“Бир куни шундай компанияга асос соламизки, у ҳақида китоблар ёзишади”

Airbnb уй-жой ижара сервиси - энг қиммат хусусий компаниялардан бири ҳисобланади. Унга 2008 йилнинг август ойида Брайан Чески, Жо Габбиа ва Нейтан Блечарзик томонидан асос солинган. Компаниянинг Сан-Францискодан ташқари, Барселона, Берлин, Гамбург, Копенгаген, Лондон, Милан, Париж, Сан-Паулу, Сингапур ва Сидней каби шаҳарларда штаб-квартиралари жойлашган. Айни дамда компания 31 миллиард долларга баҳоланмоқда. Қуйидаги мақолада компания асосчилари хусусиятларига бағишланган, “Бомбора” нашриёти томонидан чоп этилган Ли Галлахер китобидаги бобдан парча келтирилади.

1-боб. Топқирлик

“Сенга бир нарсани айтишим керак. Бир куни биз шундай компания яратамизки, у ҳақида китоб ёзадилар” – Жо Геббиа.

Airbnb’нинг пайдо бўлиш тарихи Кремний водийсининггина меросига айлангани йўқ. 2007 йилнинг октябрь ойида Дизайн мактабининг икки нафар ишсиз битирувчиси Сан-Францискода тўрт хонали хонадонда ижарада яшарди. Ижара учун пул ишлаб топиш мақсадида, шаҳардаги меҳмонхоналарда жой етмагани сабаб дўстлар дастур лойиҳаловчиларининг йирик конференцияга келганларини уйларидаги шишириладиган матрасларда тунашга таклиф қилишди.

Муайян доираларда бу воқеа афсона мақомига эга бўлди.

Airbnb тарихи аслида бундан анча йил олдин 2004 йилнинг ёз фаслида Сан-Францискодан уч минг миль узоқликда Провиденседаги Род-Айленд дизайн мактабининг ўқув устахонасида бошланган.

Икки талаба Брайан Чески ва Жо Геббиа (Геббиа беш йиллик тасвирий ва саноат дизайн курсининг 4 курсида таҳсил олган, Ческининг эса дипломи бор эди) асосан ўз фенлари ва уй учун мўлжалланган товарлари билан машҳур бўлган Conair Corporation компаниясининг ўқув лойиҳасида иштирок этишган.

Саноат дизайни талабаларининг имкониятларидан фойдаланиш мақсадида компаниялар кўпинча мактаб билан ҳамкорликда ишлашган. Бу сафар факультет талабалар гуруҳи олти ҳафта давомида фақатгина Conair компанияси маҳсулотлари дизайни билан  шуғулланишлари керак эди. Лойиҳа якунида ўз ғояларини Conair компанияси раҳбариятига тақдим этишлари керак эди.

Талабалар жуфт бўлиб ишлардилар, Чески билан Геббиа биргаликда ишлашга қарор қилишди. Улар ҳар икковидаги спортга бўлган қизиқиш сабаб анча олдин танишган эдилар. Чески коллежда хоккей жамоасини, Геббиа эса баскетбол жамоасини ташкил қилган. Умаман олганда, Дизайн мактаби талабаларининг қизиқишлари рўйхатида спорт сўнгги ўринда эмасди ва ўз жамоаларини машҳур қилиш учун янги танишлар йирик маркетинг режасини ишлаб чиқишди.

Улар пул маблағлари йиғишни ташкил этишди, мусобақалар графигини ишлаб чиқишди, жамоалар обрўсини бироз “безори” кўринишда бўлишига ҳаракат қилдилар. Улар ўйлаганча бўлди: мактабнинг чемпионат ўйинлари талабалар ўртасида машҳурликка эришди ва Браун университетидаги қўшнилар, ҳамда ўша вақтдаги Провиденсе мэри Бадди Чанцининг диққатини ўзига тортди. У хоккей жамоасининг “фахрий тренери”га айланди.

“Ўйлашимча, бу тасаввур этиш мумкин бўлган энг мураккаб маркетинг вазифаларидан эди. Адабий мактаб талабаларини жума куни кечки пайт спорт тадбирига қандай қилиб жалб қилиш?”, – деган эди Геббиа Fast Company учун берган интервьюсида.

