Quyosh panellari va qo‘ylar Xitoyda cho‘lni qayta tiriltirdi

Tibet avtonom okrugiga qarashli Xaynan hududida joylashgan Talatan platosi Xuanxe daryosining yuqori qismidagi shamol eroziyasi eng kuchli bo‘lgan hududlardan biri sanalgan. 2012 yilgacha bu yerda yilning ikki oyidan ortiq vaqt davomida soatiga 62–74 kilometr tezlikda kuchli shamollar esib, qum va shag‘al har yili o‘rtacha 10 metrga siljib, mavjud o‘simliklarni yo‘q qilib borgan.

Quyosh elektr stansiyasi qurilishi boshlanganidan so‘ng vaziyat tubdan o‘zgardi. Bugungi kunda qariyb 600 kvadrat kilometr maydonga millionlab fotoelektrik panellar o‘rnatilgan.

Bu panellar faqat elektr energiyasi ishlab chiqaribgina qolmay, shamolga qarshi tabiiy to‘siq vazifasini ham bajaradi. Ular yer sathidagi shamol tezligini sezilarli darajada pasaytiradi, namlikning bug‘lanishini kamaytiradi va o‘simliklar o‘sishi uchun qulay mikroiqlim hosil qiladi.

Natijada panellar ostida o‘t-o‘lanlar yana o‘sib chiqdi. Mahalliy o‘rmon va yaylov xizmati ma’lumotlariga ko‘ra, bu yerda har gektardan yillik o‘t hosili o‘rtacha 2,6 tonnaga yetgan. Bu esa taxminan 100 ming bosh qo‘yni oziqlantirish uchun yetarli hisoblanadi.

Biroq o‘simliklar ko‘payishi yangi muammoni ham keltirib chiqardi. Baland bo‘yli o‘tlar quyosh panellarini soyalab, ularning samaradorligini pasaytirgan. Qishda qurib qolgan o‘tlar esa yong‘in xavfini oshirgan.

Muammo tabiatning o‘zi orqali hal qilindi. Hukumat «quyosh qo‘ylari» dasturini ishga tushirib, mahalliy cho‘ponlarga har yili iyundan oktyabrgacha qo‘ylarini quyosh panellari orasida bepul o‘tlatishga ruxsat berdi.

Qo‘ylar o‘tlarni kerakli balandlikda saqlab turadi, ularning chiqindilari esa tuproqni tabiiy o‘g‘itlab, yangi o‘simliklar o‘sishiga xizmat qiladi. Shu tariqa o‘zini o‘zi qo‘llab-quvvatlaydigan barqaror ekotizim shakllangan. Qo‘ylarni o‘tlatish jarayoni qishloq xo‘jaligi kooperativlari tomonidan quyosh elektr stansiyalari egalari bilan kelishuv asosida nazorat qilinadi.

Talatan loyihasi zamonaviy texnologiyalar bir vaqtning o‘zida bir nechta muammoni hal qilishi mumkinligining yorqin namunasiga aylandi. Loyiha cho‘llanishga qarshi kurashish, qayta tiklanuvchi energiya ishlab chiqarish, tabiiy ekotizimlarni tiklash va mahalliy aholi daromadlarini oshirish vazifalarini yagona tizimda uyg‘unlashtirgan.

Mutaxassislar ta’kidlashicha, Talatan tajribasi hatto yaqin vaqtgacha unumsiz deb hisoblangan yerlar ham to‘g‘ri yondashuv va zamonaviy texnologiyalar yordamida toza energiya, yashil yaylov va barqaror iqtisodiy rivojlanish manbaiga aylanishi mumkinligini namoyon etmoqda.