Investorlarni nima jalb qiladi, Franklin Templeton qancha haq oladi? – FT bosh direktori bilan suhbat
|11:099029 min
Oʻzbekiston davlat kompaniyalari aksiyalarini xalqaro investorlarga taklif qilmoqda. “Bitimimiz investorlar orasida katta qiziqish uygʻotdi. Bizda jami qariyb 2,9 milliard dollar miqdorida aksiyalarni sotib olish boʻyicha talab shakllandi”, – dedi Kun.uz bilan suhbatlashgan Franklin Templeton bosh direktori Marius Dan.
Oʻzbekiston davlat kompaniyalari aksiyalarini xalqaro investorlarga taklif qilmoqda. Bu jarayonda ularning qiymatini oshirish, investorlar ishonchini qozonish va davlat aktivlarini kapital bozoriga olib chiqish vazifasi Franklin Templeton zimmasidagi muhim yoʻnalishlardan biri.
Kun.uz Franklin Templeton kompaniyasining Markaziy Osiyo boʻyicha bosh direktori Marius Dan bilan kompaniya davlat aktivlarini boshqarish va xususiy investorlar oldidagi majburiyat oʻrtasida qanday muvozanatga erishishi, kompaniyaga qanday haq toʻlanishi va portfeldagi kompaniyalar nega 18 tadan 13 taga qisqartirilgani haqida suhbatlashdi.
17-sentabr kuni Toshkentda Oʻzbekiston Respublikasi Milliy investitsiya jamgʻarmasi (UzNIF) aksiyadorlarining navbatdan tashqari umumiy yigʻilishiga bagʻishlangan matbuot anjumani boʻlib oʻtdi. Unda UzNIFning IPOdan keyingi natijalari, Jamgʻarma faoliyati va Oʻzbekiston kapital bozorining rivojlanish istiqbollari muhokama qilindi.
Kun.uz tadbir doirasida Franklin Templeton kompaniyasining Markaziy Osiyo boʻyicha bosh direktori va “Franklin Templeton Asset Management” MCHJ xorijiy korxonasi bosh direktori Marius Dan bilan suhbatlashdi.
– UzNIF davlat aktivlarini boshqarish bilan bir qatorda xususiy investorlar oldida ham majburiyatlarga ega. Portfel kompaniyalaridan olinadigan yuqori dividendlar davlat byudjetiga foyda keltirishi mumkin, kompaniyalarda kapitalni saqlab qolish esa ularning oʻsishini taʼminlashga xizmat qiladi. UzNIF ushbu ikki manfaat oʻrtasidagi maqbul muvozanatni qanday belgilaydi?
– Hozirgi bosqichda UzNIF uchun amal qiladigan siyosat va tartiblarga koʻra, portfel kompaniyalari foydaning kamida 50 foizini dividend sifatida toʻlashi kerak. Bu, aslida, siz aytgan ikki jihat - kompaniyalarning qayta investitsiya qilishi zarurati va ayni paytda UzNIF hamda portfel kompaniyalaridagi aksiyadorlarning oʻz investitsiyalaridan daromad olishi - oʻrtasidagi muvozanatni aks ettiradi.
Albatta, biz har bir kompaniya bilan individual tarzda ishlashga doim tayyormiz. Yuqorida aytganingizdek, agar kompaniyaning katta investitsiya rejasi boʻlsa yoki muayyan qiyinchiliklarga duch kelsa, biz oʻsha kompaniya rahbariyati va kuzatuv kengashi bilan birgalikda dividend toʻlovlarining maqbul darajasini belgilaymiz - bu koʻrsatkich pastroq ham, yuqoriroq ham boʻlishi mumkin.
Ammo, menimcha, muhim jihat shundaki, fondning IPOcida ishtirok etgan investorlar dastlab dividend masalasiga asosiy eʼtibor qaratmagan. Bu masala keyingi ikki-uch yil ichida dolzarb boʻladi. Investorlarni, avvalo, bir tomondan Oʻzbekiston, ikkinchi tomondan esa fond portfelidagi kompaniyalar va ular faoliyat yuritayotgan tarmoqlar qiziqtirgan.
