O‘zbekistonda qanday qilib bortkuzatuvchi bo‘lish mumkin?
|15:55 / 08.07.20266 16412 min
Bortkuzatuvchilik kasbi sayohat qilish imkoniyati bilan ko‘pchilikni o‘ziga jalb qiladi, biroq bu ishga kirish oson emas. Nomzodlar saralash, tibbiy komissiya, o‘quv jarayoni va stajirovkadan o‘tishlari kerak. Biz O‘zbekiston aviakompaniyalarining talablari, saralash tartibi va tayyorgarlik dasturlarini o‘rgandik, shuningdek Uzbekistan Airways aviakompaniyasining amaldagi bortkuzatuvchisi Sheridam bilan suhbatlashdik. Quyida O‘zbekistonda qanday qilib bortkuzatuvchi bo‘lish mumkinligi va hujjat topshirishdan oldin nimalarni bilish muhimligi haqida so‘z yuritamiz.
Uzbekistan AirwaysUzbekistan Airways
Qaysi aviakompaniyalar bortkuzatuvchilarni ishga oladi?
O‘zbekistonda to‘rtta aviakompaniya: Uzbekistan Airways, Qanot Sharq, Silk Avia va Centrum Air muntazam ravishda bortkuzatuvchilarni ishga qabul qiladi. Ayrim tashuvchilar ish tajribasiga ega bo‘lmagan nomzodlarni o‘qitishga tayyor bo‘lsa, boshqalari faqat ish tajribasiga ega amaldagi bortkuzatuvchilarni ishga oladi.
Saralash shartlari, nomzodlarga qo‘yiladigan talablar va hujjatlar ro‘yxati farq qiladi. Shuning uchun ariza topshirishdan oldin aviakompaniya saytidagi dolzarb vakansiya bilan tanishib chiqish tavsiya etiladi.
Nomzodlarga qanday talablar qo‘yiladi?
Talablar aviakompaniya va muayyan tanlovga qarab farq qiladi, ammo O‘zbekistondagi aksariyat aviatashuvchilarda ular o‘xshash. Ishga qabul qilishda nomzodning yoshi, ma’lumoti, til bilishi, jismoniy ko‘rsatkichlari, sog‘lig‘i va tashqi ko‘rinishi baholanadi.
Masalan, Uzbekistan Airways aviakompaniyasida ish tajribasiga ega bo‘lmagan nomzodlarga quyidagi talablar qo‘yiladi:
● O‘zbekiston fuqaroligi;
● 18 yoshdan 25 yoshgacha (ba’zi tanlovlarda yosh chegarasi balandroq bo‘lishi mumkin);
● kamida o‘rta ma’lumot;
● o‘zbek, rus va ingliz tillarini bilish;
● bo‘yi aviakompaniya talabiga to‘g‘ri kelishi;
● sog‘ligi havo kemasi bortida ishlashga to‘g‘ri kelishi.
Bundan tashqari, aviakompaniyalar nomzodning tashqi ko‘rinishiga ham e’tibor qaratadi. Odatda tananing ochiq qismlarida ko‘zga tashlanadigan tatuirovka va pirsingga yo‘l qo‘yilmaydi. Ingliz tilidan tashqari boshqa xorijiy tillarni bilish ustunlik hisoblanishi mumkin.
Amaldagi bortkuzatuvchilar uchun talablar boshqacha bo‘ladi. Aviakompaniyalar ish tajribasidan tashqari, amaldagi bortkuzatuvchi guvohnomasi, TUEK xulosasi va muayyan turdagi havo kemalari bo‘yicha sertifikatlarni talab qilishi mumkin.
Ariza topshirish uchun qanday hujjatlar kerak?
Saralashning birinchi bosqichi — hujjat topshirish. Agar nomzod asosiy talablarga javob bermasa yoki arizani noto‘g‘ri rasmiylashtirgan bo‘lsa, tanlovning keyingi bosqichiga qo‘yilmasligi mumkin.
Mavzuga oid
Uzbekistan Airways aviakompaniyaning rasmiy saytidan yuklab olish mumkin bo‘lgan o‘z rezyume shaklidan foydalanadi. Ma’lumotnoma-obektivka va odatiy anketa uning o‘rnini bosmaydi.
Rezyumeda quyidagilar ko‘rsatiladi:
● shaxsiy va aloqa ma’lumotlari;
● o‘qish ma’lumoti;
● ish tajribasi;
● chet tillarini bilish darajasi;
● qo‘shimcha kurslar, sertifikatlar va kasbiy ko‘nikmalari.
Rezyume kompyuterda to‘ldiriladi va tanlov e’lonida ko‘rsatilgan boshqa hujjatlar bilan birga yuboriladi. Hujjatlar ro‘yxati aviakompaniya va muayyan vakansiyaga qarab farq qilishi mumkin. Shuning uchun hujjatlarni yuborishdan oldin ish beruvchining talablari bilan diqqat bilan tanishib chiqish muhim.