Бу ғалабаларни ҳисобга олмаганда Conair’даги амалиёт Чески ва Геббианинг умумий лойиҳадаги илк тажрибасига айланди. Ҳар ҳафта талабалар – лойиҳа иштирокчилари Conair’нинг Коннектикут штати, Стэмфорддаги офисига йўриқнома олиш учун автобусда кетишарди. Кейин эса Провиденсга ўз ишланмаларини давом эттириш учун қайтишарди.

Геббиа ва Чески қўли-қўлига тегмай ишлашарди. Кўпинча ярим тунгача устахонада қолиб кетардилар. Улар ўз тасаввурлари парвозини чегаралашмади ва Conair менежерларига лойиҳаларини тақдим этаётганларида қанчалар “баландга учиб кетишганини” англашди. Бошқа гуруҳларнинг бари фенлар дизайнининг турли шаклларини кўрсатишди. Чески ва Геббиа эса Conair истиқболи тўғрисида ўзгача тасаввурга эга эдилар.

Улар ўз-ўзини ювадиган, совун ўрнатилган кўйлакка ўхшаш маҳсулотга хос бир неча ижодкорона ғояларни намойиш этишди. “Ҳаммаси уларнинг юзида ёзилган эди” – дейди Геббиа Conair раҳбарияти тўғрисида. Маркетинг бўлимининг лойиҳа учун масъул менежери Ческига кўп қаҳва ичиб юборганини айтди. Унга жавобан Чески “Мен умуман қаҳва ичмайман”, деди.

Ҳар икки йигит учун ҳам бу тажриба кутилмаган ҳолга айланди – соч учун фенлар маъносида эмас, улар биргаликда нималарга қодирликларини англаш жиҳатидан. “Ҳар биримиз бошқамизнинг ғоямизни давом эттирардик. Шунинг учун Жо билан бирлашганимизда одатда ғоялар майдалашмайди, аксинча йириклашади”, - дейди Чески. Геббиа ҳам ана шундай фикрда: “Мен биламан – агар биз (Брайан билан) қандайдир ғояга қизиқиб қолсак, бизда бошқалардагига ўхшамаган нарса пайдо бўлиши мумкин”.

Ўша пайтдаёқ Геббиа уларнинг ҳамкорликдаги келажагини ҳис қилган. Бир ой аввал Ческининг битирув кечаси бўлиб ўтган эди. Воқеа эсда қоларли бўлди: Ческига нутқ сўзлаш топширилди, у Майкл Жексон услубидаги рақслар билан чиқиш ташкил қилди. Бир неча кундан кейин Геббиа дўстини пиццахонада тамадди қилишга таклиф қилди. Уларнинг биргаликдаги талабалик ҳаёти якунланди, шунинг учун кўнглидагини Ческига билдирмоқчи бўлди. “Сенга бир нарсани айтишим керак. Бир куни шундай компанияга асос соламизки, у ҳақида китоблар ёзишади”, - деди Геббиа.

Чески дўстининг ҳис-туйғуларини юқори баҳолади. (“У менга қаради, кейин эса ҳазиллашди, - дейди Геббиа”). Бироқ кейинчалик ўзлари айтишган бу “Касабланкадан лавҳа”га қарамай, Чески  шахсий ҳаётини қуриш ва яхши иш топиши кераклигини тушунарди.

Охир-оқибат ҳаммаси шунинг учун содир бўлмаганмиди?

Чески Нью-Йорк штатининг шимолида улғайди. Унинг ота-онаси бор кучи билан фарзандларига кўнглидаги машғулотни танлаш эркинлигини таъминлашга ҳаракат қилган ижтимоий хизматчилар эди. Ҳозир унинг онаси Деб Ренсслер Политехника институтида фандрэйзер бўлиб ишлайди. Отаси Боб Чески эса Нью-Йорк штатидаги давлат идорасида 40 йил ишлаб нафақага чиқди.

Ческининг отаси ҳам, онаси ҳам ўғилларининг санъатга бўлган қизиқишини қўллаб-қувватлашган. Мактабдаги расм фани ўқитувчиси Брайан буюк рассомга хос белгиларни кўришини тез-тез такрорларди. Уни Дизайн мактабига қабул қилишганида ота-онаси жуда севинишган. Бироқ улар бундай маълумот билан иш топишда мураккабликларга дуч келишидан қўрқдилар. (“Биз уни очликда кун кечирадиган рассом бўлишидан чўчидик”).