Bu juda muhim, chunki investorlar ushbu kompaniyalar qiymati vaqt oʻtishi bilan oshishini kutishmoqda. Yaʼni gap faqat kompaniyalar qancha dividend toʻlashi haqida emas, balki ularning kelajakda qanchalik qimmatli aktivlarga aylanishi haqidadir.
Aytganimdek, dividendlar fondga investitsiya qilishning umumiy jozibadorligida muhim omilga aylanadi. Bu, taxminan, 2027–2028-yillardan boshlanadi.
– Rahmat. UzNIF dastlab oʻz portfelida 18 ta kompaniyaga ega edi. Keyinchalik ularning soni 13 taga qisqartirildi. Nega aynan shu kompaniyalar portfelda saqlab qolindi va UzNIF yangi kompaniyalarni portfelga qoʻshishda qanday mezonlarga tayanadi?
– Fondning dastlabki portfeli haqida gaplashganimizda, bu fondni tashkil etishdagi birinchi qadamlardan biri edi. Shundan keyin fondni tashkil etish, uni ishga tushirish, Oʻzbekistonda jamoamizni shakllantirish, Toshkentda ofisimizni ochish uchun yana, menimcha, 12 oyga yaqin vaqt ketdi. Shu jarayonda vaziyat, jumladan, hukumat strategiyasi ham oʻzgardi.
Siz mutlaqo toʻgʻri aytdingiz: fond tashkil etilganida portfelda 18 ta kompaniya bor edi, hozir esa ularning soni 13 ta.
Biz hukumat bilan aktivlar almashinuvi jarayonini amalga oshirdik. Bunda ayrim qolgan aktivlardagi ulushlarimizni jamladik va oshirdik, buning evaziga ayrim ulushlarni hukumatga qaytardik.
Menimcha, bu fondning investitsion jozibadorligini ham kuchaytirdi va institutsional investorlar hamda chakana investorlarning IPOda ishtirok etishi uchun uni yanada jozibador qildi.
Oʻtkazilgan muvaffaqiyatli bitimni hamda aksiyalarning ochiq bozordagi koʻrsatkichlarini hisobga oladigan boʻlsak, bu, albatta, toʻgʻri qaror boʻlganini koʻrish mumkin.
– Roʻyxatimdagi eng qiziq savol. Bilmayman, bunga javob bera olasizmi yoki yoʻq. Franklin Templeton - UzNIFning fond va investitsiya menejeri. UzNIF Franklin Templetonga boshqaruv xizmatlari uchun qancha haq toʻlaydi va bu toʻlovlar qanday hisoblanadi? Ular sof aktivlar qiymatining foiziga, faoliyat natijalariga yoki boshqa formulaga asoslanadimi?
– Fond boshqaruvi amaliyotida boʻlgani kabi, fondni boshqarish uchun toʻlovlar aktivlarning maʼlum bir foizi sifatida belgilanadi. Bizning toʻlovimiz ochiq va shaffof. Fond aktivlarining 1 foizi miqdorida bazaviy toʻlov mavjud.
Shu maʼnoda, bizning manfaatlarimiz bir-biriga juda mos. Chunki hukumat bizni menejer sifatida qanday ragʻbatlantirish masalasini koʻrib chiqayotganida, maqsadlar oʻrtasida juda aniq uygʻunlik boʻlishi kerak edi. Maqsad - NAVni, yaʼni sof aktivlar qiymatini doimiy ravishda oshirish va fond portfelidagi aktivlarni transformatsiya qilish. Chunki NAV oʻsishining yagona yoʻli ham aynan shu.
Shuning uchun, menimcha, bizning haq toʻlash tizimimiz orqali, bir tomondan, hukumat manfaatlari, ikkinchi tomondan esa IPOda ishtirok etgan chakana va institutsional investorlarning manfaatlari oʻrtasida juda yaqqol uygʻunlik yaratilgan.
