Oqbo‘yra qishlog‘idagi portlash ta’siri me’yordan ortiq hududlarga yetib borgan - vazirlik izohi

Samarqanddagi Oqbo‘yra turizm qishlog‘ida joylashgan kondagi portlatishda toshlar 357 metrgacha uchib borgan, bu – belgilangan 300 metrlik me’yordan ortiq, deya ma’lum qildi Tog‘-kon sanoati va geologiya vazirligi. Rasmiy izohda mas’ul korxona aholiga yetkazilgan moddiy zararni qoplab bergani aytiladi. Portlatish standartlari qayta ko‘rib chiqilishi, aholini sirenada ogohlantirish kabi choralar va’da qilinmoqda.

Samarqand tumanidagi Oqbo‘yra turizm qishlog‘ida 15 aprel kuni sodir bo‘lgan portlatishdan keyin aholi uylariga tosh parchalari yetib borgani, devorlarda yoriqlar paydo bo‘lgani va yosh bolalar, qariyalar sarosimaga tushib qolgani haqida xabar bergan edik. Tog‘-kon sanoati va geologiya vazirligi Kun.uz'ga holat yuzasidan rasmiy munosabatini taqdim etdi.

Vazirlikka ko‘ra, “Mironqul-III” koni “Agro Technology Group” MChJga Vazirlar Mahkamasining 2019 yil 1 iyuldagi 546-sonli qarori asosida ajratilgan.

Keyinchalik 2021-2022 yillarda tegishli xulosalar va ruxsatnomalar rasmiylashtirilgan. SM №0107 F5-sonli ruxsatnoma 2022 yil 29 dekabrda qayta rasmiylashtirilib, korxona 2042 yil 3 iyungacha yer qa’ridan foydalanish huquqini olgan.

Konda portlatish ishlari “Agro Technology Group” MChJ hamda “Hisor Tog” MChJ o‘rtasida tuzilgan pudrat shartnomasi asosida amalga oshirilgan. Portlatishni bevosita amalga oshirgan tashkilot inspeksiya tomonidan berilgan maxsus ruxsatnomaga ega ekani ta’kidlanadi.

Rasmiy hujjatlarda davlat ekologik ekspertizasi xulosasiga tayanib, aholi yashash punktigacha eng kam xavfsiz masofa 300 metr etib belgilangani qayd etiladi. Vazirlik taqdim etgan o‘rganish natijalariga ko‘ra, umumiy hisobda aholi yashash punktigacha bo‘lgan masofa 450-500 metrni tashkil etgani ma’lum qilingan. Ya’ni bu talablarga muvofiq deb baholangan.

Biroq shu bilan birga, portlatish oqibatida zarar yetgan ayrim hovlilar masofasi 357 metr ekani ham qayd etilgan. Rasmiy hisob-kitoblarda hudud xavfsiz masofa doirasida ekani ko‘rsatilsa-da, amalda zarar yetgan obektlar belgilangan 300 metrlik me’yorga yaqin ekani ma’lum bo‘lmoqda.

Vazirlikka ko‘ra, 2026 yil 15 aprel kungi portlatish oqibatida tog‘ jinslari 357 metr masofadagi hududga yetib borgan bo‘lib, bu holat “texnologik reglamentdan chetlanish” sifatida baholangan. Shu bilan birga, kon-geologik sharoitlar va portlash energiyasining noto‘g‘ri taqsimlanishi sabab ayrim tosh parchalari trayektoriyadan chiqishi mumkinligi ham qayd etilgan.

Ushbu vaziyatda portlatish ishlari yo‘naltirilgan holda amalga oshirilsa-da, kon-geologik sharoitlar va portlash energiyasining taqsimlanishidagi o‘ziga xos xususiyatlar sababli ayrim tosh parchalarining belgilangan trayektoriyadan chetga chiqishi kuzatilgan. Bu holat bevosita portlatish texnologiyasini yanada takomillashtirish va xavfsizlik choralarini qayta ko‘rib chiqish zarurligini tasdiqlaydi, deyiladi munosabatda.

Aytilishicha, yetkazilgan moddiy zarar korxona tomonidan qoplangan.

Shuningdek, kelgusida portlatishlar hajmini 10 tonnadan 5 tonnagacha kamaytirish, portlovchi materiallar hajmini minimal darajaga tushirish va kon massasini yumshatishning muqobil, xavfsizroq usullarini qo‘llash yuzasidan ko‘rsatma berilgan.

Bundan tashqari, aholini ogohlantirish uchun sirena tizimini joriy etish, turar joy devorlaridagi yoriqlar va portlatish ishlari o‘rtasidagi sababiy bog‘liqlikni aniqlash uchun Seysmologiya instituti xulosasini olish kabi choralar belgilanishi aytilmoqda.

Vazirlikka ko‘ra, vazkur yo‘nalishda nazorat tadbirlari davom etmoqda, takroriy qoidabuzarliklar aniqlansa, yer qa’ridan foydalanish litsenziyasini to‘xtatishgacha bo‘lgan qat’iy choralar ko‘rilishi mumkin.