Rossiya bilan hamkorlik Şimoliy Koreya iqtisodiyotiga qanday ta’sir qilmoqda?

Rossiya bilan harbiy hamkorlikdan milliardlab dollar

Tahlilçilar Pxenyandagi bu keskin iqtisodiy faollaşuvning asosiy moliyaviy manbalaridan biri Rossiyaning Ukrainaga qarşi uruşi bilan boğliq daromadlar ekanini taxmin qilmoqda.

Seuldagi Milliy xavfsizlik strategiyasi instituti (INSS) mart oyida e’lon qilgan hisobotga köra, Şimoliy Koreya Rossiyaga öq-dori sotiş va jang hududiga öz harbiylarini jönatiş orqali 7,7 mlrd dollardan 14,4 mlrd dollargaça daromad olgan bölişi mumkin.

Bloomberg Economics hisob-kitobiga köra esa, KXDRning Rossiyaga harbiy yordami 2022–2025-yillarda mamlakatga 14 mlrd dollardan ziyod mablağ keltirgan.

Yana qariyb 8 mlrd dollar Xitoy bilan savdo, şimoliy koreyalik işçilarni xorijga yuboriş, eksport operatsiyalari va kiberjinoyatçilikdan tuşgani aytilmoqda.

Taqqoslaş uçun, maqolada Şimoliy Koreyaning ötgan yilgi yalpi içki mahsuloti 27 mlrd dollar atrofida bölgani keltirilgan.

Kiberhujumlar ham daromad manbai sifatida körsatilmoqda

Şimoliy Koreyaga aloqador deb hisoblanadigan xakerlik guruhlari ham katta miqdorda kriptoaktivlarni öğirlaşda ayblanib keladi.

Jumladan, 2025-yil fevralida Bybit kriptoplatformasiga uyuştirilgan yirik kiberhujum natijasida 1,5 mlrd dollarlik Ethereum öğirlangan. Uşbu hujum ortida Şimoliy Koreya xakerlari turgani taxmin qilingan.

«Hammasi tubdan özgardi»

Rossiya bilan yaqinlaşuv Kim Çen Inga nafaqat iqtisodiy, balki siyosiy va harbiy jihatdan ham qöşimça imkoniyatlar bergani ta’kidlanmoqda.

Maqolada bunga KXDRning 5 ming tonna suv siğimiga ega ikkita esminetsni suvga tuşirgani misol qilinadi. Tahlilçilar fikriça, 15 yillik hukmronligi davomida Kim Çen In hozirgidek katta moliyaviy imkoniyat va siyosiy ta’sirga ega bölmagan.

2021-yilda Kim Çen In Koreya Mehnat partiyasi s’yezdida iqtisodiyotning «deyarli barça tarmoqlari kutilgan natijani bermaganini» tan olgan edi.

Oradan beş yil ötib, partiyaning IX s’yezdi ötkazilgan bino oldida 50 ta yangi yuqori aniqlikdagi 600 millimetrli reaktiv zalp öt oçiş tizimi namoyiş qilindi. Kim Çen In esa vaziyatni «hammasi tubdan özgardi» deya baholagan.

KXDR xalqaro izolyatsiyadan çiqyaptimi?

Rossiya bilan şeriklik va Xitoy bilan munosabatlarning kengayişi Şimoliy Koreyaning taşqi siyosiy mavqeiga ham ta’sir qilgan.

Rossiya prezidenti Vladimir Putin 2024-yil iyunda KXDRga taşrif buyurgan. Maqolaga köra, bir yildan keyin Xitoy rahbari Si Szinpin ham mamlakatga borgan. 2026-yil martda esa Kim Çen In Pxenyanda Belarus rahbari Aleksandr Lukaşenkoni qabul qilgan.

Bundan taşqari, 2025-yil sentyabrda Kim Çen In Pekinda Ikkinçi jahon uruşi yakunlanganining 80 yilligiga bağişlangan tadbirlarda Si Szinpin va Putin bilan birga qatnaşgan.