Qanot Sharq aviakompaniyasida hujjatlar ro‘yxati farq qiladi. Odatda, nomzodlardan quyidagilar so‘raladi:
● pasport nusxasi;
● xorijga chiqish pasporti nusxasi (agar bo‘lsa);
● ma’lumoti haqidagi hujjat;
● belgilangan namunadagi anketa;
● to‘liq bo‘y bilan tushgan fotosurat.
Hujjatlarning aniq ro‘yxati aviakompaniya va muayyan tanlovga bog‘liq. Shuning uchun ariza topshirishdan oldin vakansiya e’lonidagi talablar bilan diqqat bilan tanishib chiqish zarur.
Sheridam, Uzbekistan Airways bortkuzatuvchisi:
«Hujjat topshirish bosqichida aviakompaniya talablarini diqqat bilan o‘qish juda muhim. Anketadagi hatto kichik xatolar yoki to‘liq bo‘lmagan hujjatlar to‘plami suhbatgacha yetib bormasdan rad etilishga sabab bo‘lishi mumkin».
Uzbekistan Airways’da saralash qanday o‘tadi?
Bortkuzatuvchilarni saralash bir nechta bosqichdan iborat. Har bir bosqichda talabgorlarning bir qismi saralab olinadi. Shuning uchun keyingi bosqichga o‘tish hali ishga qabul qilinganlikni anglatmaydi.
Hujjat topshirish
Dastlab nomzodlar rezyume va hujjatlar to‘plamini tanlov e’lonida ko‘rsatilgan elektron pochta manziliga yuboradilar. Dastlabki tekshiruvdan so‘ng aviakompaniya faqat vakansiyaning asosiy talablariga javob beradigan nomzodlarni keyingi bosqichga taklif qiladi.
Suhbat
Suhbat davomida komissiya nomzodning korporativ talablarga muvofiqligini baholaydi. Bo‘yi, jismoniy tayyorgarligi va tashqi ko‘rinishidan tashqari, ravon nutqi, muloqot ko‘nikmalari, stressga chidamliligi va noodatiy vaziyatlarda o‘zini tuta bilishi ham tekshiriladi.
Shuningdek, nomzodlarga O‘zbekiston tarixi va geografiyasi bo‘yicha savollar berilishi, o‘zbek, rus va ingliz tillarini bilish darajasi tekshirilishi mumkin.
Tibbiy komissiya
Saralashning yakuniy bosqichi — tibbiy-uchuvchilik ekspert komissiyasi (TUEK)dan o‘tish. Tibbiy xulosa nomzodning sog‘ligi havo kemasi bortida ishlash imkonini berishini tasdiqlaydi. TUEKning ijobiy qarorisiz nomzod o‘qishga qabul qilinmaydi.
Sheridam, Uzbekistan Airways bortkuzatuvchisi:
«Dastlab nomzod ariza topshiradi va saralashdan o‘tadi. Keyin tibbiy komissiya va o‘qish bo‘ladi. Imtihonlar muvaffaqiyatli topshirilgandan so‘ng mashq parvozlari va stajirovka o‘tkaziladi. Faqat shundan keyingina bortkuzatuvchi mustaqil ishlashga ruxsat oladi».
Ijobiy tibbiy xulosa olgach, bo‘lajak bortkuzatuvchilar o‘qishni boshlaydilar.
TUEK nima va unda nimalar tekshiriladi?
O‘qish boshlanishidan oldin nomzodlar TUEK — fuqaro aviatsiyasining tibbiy-uchuvchilik ekspert komissiyasidan o‘tadilar. Bu majburiy tibbiy ko‘rik bo‘lib, u inson o‘zi va yo‘lovchilar xavfsizligiga xatar solmasdan bortkuzatuvchi bo‘lib ishlay olish-olmasligini aniqlaydi.
Komissiya davomida shifokorlar nomzodning umumiy sog‘liq holatini baholaydilar, ko‘rish va eshitish qobiliyatini, yurak-qontomir hamda asab tizimlari faoliyatini tekshiradilar, shuningdek havo kemasi bortida ishlashga to‘sqinlik qiladigan kasalliklar va boshqa qarshi ko‘rsatmalarni aniqlaydilar.
TUEK tarkibiga turli mutaxassislar, jumladan, terapevt, xirurg, stomatolog, nevropatolog, otorinolaringolog, psixiatr va narkolog ko‘rigi kiradi. Bundan tashqari, nomzodlar laboratoriya va instrumental tekshiruvlardan ham o‘tadilar.
