Moliya vazirligining Fiskal tahlillar instituti davlat byudjyeti samaradorligini oshirish bo‘yicha takliflarni ilgari surdi.
Institut nuqtayi nazariga ko‘ra, davlat xarajatlarini boshqarish to‘rtta asosiy tamoyilga tayanishi kerak. Bular – doimiy byudjyet majburiyatlarining moliyaviy barqarorligini ta’minlash, davlat ko‘magini haqiqatan muhtoj qatlamlarga yo‘naltirish, investitsion xarajatlar ulushini oshirish hamda mablag‘larni xarajatning o‘ziga emas, ko‘rsatilayotgan xizmat hajmi va sifatiga bog‘lashdan iborat.
2026-yilda davlat byudjyetidan subsidiya va transfertlar uchun 52 trillion so‘mdan ortiq mablag‘ ajratilgan. Shundan 28,6 trillion so‘mi issiqlik ta’minoti, ipoteka, transport, nodavlat bog‘chalar, talabalar turar joyi va ta’lim kreditlari kabi yo‘nalishlarga subsidiya sifatida yo‘naltirilgan bo‘lsa, yana 23 trillion so‘mi Pensiya jamg‘armasiga transfert hisoblanadi.
Institut fikricha, asosiy muammo subsidiya hajmida emas, balki uning kimga, qanday mezon asosida va qanday natija uchun berilayotganidadir. Shu bois subsidiyalarni manzilli, shaffof va natijaga bog‘langan tizim asosida taqsimlash taklif qilindi.
Minimal ish haqi
Institut 2030-yilgacha mehnatga haq to‘lashning eng kam miqdorini bosqichma-bosqich median ish haqining 40 foizigacha yetkazishni taklif qildi.
Birinchi bosqichda bu yondashuvni qurilish, chakana savdo va umumiy ovqatlanish sohalarida sinov tariqasida joriy etish rejalashtirilmoqda.
Shuningdek, byudjyet tashkilotlarida eng kam ish haqini avtomatik hisob-kitob bazasi sifatida qo‘llash amaliyotini qayta ko‘rib chiqish hamda buning uchun alohida hisoblash miqdorini joriy etish taklif etildi.
Bundan tashqari, minimal soatbay va kunbay ish haqi stavkalarini belgilash, ayrim mehnat nizolari bilan bog‘liq yuklamalarni Bandlikka ko‘maklashish jamg‘armasiga o‘tkazish orqali ish beruvchilar tavakkalchiligi kamaytirilishi mumkinligi qayd etildi.
O‘zbekistonda daromad solig‘ini progressiv shkalaga o‘tkazish taklif etildi
Transport subsidiyalari
Institut jamoat transportida ham subsidiya hajmini emas, xizmat natijasini moliyalashtirish tamoyiliga o‘tishni taklif qilmoqda.
Ma’lumotlarga ko‘ra, brutto-shartnomalar uchun yiliga 1,9 trillion so‘m byudjyet mablag‘i sarflanadi. Shundan 1,3 trillion so‘mi Toshkent jamoat transportiga yo‘naltiriladi. Transport xarajatlarining 65,1 foizi subsidiya hisobidan qoplanmoqda.
