Oila kodeksiga koʻra, ota-ona nikohda boʻlishi yoki alohida yashashidan qatʼi nazar, voyaga yetmagan farzandini taʼminlashi shart. Agar ota yoki ona bu majburiyatni bajarmasa, aliment oʻzaro kelishuv bilan yoki sud orqali undiriladi. 2026-yil 1-sentabridan bir bola uchun aliment oyiga 360 400 soʻmdan kam boʻlishi mumkin emas.
Maqoladagi maʼlumotlar 2026-yil 1-oktabr holatiga koʻra amaldagi qonunchilik asosida tayyorlangan. Qonunchilikdagi oʻzgarishlar sabab ayrim tartib va summalar keyinchalik oʻzgarishi mumkin.
Aliment qanday tartibda toʻlanadi?
Oila kodeksining 96-moddasiga koʻra ota-ona voyaga yetmagan farzandiga taʼminot berishi shart. Bu majburiyat ota va onaning ikkalasiga ham tegishli.
Alimentni ota-ona oʻzaro kelishgan holda ixtiyoriy ravishda toʻlashi mumkin. Buning uchun sudga murojaat qilish shart emas. Ota-ona aliment miqdori, uni toʻlash usuli va muddatini notarial tasdiqlangan kelishuvda belgilashi ham mumkin. Kelishuvga koʻra aliment:
daromadning maʼlum qismi;
vaqti-vaqti bilan toʻlanadigan qatʼiy summa;
bir yoʻla toʻlanadigan summa;
mol-mulk berish yoki boshqa usulda toʻlanadi.
Voyaga yetmagan bola uchun kelishilgan aliment miqdori sud undira oladigan miqdordan kam boʻlmasligi kerak.
Agar ota-onadan biri farzandini taʼminlashda ishtirok etmasa, aliment sud orqali undiriladi. Buning uchun aliment olish huquqiga ega shaxs maʼlum muddat kutishi shart emas. Aliment, umumiy qoida boʻyicha, sudga murojaat qilingan kundan boshlab undiriladi.
Qanday murojaat qilinadi?
Aliment undirish bilan bogʻliq ishlar fuqarolik ishlari boʻyicha sudlarda koʻriladi.
Aliment undirish toʻgʻrisidagi ariza, umumiy qoida boʻyicha, javobgarning yashash joyidagi sudga beriladi. Shu bilan birga, aliment talab qiluvchi shaxs oʻzi yashab turgan joydagi sudga ham murojaat qilishi mumkin.
Aliment undirish haqidagi daʼvolar boʻyicha daʼvogar davlat bojini toʻlashdan ozod qilingan. Bu qoida “Davlat boji toʻgʻrisida”gi qonunning 8-moddasida belgilangan.
Sudga arizani qogʻoz shaklida topshirish bilan birga, qonunchilikda belgilangan tartibda elektron shaklda ham yuborish mumkin.
Mavzuga oid
Qanday hujjatlar kerak?
Aliment undirishda sudga beriladigan hujjatlar talabning turiga va ish holatiga qarab farq qiladi.
Arizaga quyidagi hujjatlar ilova qilinadi:
aliment undirish toʻgʻrisidagi ariza;
bolaning tugʻilganlik haqidagi guvohnomasi;
nikoh tuzilgan yoki bekor qilinganini tasdiqlovchi hujjat, agar mavjud boʻlsa;
taraflar haqidagi zarur maʼlumotlar;
talabni tasdiqlovchi boshqa hujjatlar, agar mavjud boʻlsa.
Agar alimentni undirish bilan birga otalikni belgilash kabi boshqa talab ham qoʻyilsa, ishning tartibi va taqdim etiladigan hujjatlar ham oʻzgaradi.
Shuning uchun ariza berishdan oldin aynan sizning holatingizga mos sud hujjati namunasidan foydalanish maʼqul. Oliy sudning my.sud.uz portalida fuqarolik ishlari boʻyicha sudga murojaat qilish uchun tayyor hujjat namunalari joylashtirilgan.
Qanday ariza beriladi?
Aliment undirish uchun ikki xil tartibda murojaat qilinadi. Agar taraflar oʻrtasida nizo boʻlmasa, Fuqarolik protsessual kodeksining 170-moddasi asosida sud buyrugʻini berish toʻgʻrisida ariza beriladi. Oila kodeksining 136-moddasida bunday talab buyruq tartibida koʻrib chiqilishi belgilangan.
Masalan, bolaning tugʻilganlik haqidagi guvohnomasida ota sifatida koʻrsatilgan shaxs farzandini taʼminlamayapti va otalik boʻyicha nizo yoʻq. Bunday holatda aliment undirish uchun sud buyrugʻi tartibidan foydalaniladi.
