Qulay geografik joylashuv
Orol-7 yoki Kantubek shahri, o‘sha paytlarda suvga to‘la bo‘lgan Orol dengizidagi orollardan biri — Uyg‘onish orolida qurilgan. Bu yer maxfiy shahar qurish uchun ideal joy edi: aholi yashash manzillaridan uzoqda, suv bilan o‘ralgan, himoya qilish uchun qulay.
Orolda biokimyoviy poligon qurish rejasi 1930-yillardayoq bo‘lgan. Ikkinchi jahon urushi bu jarayonni tezlashtirgan. Sovetlar Germaniya qo‘liga tushishidan asrash maqsadida Tver oblasti Seliger ko‘lidagi Gorodoml orolida joylashgan biologik laboratoriyani avval Kirovga, so‘ng Saratov va nihoyat Uyg‘onish oroliga evakuatsiya qilgan.
Foto: Wikipedia
Shoshilinch ko‘chirish sabab orol hali insonlari yashashi uchun to‘liq tayyor bo‘lmagan. 1954 yildan orolda aholi (muddatli harbiy xizmatchilar, harbiylar, xodimlar va ularning oila a’zolari) istiqomat qilishi uchun binolar qurila boshlangan.
Keyinroq yopiq Orol-7 shahri sodir bo‘layotgan voqealarni nazorat qilish uchun Orol-5 («Ural») harbiy shahri ham qurilgan. Bu shaharga harbiy polk joylashtirilgan va orol himoyasi bilan shug‘ullangan.
O‘sha paytda hech kim 50-60 yildan keyin katta Orol dengiz qurishi va Uyg‘onish oroli quruqlik bilan birlashishini tasavvur ham qilmasdi.
Shuni aytib o‘tish kerakki, shahar O‘zbekiston hududida joylashganiga qaramay, uning faoliyati Qozog‘iston tomonidan nazorat qilingan.
Maxfiy shahar va undagi tajribalar
Kantubekdagi, nafaqat, biokimyoviy laboratoriya, balki aerodrom ham juda kamyob inshootlardan edi. Bu aerodrom to‘rtta uchish-qo‘nish yo‘lagi bo‘lgan SSSRdagi yagona aerodrom hisoblangan. U «shamol atirguli» (shamol yo‘llarini tavsiflovchi vektorli diagramma) uslubida qurilgan bo‘lib, bu kuchli shamol sharoitida (orolda doim kuchli shamollar kuzatilgan) har qanday turdagi samolyotlarni qabul qilish uchun zarur edi. Qo‘nish yo‘llari shamol yo‘nalishiga mos ravishda qurilgan va har qanday samolyot har doim o‘ziga qulay qo‘nish yo‘lagini tanlash imkoniga ega bo‘lgan.
Biologik-bakteriologik laboratoriya korpusi shahardan 3 kilometr janubda bo‘lgan. Bu yerga kimyoviy poligonda kuydirgi, bubo vabosi, brutsellyoz (qora oqsoq), tulyameriya va boshqa o‘ta xavfli infeksiyalar batsillalari bilan kasallantirilgan turli hayvonlar olib kelingan.
