Шарқий Африкадаги Сомалиленд давлати ўз аҳолисининг юқори даражада саводсизлиги билан ажралиб туради, мамлакат иқтисодиёти эса фуқаролик уруши натижасида таназзулга юз тутган. Шундай бўлса-да, Сомалиленд Ер юзидаги нақд пуллар муомаладан чиқариладиган ягона мамлакат бўлиши мумкин.
Ўзини ўзи давлат дея эълон қилган Сомалиленднинг пойтахти Харгейс кўчаларида бир неча эркак кўп сонли расталардан бири атрофига йиғилган. Улар кат (кўпинча бир вақтнинг ўзида ҳам қаҳва, ҳам коканинга қиёсланувчи енгил гиёҳванд модда)нинг хусусиятлари ҳақида баҳс юритишарди.
Харидорлар ўз вақтларини бекорга сарфлашни ёқтиришмайди: улар сотувга рухсат берилган бу яшил барглардан иборат боғини олиб, мобил телефонларида бир неча рақамни шошилинч териб, қандай пайдо бўлишган бўлса, шундай кўздан ғойиб бўлишарди.
Бироқ харидорларнинг ҳеч бирида нақд пуллар йўқ, бу ерда кредит карталаридан ҳам фойдаланишмайди. Бироқ бу кат бепул берилади дегани эмас: у учун телефон орқали ҳисоблашишади, мобил қурилмада бир неча рақам терилади, холос.
Нақд бўлмаган тўловлар — бу Сомалиленд жаҳонда етакчилик қилувчи ягона тизим бўлса керак.
Сомалиленд 1991 йилда Сомалидан ажралиб, ўзини ўзи автоном республика дея эълон қилди, халқаро ҳамжамият эса уни ҳануз мамлакат сифатида тан олмаган. Шунга қарамай, бу мамлакатнинг нақд бўлмаган тўловларни қўллашда ўзига хос етакчи бўлишига халақит бермади. Сомалиленд нақд пул воситаларидан воз кечган жаҳондаги биринчи жамият бўлишига яқин турибди.
Йўл четидаги киоскми ёки Харгейсдаги супермаркетми - харидлар мобил тўловлар орқали амалга оширилади.
"Одамлар ҳамма нарса учун телефон орқали ҳисоблаша бошлашди, - дейди Омар, ўз мобил телефонида рақамларни терар экан. - Бу анча осон".
Ривожланган ёки ривожланаётган иқтисодиётга эга мамлакатларда ҳам телефонлар ёки карталар орқали тўловларни амалга ошириш ҳолатлари кўпаймоқда, бироқ Сомалиленддаги вазият ўзига хос.
Нақд пуллардан воз кечиш сабабларидан бири - бу миллий валютанинг шиддатли девальвацияси. Бугун 1 АҚШ доллари учун 9000 сомалиленд шиллинги берилади. Бир неча йил аввал бу курс икки баробар юқори бўлган.
Сомалиленд шиллинги 1994 йилда қурол-яроғ харид қилиш ва ҳарбий операцияларни молиялаштириш жараёнида пайдо бўлган. Ҳукумат ўз мақсадларига эришиш учун кўпроқ пул босиб чиқара бошлаган. Буларнинг бари миллий валютанинг деярли бир зумда қадрсизланишига олиб келган.