Daʼvo arizasi esa nizo mavjud boʻlgan yoki masalani sudning toʻliq koʻrib chiqishi talab etiladigan holatlarda beriladi.
Masalan, otalik belgilanmagan boʻlsa yoki aliment miqdorini qatʼiy summada belgilashda daʼvo tartibida murojaat qilinadi.
Kun.uz
Aliment undirish haqida daʼvo ariza namunasi.
Onlayn ariza berish mumkinmi?
Oliy sudning my.sud.uz portali orqali fuqarolik ishlari boʻyicha sudlarga elektron shaklda ariza yuborish mumkin. Portalda sudga murojaat qilish, sud ishini kuzatish va sud hujjatlari namunalari bilan tanishish imkoniyati ham taqdim etiladi.
Sudga onlayn ariza yuborish uchun my.sud.uz portalida OneID orqali shaxsiy kabinet ochiladi.
Kun.uz
cabinet.sud.uz saytidagi shaxsiy kabinetning bosh sahifasi. Murojaatlar boʻlimi.
Qaysi hollarda ariza qaytariladi yoki qabul qilinmaydi?
Umumiy tartibda sud arizani ish yuritishga qabul qilish, qabul qilishni rad etish yoki qaytarish masalasini qonunda belgilangan asoslar boʻyicha hal qiladi. Arizada zarur maʼlumotlar koʻrsatilmagani, talab notoʻgʻri tartibda berilgani yoki boshqa protsessual kamchiliklar ayrim hollarda arizaning qaytarilishiga sabab boʻladi.
Nizo mavjud yoki mavjud emasligi aliment masalasida esa eng muhim farqlardan biridir. Masalan, bolaning otasi tugʻilganlik guvohnomasida koʻrsatilmagan boʻlsa va otalikni belgilash talab qilinsa, bunday masalani oddiy aliment boʻyicha sud buyrugʻi bilan hal qilib boʻlmaydi. Bunda daʼvo tartibi qoʻllanadi. Shuning uchun ariza berishdan oldin talabning oʻzini toʻgʻri belgilash muhim. Aks holda, bu ham ariza qaytarilishiga sabab boʻlishi mumkin.
Aliment miqdori qancha boʻladi?
Agar ota-ona oʻrtasida voyaga yetmagan bolani taʼminlash boʻyicha kelishuv boʻlmasa, sud alimentni aliment toʻlovchining har oydagi ish haqi va boshqa daromadidan quyidagi ulushlarda undirishni belgilaydi:
bir bola uchun: daromadning 1/4 qismi;
ikki bola uchun: 1/3 qismi;
uch va undan ortiq bola uchun: 1/2 qismi.
Bunda har bir bola uchun undiriladigan aliment miqdori qonunchilikda belgilangan mehnatga haq toʻlashning eng kam miqdorining 26,5 foizidan kam boʻlmasligi kerak.
2026yil 1-sentabrdan mehnatga haq toʻlashning eng kam miqdori oyiga 1 360 000 soʻm etib belgilangan. Shundan kelib chiqib, 26,5 foiz 360 400 soʻmni tashkil qiladi. Agar mehnatga haq toʻlashning eng kam miqdori oʻzgarsa, alimentning ushbu eng kam chegarasi ham oʻzgaradi.
Sud amaliyotidan misol: Quyi Chirchiq tumanlararo sudining 2-1103-2504/15494-sonli ishida ona dastlab bir nafar farzandi uchun aliment undirish haqida sud buyrugʻi olgan. Keyinchalik otaning eʼtirozi sabab buyruq bekor qilingan. Shundan soʻng ona aliment undirish talabi bilan daʼvo arizasi tartibida sudga murojaat qilgan. Sud ish holatlarini oʻrganib, otadan bolaning voyaga yetguniga qadar uning barcha turdagi daromadlarining 1/4 qismi miqdorida aliment undirish haqida qaror chiqargan.
Aliment har doim foizda belgilanadimi?
Agar aliment toʻlovchining daromadi oʻzgarib tursa, bir qismi natura koʻrinishida olinsa yoki rasmiy ish haqi boʻlmasa, aliment sud tomonidan har oy toʻlanadigan qatʼiy summada belgilanishi mumkin.
Masalan, ota rasman ish joyiga ega boʻlmasa yoki daromadi oyma-oy keskin oʻzgarib tursa, faqat ish haqining 1/4 qismini undirish bolaning manfaatlarini yetarli darajada taʼminlamasligi mumkin. Bunday holatda alimentni qatʼiy summada belgilash masalasi koʻtariladi.
Qaysi hollarda aliment miqdori kamaytiriladi?
