Ukrainlar Kiyev uçun jangda qanday ğolib çiqqandi - va ularga qanday takliflar bölgandi? The Washington Post suriştiruvi
|20:38 / 28.08.202235 32111 min
Amerikaning Washington Post naşri uruşning ilk kunlari haqida yana bir katta matn e’lon qildi.
Ruslarning Moşçunda qolgan texnikasi. Foto: Global Images UkraineRuslarning Moşçunda qolgan texnikasi. Foto: Global Images Ukraine
24 avgust kuni — Rossiyaning Ukrainaga bosqiniga yarim yil tölganida The Washington Post gazetasi Ukraina armiyasi rossiyaliklar uruşning ilk haftalarida Kiyevni egallab olişiga qanday tösqinlik qilgani va oxir-oqibat ularni poytaxt atrofidan çekinişga majbur qilgani haqida katta matn e’lon qildi. Bu material 100 dan ortiq intervyu asosida tayyorlangan. «Meduza» uning asosiy va qiziq joylarini keltirdi.
Uruşdan oldin ukrain harbiylari Kiyevda ikki qavatli mudofaa çiziği taşkil etgan
The Washington Post naşri yozişiça, bosqin arafasida ukrain harbiylari Kiyevni himoya qiliş çoralarini körgan. Ukraina quruqlik qöşinlari qömondoni, poytaxt mudofaasiga rahbarlik qilgan general-polkovnik Oleksandr Sirskiy Rossiyaning keng kölamli bosqinini tasavvur qilamaganini tan oladi, ammo u ehtimoliy ssenariylardan biri sifatida şunga tayyorlangan.
Sirskiy şaharning ikkita mudofaa çiziğini taşkil etgan — Kiyevni öqlar yomğirida qoldirmaslik uçun şahar içkarisida va uning atrofidagi hududlarda. Uruş boşlanişiga bir hafta borligida ukrain harbiylarining qömondonlik punktlari rossiyalik bostirib kelişi mumkin bölgan yönalişlarga köçirilgan, aviatsiya esa Rossiya zarbalari uçun yaqqol nişon böladigan yirik bazalardan olib ketilgan. Artilleriya ham şahar taşqarisidagi mudofaa pozitsiyasiga ötkazilgan, bu esa, Kiyev meri Vitaliy Kliçkoning sözlariga köra, ularni uruşning ilk soatlaridagi zarbalar paytida yakson bölişdan asragan.
Şu bilan birga, The Washington Post maqolasida aytilişiça, Kiyev himoyaçilari tank tuzilmalari yetişmovçiligidan aziyat çekkan. Sirskiy buni öquv markazlaridagi artilleriya qurollari, jumladan sovetlar davriga mansub «Pion» rusumli öziyurar zambaraklar hisobiga kompensatsiya qilişga uringan.
Şu kabi çoralar Çernihiv oblastida ham körilgan, bu hudud orqali Rossiya Kiyevga şimoli-şarqdan yuriş qilgandi. Bu yerda 1-alohida tank brigadasi qömondoni polkovnik Leonid Xoda bosqindan oldinroq bazalardagi öq-dorilar, yonilği va qurol-aslahalarni olib ketgandi, şuningdek, harbiy xizmatçilarni hududlar böylab taqsimlab çiqqandi.
The Washington Post naşri qayd etişiça, Ğarb mamlakatlari ukrainlarning uruşga tayyorgarlik körişi jarayonidan yetarli darajada xabardor qilinmagan, bu esa, jurnalistlar fikriça, Ukraina tajovuzga qarşi tura olişiga işonçsizlik kuzatilişiga olib kelgan. Şu bilan birga, ukrain rasmiylari bunday şubhalar tufayli Ğarb mamlakatlari uruş boşida zarur qurollar yetkazib berişda sustkaşlik qilişiga sabab bölişini tuşunişgan.
Mavzuga oid
Rossiya uruşning ilk kunida Ukrainaga taslim bölişni taklif qilgan, bunday taklif bir neça marta bölgan
Ukraina prezidenti ofisi rahbari Andrey Yermak 24 fevral kuni unga Kremldan qönğiroq qilişgani haqida sözlab bergan. Uning eslaşiça, u ança vaqtgaça göşakni kötarişga özini majburlay olmagan. Göşakni kötarganida esa RF prezidenti ma’muriyati rahbari Dmitriy Kozakning ovozini eşitgan — asli Ukrainadan bölgan Kozak sönggi yillarda «DXR» va «LXR» masalasida kuratorlik qilib kelayotgandi (bosqin boşlanganidan köp vaqt ötmay esa Putinning ğazabiga yöliqib, çetlaştirilgan).
