydalaniladigan lok-böyoq işlab çiqarişni 119 mingdan 150 ming tonnaga, santexnikani 1,5 milliondan 2 million donaga, PVX quvur va fitinglarni 255 mingdan 300 ming tonnaga, gulqoğozni 6 milliondan 7,5 million tonnaga, dekorativ panellarni 15 million kvadratdan 18 million kvadrat metrga yetkazişi şartligi körsatib ötildi.

Energiya tejamkor materiallar

Yurtimizda har yili örtaça 65 ming yakka tartibdagi uy-joylar qurilmoqda, yana 200-250 ming xonadon ta’mirlanyapti.

“Oçiq aytiş kerak, hali köpçilik energiya tejamkor materiallarning afzalliklari haqida yetarliça xabardor emas”, – dedi prezident.

Xonadonlarni isitişning öziga iqtisodiyotdagi jami gaz iste’molining 20 foizi, elektr energiyasining esa 11 foizi sarflanmoqda. Agar uyning fasad va tom qismi issiqlik saqlovçi material bilan qoplansa, energiya tejamkor oyna qöyilsa, energiya sarfi 30 foizgaça kamayadi.

Bu borada Fransiya va Buyuk Britaniya kompaniyalari işlab çiqqan yangiça loyihalaş yondaşuvi asosida Qamaşi tumanida 4 ming xonadonli “Yangi Özbekiston” massivi qurilmoqda. Mazkur loyihada töliq energiya tejamkor mahalliy mahsulotlar işlatilib, tannarx kamida 20 foizga arzon tuşadi, uyni isitiş-sovitiş xarajatlari 30 foizga qisqaradi.

Viloyat, tuman va şahar hokimlariga Qamaşi tajribasi asosidagi yangiça loyihalaş yondaşuvini örganiş topşirildi. Joriy yil Yangi Özbekiston qiyofasi olib kiriladigan 33 ta tuman va şahardagi köp qavatli uy-joylar qurilişi faqat şunday yondaşuv asosida amalga oşirilişi belgilandi.

Xonadonlarni quriş va ta’mirlaşda energiya tejamkor materiallarga ötiş böyiça tavsiyalarni işlab çiqib, 19 mingta quriliş korxonasiga uşbu tavsiyalarni, “yaşil ta’mir” loyihasi böyiça beriladigan imtiyozlar haqidagi ma’lumotlarni quriliş bölayotgan har bir mahalla, har bir xonadonga yetkaziş vazifasi qöyildi.

Eksportni oşiriş

Qöşni davlatlar yiliga 13 milliard dollarlik quriliş materiallarini import qilmoqda.

“Bir narsani bilinglar: taşqi bozorlarda kuçli raqobat, har bir dollar uçun kuraş ketayotgan hozirgi şaroitda eksportni köpaytiriş uçun noan’anaviy yeçimlar kerak”, – dedi davlatimiz rahbari.

Markaziy Osiyo davlatlarining öziga eksportni qöşimça 440 million dollarga oşiriş imkoniyati mavjudligi ta’kidlandi. Masalan, Ozarbayjon, Gruziya, Rossiya, Qozoğiston, Qirğizistonda uy-joy, tijorat obektlari quriş böyiça katta dasturlar amalga oşirilyapti.

Tarmoq mutasaddilari va hokimlarga quriliş materiallari korxonalari va developerlarni bir-biriga boğlab, bizga yaqin mintaqalardagi bozorlarga kirib borsa, bu davlatlarda milliy mahsulotlarimiz asosida namunali uy-joylar va noturar obektlarni qurib körsatsa, qöşilgan qiymat karrasiga oşişi körsatib ötildi.

Muhimi, uy-joy quriş böyiça uşbu davlatlarning işonçli hamkoriga aylana olsak, elektrotexnika, uy tekstili, mebel korxonalarimizga ham yöl oçiladi, eksport imkoniyatlari köpayadi.

Şu bois, mas’ullarga Boku, Tbilisi, Moskva, Ostona va Bişkekda 3-4 tadan namunali, energiya tejamkor uy modelini qurib, road-şou ötkaziş topşirildi.