– UzNIF davlat aktivlarini birlashtirish, ularning qiymatini oshirish va oxir-oqibat ularni kapital bozorlariga olib chiqish maqsadida tashkil etilgan. Hozirda portfeldagi qaysi kompaniyalar IPO yoki xususiylashtirishga tayyorlanmoqda? Bu rejalar boʻyicha aniq muddatlar bormi?
– Hozirgi asosiy eʼtiborimiz ayrim kompaniyalarni birlamchi ommaviy taklif - IPOga tayyorlashga qaratilgan.
Xususiylashtirish deganda hukumatning kompaniyadagi aksiyalarning nazorat paketini sotishi tushuniladi. Bizning portfelimizdagi kompaniyalarning hech birida hozircha bunday holat mavjud emas.
Fond portfelidagi yirik aktivlardan Uztelecom, Uzbekistan Airways, Hududiy elektr tarmoqlari, Hududgaz va SQB kompaniyalarini IPOga tayyorlash ustida ishlayapmiz.
Bu jarayonda kompaniyaning oʻzi ushbu bitim doirasida kapital jalb qilishi yoki fondning oʻzi IPO vaqtida oʻz ulushining kichik qismini sotishi mumkin.
Maqsad - portfelni yanada likvid qilish va yuqorida sanab oʻtilgan kompaniyalarni qayta baholash imkonini yaratish. Yaʼni IPO fond uchun aktivlarning qiymatini ochish vositasiga aylanishi kerak.
– Bunga qancha vaqt kerak boʻladi?
– Tayyorgarlik jarayonini fondning oʻz listingini yakunlaganimizdan soʻng deyarli darhol boshladik. Birinchi bitim 2027 yilda amalga oshiriladi, deb hisoblaymiz. Va bunday bitimlar bittadan koʻproq boʻladi.
– IPOda bir qator yirik xalqaro investorlar ishtirok etdi. IPOdan keyin investorlar sizlar bilan muloqotlarda qanday asosiy masala yoki muammolarni koʻproq koʻtarmoqda?
– IPO jarayonida vaqtimizning katta qismini Oʻzbekistonda amalga oshirilgan islohotlar, eng muhimi esa kelgusida amalga oshiriladigan islohotlar haqida suhbatlashishga sarfladik. Mamlakat qaysi yoʻnalishda rivojlanmoqda, degan masala muhim edi.
Menimcha, Prezident Mirziyoyev va hukumat bu borada juda yaxshi ishlarni amalga oshirdi. Bizning listingimiz, nazarimda, mamlakatda amalga oshirilgan islohotlarning oʻziga xos tasdigʻi va mamlakatning kelajakdagi yoʻnalishiga boʻlgan kuchli ishonch ifodasidir. Aks holda, agar investorlar bunga shubha bilan qaraganida, ular IPOda ishtirok etmagan boʻlardi.
Koʻtarilgan masalalarga keladigan boʻlsak, menimcha, bitimimiz investorlar orasida katta qiziqish uygʻotganini koʻrsatdi. Bizda jami qariyb 2,9 milliard dollar miqdorida aksiyalarni sotib olish boʻyicha talab shakllandi.
UzNIF IPOci Toshkent fond birjasi tarixidagi eng yirik bitim, 2021-yildan buyon London fond birjasidagi eng yirik bitim boʻldi. Hozir esa u London va Nyu-York birjalarida listing qilingan yopiq turdagi fondlar orasida eng yuqori reytingga ega fond hisoblanadi.
Fond aksiyalari NAVga nisbatan kichik ustama bilan savdo qilinmoqda. Bu ham investorlarning Oʻzbekiston kelajagiga chin dildan ishonayotganini koʻrsatuvchi omillardan biridir.
Shuningdek, biz har bir kompaniyani batafsil muhokama qildik. Chunki, oxir-oqibat, UzNIF - 13 ta kompaniyadan iborat portfel.
Investorlar fond aksiyalarini sotib olishlari uchun har bir kompaniya nima bilan shugʻullanishini va vaqt oʻtishi bilan ularning qiymati qanday oshishi mumkinligini tushunishlari kerak edi.