«Kozak ukrainlar uçun taslim böliş vaqti kelganini aytadi. Yermak sökinadi va göşakni qöyib qöyadi», — deya yozadi The Washington Post.
Taslim böliş haqidagi taklif bilan boğliq yana bir epizodni Ukraina mudofaa vaziri Aleksey Reznikov yodga oladi. Uning sözlariga köra, 22 fevral kuni belaruslik hamkasbi Viktor Xrenin unga ofitserlik sözini berib, Belarusda turgan rossiyalik harbiylar Ukrainaga hujum qilmasligiga işontiradi — keyinroq esa bu yolğon bölib çiqdi. Ikki kun ötib ular yana qönğiroqlaşadi va Xrenin (Reznikovning xotirlaşiça, uning ovozidan juda asabiy va noqulay holatdaligini anglaş mumkin edi) unga Sergey Şoyguning sözlarini yetkazadi: agar Ukraina taslim bölsa, bosqin töxtatiladi. Ukraina mudofaa vaziri öşanda bunga javoban ukrainlar Rossiyaning kapitulyatsiyasini qabul qilişga tayyorligini aytgan.
24 fevral kuni maslahatçilar Zelenskiyni evakuatsiya bölişga undagan. U esa bu mavzuni kötarişni taqiqlagan
The Washington Post naşri yozişiça, bosqinning ilk kunida Ukraina prezidenti Volodimir Zelenskiyning atrofidagilarning köpçiligi uni Kiyevni tark etişga köndirişga uringan. Milliy xavfsizlik va mudofaa kengaşi kotibi Aleksey Danilov, özining xotirlaşiça, prezidentga ketiş böyiça maslahat solmagan, ammo unga Rossiya uni öldiriş yoki qölga olişni rejalaştirayotgani haqida işonçli ma’lumotlar borligini yetkazgan. Prezident ofisi rahbari maslahatçisi Aleksey Arestoviçga köra, rossiyaliklar prezident bunkeriga zaharli gaz yuborişi ehtimoli ham muhokama qilingan.
Arestoviçning özi eslaşiça, kun davomida Kiyevni saqlab qolib bölmasligi haqida xulosaga kelgan va bu haqda Zelenskiyga aytgan. Bunga javoban prezident bu haqda ortiq eşitişni istamasligini bildirgan. U şuningdek atrofidagilardan doimiy ravişda uning hayotiga tahdidlar haqida eslatişni bas qilişni talab qilgan. «Men jonli odamman. Boşqa har qanday odam kabi men ham ölişni istamayman. Ammo men aniq bilamanki, agar bu haqda öylasam, men allaqaçon ölgan bölaman», — deya prezidentning öşa vaqtdagi sözlarini keltiradi Arestoviç.
Kiyev ostonasidagi eng muhim janglardan biri Moşçun qişloğida keçadi
The Washington Post maqolasida Kiyev ostonasidagi muhim janglarga alohida e’tibor qaratilgan — jumladan, uruşning ilk kunida rossiyalik desantçilar taşlangan Gostomeldagi aerodromga ham. Yana bir strategik punkt esa Kiyevdan bir neça kilometr masofadan ötgan Irpin daryosi sohilida joylaşgan Moşçun qişloği edi. Gazetaning yozişiça, Moşçun egallanişi Rossiya uçun Ukraina poytaxtiga töğridan töğri yöl oçgan bölardi.
Moşçun uçun şiddatli janglar 27 fevral kuni boşlanadi. Ukraina qurolli kuçlarining 72-alohida mexanizatsiyalaşgan brigadasi kapitani Roman Kovalenkoning sözlariga köra, öşa kuni uning bölinmasi qişloqqa kirganida u yerda uylar yona boşlagandi. Keyingi kun davomida Rossiya harbiylar va texnikalarini Irpin daryosi orqali ötkazişga harakat qiladi va 6 mart kuni, maqolada yozilişiça, ular harbiylarning ançagina qismini daryoning Kiyev tomondagi sohiliga ötkazişga muvaffaq böladi. Roman Kovalenko bölinmasi qarşi hujumga ötadi va rossiyaliklar bilan yaqindan turib jangga kirişadi, ammo öq-dori yetişmovçiligi tufayli qişloq markaziga çekinadi. Bu yerda ular qöşimça kuçlar bilan birlaşadi, yordamga kelgan kuçlar orasida maxsus topşiriqli bölinmalar va xorijlik köngillilar ham bor edi. Kovalenkoning eslaşiça, ularning pozitsiyasi rossiyaliklarning «Grad» baravar öt oçiş reaktiv tizimlari, artilleriya qurollari, minomyotlar, aviatsiya va uçuvçisiz uçiş qurilmalaridan töxtovsiz öqqa tutiladi va bu bir neça kun davom etadi.