Ishga qabul qilingach, bortkuzatuvchilar fuqaro aviatsiyasi talablariga muvofiqligini tasdiqlash uchun muntazam ravishda qayta tibbiy ko‘rikdan o‘tib turadilar.
Bortkuzatuvchilarni o‘qitish qanday tashkil etilgan?
Saralashdan muvaffaqiyatli o‘tgach, nomzodlar o‘qishni boshlaydilar. Toshkent xalqaro aeroporti yaqinida joylashgan Uzbekistan Airways «O‘quv-mashg‘ulot markazi» MChJ O‘zbekistonda aviatsiya xodimlarini tayyorlash bo‘yicha asosiy akkreditatsiyadan o‘tgan o‘quv-mashg‘ulot markazi hisoblanadi. Uning dasturlari O‘zbekiston Respublikasi Aviatsiya ma’muriyati tomonidan ma’qullangan bo‘lib, ICAO va IOSA xalqaro standartlariga mos keladi.
O‘qish davrida bo‘lajak bortkuzatuvchilar nafaqat yo‘lovchilarga xizmat ko‘rsatish standartlarini, balki eng avvalo parvozlar xavfsizligi masalalarini o‘rganadilar. Tayyorgarlik dasturi quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
● aviatsiya xavfsizligi;
● samolyot tuzilishi va avariya-qutqaruv jihozlarining joylashuvi;
● yong‘in, germetiklikning buzilishi va boshqa favqulodda vaziyatlarda harakat qilish;
● yo‘lovchilarni favqulodda evakuatsiya qilish;
● birinchi tibbiy yordam ko‘rsatish;
● xavfli yuklarni tashish qoidalari;
● ekipaj bilan hamkorlik qilish;
● yo‘lovchilarga xizmat ko‘rsatish standartlari.
Amaliy tayyorgarlikka alohida e’tibor qaratiladi. Samolyot salonini taqlid qiluvchi maxsus trenajyorlarda bo‘lajak bortkuzatuvchilar avariya jihozlaridan foydalanish, favqulodda chiqish eshiklarini ochish, yo‘lovchilar evakuatsiyasini tashkil qilish va favqulodda vaziyatlarda harakat qilishni o‘rganadilar.
Kurs tugagach, nomzodlar imtihon topshiradilar va bortkuzatuvchi guvohnomasini oladilar. Faqat shundan keyin ular stajirovkaga va tajribali hamkasblar rahbarligida dastlabki reyslarni bajarishga ruxsat oladilar.
Sheridam, Uzbekistan Airways bortkuzatuvchisi:
«O‘qish davomida amaliy mashg‘ulotlar ko‘proq esda qoladi. Aynan o‘shanda bortkuzatuvchining asosiy vazifasi har qanday vaziyatda yo‘lovchilar xavfsizligini ta’minlash ekanini anglaysan.»
Vakansiyalarni qayerdan izlash kerak?
Bortkuzatuvchilar uchun dolzarb vakansiyalar aviakompaniyalarning rasmiy saytlari va ijtimoiy tarmoqlardagi sahifalarida e’lon qilinadi. Tanlov muntazam o‘tkazilmasligi bois hujjat topshirishdan oldin vakansiyaning dolzarbligini tekshirib ko‘rish lozim.
Bortkuzatuvchilarda lavozim ko‘tariladimi?
Ha. Ish tajribasi va parvoz soatlari oshib borishi bilan bortkuzatuvchilarga uchinchi toifadan birinchi toifagacha bo‘lgan malaka toifalari beriladi. Keyinchalik xodim katta bortkuzatuvchi, so‘ngra esa yangi xodimlarni tayyorlaydigan va ekipajlarni tekshiradigan instruktor bo‘lishi mumkin.
Bortkuzatuvchi qancha maosh oladi?
Bortkuzatuvchining daromadi faqat maoshdan iborat emas. Yakuniy daromadga reyslar soni, parvoz soatlari, xodimning toifasi va turli ustamalar ta’sir qiladi.
Bo‘lajak bortkuzatuvchi nimalarni bilishi zarur?
● Nomzodlarga qo‘yiladigan talablar va saralash tartibi aviakompaniyaga qarab farq qilishi mumkin.
● TUEKning ijobiy xulosasisiz nomzod o‘qishga qo‘yilmaydi..
● Bortkuzatuvchining rasmiy guvohnomasi faqat akkreditatsiyadan o‘tgan o‘quv-mashg‘ulot markazida o‘qib, imtihonlarni muvaffaqiyatli topshirgandan keyin beriladi.
● O‘qishdan so‘ng bitiruvchilar stajirovkadan o‘tadilar va shundan keyingina mustaqil parvozlarga ruxsat beriladi.
● Vakansiyalar, talablar va tanlov muddatlari haqidagi dolzarb ma’lumotlarni aviakompaniyalarning rasmiy saytlarida tekshirib borish lozim.
