Буханка нон халққа 1250 сўмдан сотилмоқда: Шўрчида мутасаддилар жим, иқтисодчилар нима дейди? (Видео)

KUN.UZ таҳририяти вакилларининг Сурхондарё вилоятига ташрифи аввалида сайтимизда берилган эълондан сўнг Шўрчи туманидан тушган мурожаатларнинг бири бизнинг эътиборимизни тортди ва бу масалани албатта ўрганишни кўнглимизга тугиб қўйган эдик.

«Ассалому алайкум! Шўрчи деҳқон бозорида яқинда буханка нонларнинг нархи 1250 сўмга чиқди. Туманимизда ун заводи бўла туриб, халқ қимматига нон олишга мажбур бўлмоқда. Нонвойхоналар эса унни давлат нархида ола туриб, унни бозорга ҳам чиқариб, олибсотарларга пуллаб ҳам туришади. Бунга эса ҳеч қайси раҳбар қизиқмайди. Шу муаммони ҳал этиб беришинингизни сўраймиз».

Биз Шўрчи деҳқон бозорига кириб, у ерда сотилаётган буханка нонларнинг нархи билан қизиқдик.

«Иккитаси 2500 сўм», — деди рисоладагидек ҳажмдаги қолипли нон сотаётган сотувчи аёллардан бири.

«Нега бу қадар қиммат сотаяпсиз?» — деб берган саволимизга «Деновдан келтириб сотаман. Кўпроқ олсангиз 1000 сўмдан бераман», деб жавоб берди сотувчи.

Кўринишидан 1250 сўмликдан бироз кичикроқ ҳажмдаги, 3 донаси 1 кило атрофида тош босувчи буханка нонлар иккинчи сотувчида 1000 сўмдан сотилаётган экан. «Қаерда тайёрланган?» деб берган саволимизга, «Шу ерда, Шўрчида», деган жавоб олдик.

Биз «Шўрчи деҳқон (озиқ-овқат) бозори» МЧЖ раҳбарияти билан масалага ойдинлик киритиш мақсадида учрашмоқчи эдик, ниятимизга ета олмадик.

Туман ҳокимлигига йўл олдик. Якшанба куни бўлганлиги, қолаверса, туманда шу куни қишлоқ хўжалиги ходимлари куни бўлганлиги учун мутасаддиларни учратмадик. Деҳқон бозори раиси ўринбосари Фахриддин Мавлоновни топдирдик. У киши вазиятга елка қисишдан бошқа нарса билан жавоб бера олмади.

Ўзбекистон Республикаси Молия вазирлигининг расмий сайтида 2017 йил 9 январь ҳолатига кўра, Давлат томонидан тартибга солинувчи нархлар (тарифлар) ҳолати ҳақидаги маълумот келтирилган. Унга кўра, «Ўздонмаҳсулот» АК корхоналари томонидан буханка нон тайёрланувчи биринчи нав буғдой унининг бир килограмми 2014 йил 15 сентябрдан буён 1050 сўмдан сотилиши белгиланган. Бундай буғдой унлардан тайёрланган 500 граммлик қолипли буханка ноннинг бир донаси 650 сўмдан сотилиши ҳам белгиланган.

Масалани вилоятдаги иқтисодчилардан бири билан муҳокама қилдик:

«Бу масала жуда кўп ва чуқур ўрганиб чиқилган. Олдини олиш жуда қийин бўлаяпти. Аввало, Шўрчида 650 сўмдан сотилиши керак бўлган 500 граммлик буханка ноннинг қиммат сотилишига сабаб —ўзимизда ишлаб чиқарилган ва нон пишириш учун давлат нархида тақдим этилаётган 1 қоп (50 кг) уннинг нархи 52.500 сўмлиги, Қозоғистонда ишлаб чиқарилгани эса бозорда 125 минг сўмлигидир. Ўзимизда ишлаб чиқарилган 500 граммли қолипли ноннинг 1 донасини 650 сўмдан сотишлари керак. Агар ўзимизда ишлаб чиқарилган ва қолипли нон (буханка) учун мўлжалланган, қопи 52,5 минг сўмлик ун сотиб юборилса қопи 95-100 минг сўмга сотилади. Шуни нон қилиб пишириб сотса, ҳеч нарса чўнтагига қолмайди. Шу сабабли давлат томонидан арзон нархларда тақдим этилаётган унни ё қопи билан қимматроқ сотишади ёки ундан тайёрланган 650 сўмлик ноннинг нархи қимматроқ қилинади. Шўрчида айнан иккинчи вазиятга кўзингиз тушган.

Бу ерда худди валюта конвертацияси, бензин нархи билан боғлиқ вазиятга ўхшаш ҳолат рўй бермоқда. Уннинг давлат томонидан тақдим этиладиган ва бозор нархи ўртасида 2 баробар фарқ бўлганидан сўнг, ўз-ўзидан чайқовчилик ва қинғир ишларга замин пайдо бўлаяпти-да. Бунга қарши на солиқчи, на бошқаси кураша олмайди. Буни олдини олишнинг биттагина йўли бор: нархни бирлаштириш керак, мўътадиллаштириш керак. Фонддан ажратиб бериладиган унни йўқ қилмасак, буни куч усули билан эплаб бўлмайди, бозор механизмларини босқичма-босқич ишга туширибгина вазиятни ўнглаш мумкин. Ана шунда кейинги 3 йилдан бери 650 сўм қилиб белгиланиб, ўзгармасдан келаётган ноннинг нархи 900 сўм атрофида мувозанатлашади», дейди биз билан суҳбатлашган мутахассис.

Мутахассиснинг гапларида жон бор, лекин бу нон 1000–1250 сўмдан сотилавериши керак, дегани эмас-ку? Айни пайтда мавжуд вазиятни ҳисобга олсак, Шўрчи деҳқон бозорида, масалан, ярмаркада 5200 сўмдан шакар сотилаётганига гувоҳ бўлдик. Биқинида ун заводи бўла туриб, 650 сўмлик нон расталарини ташкил қилишга шўрчилик мутасаддиларга нима халақит бераётган экан? Ахир бу нонни аҳолининг энг кам таъминланган қатлами истеъмол қилади-ку?

Бозорда пича кузатиб туриб, айнан шундай, моддий аҳволи ночорроқ кишилар, бужмайиб кетган 200, 500 сўмлик пулларини авайлаб тахлаб, 2 донагина нон харид қилаётганига гувоҳ бўлдик. Аслида, улар пешона терини тўкиб, меҳнат қилиб топаётган ва тишини кавагида асраб, тийинини тийинга улаб, харид учун бераётган пулларига икки баробар кўпроқ нон олишлари керак.

Айтайлик, «Ўздонмаҳсулот» АК Шўрчининг қоқ марказида фирмали нон дўкони очиб, қолипли нонни давлат томонидан белгиланган нархларда аҳолига етказиб бериши учун нима халақит қилмоқда? Ана, шакар сотиляпти-ку?!

Биз ушбу масала бўйича Шўрчи туман ҳокимлиги, «Шўрчи деҳқон (озиқ-овқат) бозори» МЧЖ ва «Ўздонмаҳсулот» АКдан жавоб ва муносабат кутиб қоламиз.

Шуҳрат Шокиржонов,
KUN.UZ махсус мухбири.