The Washington Post naşrining yozişiça, 11 mart kuniga kelib Kiyevga Irpen şahri orqali kira olmagan Rossiya armiyasi özining bor kuçlarini Moşçunni egallaşga yönaltiradi va «har tomondan hujumga ötib», «ixtiyoridagi bor vositalar» bilan qişloq himoyaçilari ustiga yopiriladi. Öşa kuni Kovalenko özini xuddi «boşiga sakkiz marta katta bolğa bilan urilgandek» his etadi; uning köplab safdoşlari har tomonga soçilayotgan parçalar tufayli miya çayqalişiga uçraydi. Oxir-oqibat Kovalenkoning bölinmasi rotatsiya doirasida qişloqdan olib çiqiladi; uning özi boşidagi jarohat bilan şifoxonaga yotqiziladi. Özining xotirlaşiça, şifoxonaga ketişda u Kiyevdan şarqda jang qilayotgan egizagiga qönğiroq qilib, közda yoş bilan qişloqni saqlab qolganliklari haqida aytadi. U keyinroq quroldoşlarining okoplardagi jasadlarini oliş uçun Moşçunga qaytib keladi, bu vaqtda ham qişloq öqqa tutilişi davom etayotgandi.
Moşçun uçun jang bu bilan yakunlanib qolmaydi, mart oyining uçinçi haftasida rossiyaliklar bu yerga desant tuşirişadi, ammo bu kuçlar qişloqda örnaşib qola olişmaydi. Ukrain harbiylari hikoya qilib berişiça, qişloqni saqlab qolişda Irpin daryosidagi şlyuzlardan (töğonlardagi suv darvozasi) biri portlatilgani va undagi daryo suvi sathi yanada kötarilgani ham muhim ahamiyat kasb etgan (daryo böylari hududlar uruşning ilk kunlaridayoq töğon portlatilişi tufayli suv ostida qolgandi). «Rossiyaliklar suvga bostirildi va keyinroq biz rossiyalik harbiy dengiz piyodalari zirhli himoya vositalarini taşlab, jon saqlab qoliş uçun suzib ketişga majbur bölgan joyni aniqladik», — deya hikoya qiladi general Sirskiy.
Rossiya harbiylari sovet armiyasi an’analari böyiça harakatlangan
The Washington Post polkovnik Leonid Xoda boşqaruvidagi 1-alohida tank brigadasi harakatlangan Kiyevdan şimoli-şarqda va Çernihiv oblastida ukrain harbiylari qöllagan taktikani ham tasvirlab beradi. Materialda keltirilişiça, uşbu brigada harbiy xizmatçilari va hududiy mudofaa qismlari jangçilari bir neça hafta davomida poytaxtni örab olmoqçi bölgan, har tomonlama özlaridan bir neça barobar ustun bölgan kuçlarga munosib qarşilik körsatişga muvaffaq bölgan.
Gazetaning yozişiça, ukrainlar Rossiya texnikalari kolonnalari yöliga pistirmalar qöygan va ularni ötiş noqulay bölgan, qiş kunlari tugab, eriş davrida botqoqqa aylangan hududlardan harakatlanişga majbur qilgan.
Asfaltlangan trassalar böylab harakatlanganlar esa minalar yoki köpriklar va çorrahalar tösib qöyilgani tufayli oldinga harakatlana olmadi. «Biz ularni muayyan yöllar böylab yurişga majbur qildik, keyin bu yöllarda ularni portlatib yuborişimiz yoki asosiy kuçlaridan uzib qöyişimiz mumkin edi», — degan «Sever» operativ guruhi qömondoni general-mayor Viktor Nikolyuk.
Nikolyukning sözlariga köra, rossiyalik harbiylar sovet armiyasi an’analari böyiça harakatlanib, kiçik zobitlarga mustaqil harakatlanişga imkon bermagan va son ustunligi evaziga raqibni yengişga harakat qilgan. «Biz ikki yoki uç kişini öldiramiz, darhol ularning örnini yangilari egallardi. <…> Bu harbiy xizmatçilar hayoti komandirlar uçun sariq çaqalik qadrga ega bölmagan 1941 yildagi kabi edi», — deya hikoya qiladi Nikolyuk.
General rossiyalik komandirlarning fikrlaş tarzini ham ta’riflab ötadi: «Muammo şundaki, ular özlariga haddan ortiq işonadilar. Ular Ukraina kiçik davlat deb öylaşadi. „Biz ularni şunçaki ezib taşlaymiz, şunçaki tank bilan bosib taşlaymiz, tamom, vassalom“».