Şimoliy Koreya Rossiyaga qança qurol yetkazgan?

Ukraina tomoni hisob-kitoblariga köra, Şimoliy Koreya 2024 va 2025-yillarda Rossiyaga zarur bölgan artilleriya snaryadlarining qariyb yarmini yetkazib bergan.

Bundan taşqari, Pxenyan Rossiyaga öziyurar artilleriya qurilmalari, reaktiv zalp öt oçiş tizimlari va ballistik raketalar yetkazib bergani aytilmoqda.

Kiyev ma’lumotlariga köra, Pxenyan Rossiya hududiga 90 nafar harbiydan iborat raketa qöşinlari bölinmasini, oltita uçiriş qurilmasi va qariyb 120 ta raketa joylaştirişni rejalaştirayotgan bölişi mumkin.

Bu ma’lumotlar Ukraina tomonining da’volari bölib, maqolada ularning mustaqil tasdiği keltirilmagan.

Rossiyaga 16–22 ming şimoliy koreyalik harbiy jönatilgani aytilmoqda

Maqolada keltirilişiça, 16 mingdan 22 minggaça şimoliy koreyalik harbiy Rossiya tomonida iştirok etgan. Ular dastlab Kursk viloyatida Ukraina kuçlariga qarşi operatsiyalarda, keyin esa hududni minalardan tozalaş işlarida qatnaşgani aytilgan.

Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiyning sözlariga köra, Kim Çen In Rossiyaga yana 30 mingdan 50 minggaça harbiy yuborişni rejalaştirmoqda.

INSS ma’lumotlariga köra, Pxenyan har bir jönatilgan askar uçun oyiga 2800 dollar, ofitser uçun 3000 dollar oladi. Jangda halok bölgan har bir şimoliy koreyalik harbiy uçun esa 6 mingdan 10 ming dollargaça mablağ tölanişi aytilgan.

Iqtisodiy ösişni oddiy aholi sezmayapti

Şu bilan birga, ekspertlar Şimoliy Koreyadagi hozirgi iqtisodiy faollaşuv aholining katta qismi turmuş darajasini sezilarli yaxşilamaganini ta’kidlamoqda.

Oziq-ovqat narxlarining ösişi va milliy valyuta - Şimoliy Koreya vonining qadrsizlanişi xorijiy valyutaga ega bölmagan kam ta’minlangan aholiga ayniqsa kuçli ta’sir körsatmoqda.

Ayrim oilalarda avvalgi turmuş darajasini saqlab qoliş uçun endi ayollar ham işlaşga majbur bölayotgani qayd etilgan.

«20x10» dasturi kutilgan natijani bermasligi mumkin

2024-yil bahorida Kim Çen In «20x10» mintaqaviy rivojlaniş dasturini boşlagan. Uning asosiy maqsadi - 10 yil davomida har yili 20 ta şahar va tumanda zamonaviy yengil sanoat korxonalarini quriş.

Dastur orqali hududlarda aholi turmuş darajasini oşiriş va Pxenyan bilan viloyatlar örtasidagi iqtisodiy tafovutni qisqartiriş közlangan.

Biroq Seuldagi Kukmin universiteti professori, Şimoliy Koreya böyiça mutaxassis Andrey Lankovning fikriça, «20x10» doirasidagi köplab loyihalar muammolarga duç kelmoqda.

Uning ta’kidlaşiça, yangi zavodlarda zarur infratuzilma yetişmaydi, ularni elektr energiyasi, butlovçi qismlar va xomaşyo bilan ta’minlaş tizimi yetarliça öylab çiqilmagan.

Lankov hozirgi iqtisodiy ösişni 2010-yillar örtalaridagi jarayonlardan farqlaş kerakligini ta’kidlaydi. Uning bahosiga köra, bugungi ösiş içki iqtisodiy islohotlar natijasi emas, balki Şimoliy Koreya uçun qulay taşqi şaroitlar, birinçi navbatda Rossiya bilan yaqinlaşuv hisobiga yuzaga kelgan.