Мустақил молиявий эксперт Александр Давлетов Uz24 cайтига берган интервьюсида узоқ кутилган валюта сиёсатининг либераллаштирилиши ҳақидаги қарорни изоҳлаб ўтди ва валюта бозори келгусида қандай ривожланиши ҳақида гапириб берди.
— 5 сентябрдан бошлаб юридик шахслар жорий халқаро операциялар бўйича тўлов учун тижорат банкларидан чекланмаган миқдорда хорижий валюта харид қилишлари мумкин. Жисмоний шахслар валютани эркин сотиши ва харид қилишлари мумкин, фақат харид қилинган валюта халқаро пластик карталарга ўтказиб берилади. Фикрингизча, аҳоли учун нега тўлиқ бўлмаган конвертация механизми танланди?
— Биринчидан, кеча эълон қилинган фармон тарихий эканлигини алоҳида қайд этмоқчиман. Янги даврда ҳаётимизнинг турли жабҳаларига оид кўплаб ислоҳотлар бошлаб берилди, лекин айнан валюта соҳасидаги ўзгаришлар аввал бошланган ислоҳотлардан ўзди ва у ўзининг мантиқий якунига яқинлашмоқда. Ой сатҳига илк бор қадам ташлаган одамзод — Нил Армстронг ўзининг машҳур гапини айтган: «Бу инсоннинг кичик бир қадами бутун инсоният учун улкан қадам бўлади». Миллий валютанинг эркин конвертацияси билан ҳам шунга ўхшаш ҳолат юз берди. Биз мамлакатимизда эркин бозор ташкил этиш учун илк қадамни ташладик, бироқ бу қадам кейинги ва узоқ ўзгаришлар учун ўта муҳим саналади.
Сизнинг саволингизга эса қуйидагича жавоб бераман: жисмоний шахсларга хорижий валютани халқаро пластик карталарга ўтказиб бериш йўли билан сотишни аҳоли учун чекланган конвертация, дейиш ярамайди. Бу шунчаки техник жиҳат. Илгари — сотувларнинг ҳажмида ҳам, даврийлигида ҳам чекловлар амал қилган, фойдаланиш учун турли мумкин ва мумкин бўлмаган лимитлар ўрнатилган вақтда бу механизмни шундай аташ мумкин эди. Ҳақиқатдан ҳам ўша пайтда халқ бундай конверисон карталарни «чала карта», деб атарди.
Лекин ҳозир вазият бутунлай бошқача. Хорижий валютани харид қилиш ва карточкага тушириш ҳажмида ҳам, ундан кейинчалик фойдаланишда ҳам бирор чеклов йўқ. Харидор фақат илк бора конверсион пластик карта очаётганида бир қадар вақт йўқотиши мумкин, кейинги конверсион операциялар бор-йўғи 10–15 дақиқани олади.
Бу, биринчидан, ислоҳотлар аввалида чайқовчилик босимини йўққа чиқаради, иккинчидан — операцияларнинг шаффофлигини таъминлайди. Орадан бироз вақт ўтгач, бозорнинг барча иштирокчилари янги шароитларига кўникиб, мувозанат ҳосил бўлгач, жисмоний шахсларга хорижий валюта нақд кўринишда ҳам сотила бошлайди. Лекин фикримча, фуқароларимиз ўз тажрибасида конверсион карталарнинг қулайлигини синаб кўришгач, кейинчалик уларга конверсион картага ёки нақд кўринишда валюта харид қилиш имконияти тақдим этилганида уларнинг аксарияти айнан конверсион карталарни танлашига шубҳа қилмайман, яъни пировард натижада, барибир уларга танлов тақдим этилади.