Aliment miqdori ayrim hollarda sud tomonidan kamaytirilishi mumkin. Buning uchun qonunda koʻrsatilgan asoslar boʻlishi va sudga murojaat qilinishi kerak. Sud hujjatida belgilangan summani oʻzboshimchalik bilan kamaytirish mumkin emas.
Oila kodeksining 105-moddasiga koʻra, aliment toʻlayotgan ota yoki onaning boshqa voyaga yetmagan bolalari boʻlib, undan qonunda belgilangan miqdorda aliment undirilishi oqibatida oʻsha bolalar moddiy jihatdan kamroq taʼminlansa, toʻlov miqdori kamaytirilishi mumkin.
Shuningdek, aliment toʻlayotgan ota yoki onaning nogironligi, moddiy jihatdan qiynalayotgani yoki aliment olayotgan shaxs mustaqil daromadga ega ekani, sud toʻlov miqdorini kamaytirishiga sabab boʻlishi mumkin.
Qanday undiriladi?
Sud hujjati yoki boshqa ijro hujjati asosida aliment majburiy tartibda undiriladi. Aliment boʻyicha sud buyrugʻi ham ijro hujjatlaridan biri hisoblanadi. Majburiy ijroni amalga oshirishda Majburiy ijro byurosi ishtirok etadi.
Aliment toʻlanmasa nima qilish kerakligi haqida boshqa maqolada maʼlumot beramiz.
Qaysi kundan hisoblanadi?
Umumiy qoida boʻyicha aliment sudga ariza berilgan kundan boshlab undiriladi. Biroq ayrim hollarda sud oʻtgan davr uchun ham aliment undirishga qaror qilishi mumkin. Buning uchun ariza berishdan oldin taʼminot olish choralari koʻrilgani, ammo aliment toʻlashi kerak boʻlgan shaxs toʻlashdan bosh tortgani sababli mablagʻ olinmagani aniqlanishi kerak. Bunday vaziyatda oʻtgan davr uchun aliment uch yilgacha boʻlgan muddat doirasida undirilishi mumkin.
Aliment toʻlovchi chet elga ketsa, aliment qanday undiriladi?
Oila kodeksining 145-moddasiga koʻra, aliment toʻlovchi doimiy yashash uchun yoki uch oydan ortiq muddatga chet davlatga ketayotgan boʻlsa, u aliment oluvchi bilan aliment toʻlash toʻgʻrisida kelishuv tuzishi shart.
Agar bunday kelishuvga erishilmasa, manfaatdor shaxs alimentni qatʼiy summada belgilash, uni biryoʻla toʻlash, aliment evaziga muayyan mol-mulk berish yoki boshqa usulda toʻlashni talab qilib murojaat qilish mumkin.
Aliment toʻlash qachon tugaydi?
Sud tartibida undiriladigan aliment bola voyaga yetganda yoki voyaga yetmasdan turib toʻla muomala layoqatiga ega boʻlganda tugaydi. Lekin, ota-ona farzand voyaga yetgan boʻlsa ham mehnatga layoqatsiz, yordamga muhtoj farzandiga ham aliment toʻlash majburiyati Oila kodeksi 100-moddasida byelgilangan.
Shuningdek, aliment undirilayotgan bola farzandlikka olinganda, ayrim turdagi aliment oluvchining mehnatga layoqati tiklanganda yoki u yordamga muhtoj boʻlmay qolganda, aliment oluvchi yoki toʻlovchi vafot etganda majburiyat tugaydi.
Nima yodda qolishi kerak?
Alimentni ota-ona oʻzaro kelishib ixtiyoriy toʻlaydi yoki notarial kelishuv tuzadi.
Voyaga yetmagan bola uchun aliment masalasida kelishmovchilik boʻlmasa, talab sud buyrugʻi tartibida koʻriladi, kelishmovchilik boʻlsa daʼvo arizasi tartibi qoʻllanadi.
Aliment uchun fuqarolik ishlari boʻyicha sudga murojaat qilinadi. Daʼvoni daʼvogarning oʻzi yashaydigan hududdagi sudga berishi yoki my.sud.uz orqali onlayn murojaat qilishi mumkin.
Aliment undirish boʻyicha daʼvogar davlat bojidan ozod qilingan.
Bir bola uchun daromadning 1/4 qismi, ikki bola uchun 1/3 qismi, uch va undan ortiq bola uchun 1/2 qismi undiriladi. Har bir bola uchun aliment MHTEKMning 26,5 foizidan kam boʻlmasligi kerak. 26,5 foizlik eng kam chegara hozircha 360 400 soʻmni tashkil qiladi.
Aliment sudga murojaat qilingan kundan boshlab undiriladi. Alohida shartlar mavjud boʻlganda uch yilgacha oʻtgan davr uchun undirish qoʻllanishi mumkin.