Işlab çiqarişdagi energosamaradorlik

Sönggi ön yilda quriliş materiallari tarmoği korxonalari foydalanadigan şartli yoqilği hajmi 2 karra kamaydi.

Sohadagi elektr iste’molining 65 foizi töğri keladigan 34 ta yirik korxonada energiya auditi ötkazilgani hisobiga ötgan yilning özida 240 million kilovatt-soat elektr tejaldi.

Lekin bu hali kam ekani qayd etildi. Viloyat hokimlariga quriliş materiallari korxonalarini texnologik modernizatsiya qiliş orqali energiya sarfini kamaytiriş böyiça katta dasturni boşlaş topşirildi.

Bunda isitiş va quritiş peçi, tegirmon va energiya sarfi yuqori boşqa uskunalarni energiya tejamkoriga almaştirgan korxonalarga sömdagi kreditining 7 foizi, xorijiy valutada bölsa, 4 foizi kompensatsiya qilib beriladi.

Bu yil yana 38 ta yirik korxonada energiya tejamkor texnologiyalarni joriy qilib, 400 million kilovatt-soat elektrni iqtisod qiliş zarurligi qayd etildi.

Yuqori qöşilgan qiymat zarurati

Mamlakatimizda sement, bazalt, oyna, keramik plita kabi mahsulotlar böyiça yaratilgan quvvatlar 2035 yilgaça bölgan ehtiyojlarimizni qoplaşga ham yetadi.

Endilikda investorlarni bunday mahsulotlarni köpaytirişga emas, mavjud quvvatlarni modernizatsiya qilib, yuqori qöşilgan qiymat beradigan loyihalarga jalb qiliş kerakligi qayd etildi.

Masalan, Forişdagi bazalt tolasi zavodining yonida bazalt matosi işlab çiqariş quvvatlari joylaştirilmoqda. Hozir 1 tonna bazalt tolasi 340 dollar bölsa, bazalt matosining tonnasi 900 dollarni taşkil etadi.

Yoki bizda asosan 400, 500 markali sement işlab çiqariladi. Hozir faoliyati töxtagan 17 ta sement zavodini investorlar bilan boğlab, maxsus sement işlab çiqarişga ötkazsa, xaridor ham, eksport ham böladi.

Mutasaddilarga alohida dastur tasdiqlab, yil yakunigaça past quvvatda işlayotgan kamida 50 ta quriliş materiallari korxonalariga investor olib keliş topşirildi.

Sertifikatlaş masalalari

Quriliş materiallari sohasidagi korxonalarga sertifikat oliş bilan boğliq barça xarajatni töliq qoplab beradigan tizim mavjud. Bu kabi imkoniyat boşqa birorta tarmoqda yöq.

Lekin bunday sertifikatlarning yagona ma’lumotlar bazasi yöqligi uçun xaridorlar özi bilgan, xalqaro sertifikati bor çet el tovarlarini köproq xarid qilmoqda.

Mutasaddilarga mahalliy va xorijiy sertifikati bor quriliş materiallarining elektron platformasini işga tuşiriş, viloyat hokimlari bilan birga şu yil yana kamida 50 ta quriliş materiali korxonasiga xalqaro sifat sertifikati olişda kömaklaşiş topşirildi.

Maqsadli körsatkiçlar

Yiğilişda aytilgan imkoniyat va vazifalar hisobidan joriy yilda quriliş materiallari sohasida 11 milliard dollarlik 900 dan ziyod yangi loyihalarni boşlaş, 3 milliard 200 million dollarlik 622 ta loyihani işga tuşirib, 21 ming yangi iş örni yaratiş, işlab çiqariş hajmini 65 trillion sömdan oşiriş, 7,5 trillion sömlik yangi mahsulotlarni mahalliylaştiriş, eksportni 1,5 milliard dollarga yetkaziş muhim ekani qayd etildi.

Yiğiliş davomida mutasaddilarning hisobotlari, quriliş materiallari korxonalari vakillarining taklif va taşabbuslari tinglandi.