Ғиждувонлик тадбиркор хорижлик ҳамкордан айрилди ва катта миқдорда жарима тўлади. Солиқ идоралари айбдорми?

«Биз иқтисодиётимизни янада эркинлаштириш, тадбиркорларга кенг йўл очиб бериш сиёсатини бундан кейин ҳам қатъий давом эттирамиз. Ҳал қилувчи аҳамиятга эга бу соҳани ҳар томонлама қўллаб-қувватлаш, унинг олдида пайдо бўладиган тўсиқларни бутунлай олиб ташлаш масаласи давлат раҳбари сифатида менинг доимий эътиборим ва назоратимда бўлади», – дея таъкидлаган эди президентимиз Шавкат Мирзиёев ўз маърузаларининг бирида.

Амалда ҳам шундай бўлмоқда. Тадбиркорлар ҳар томонлама қўллаб-қувватланмоқда, уларга турли имтиёзлар ва қулайликлар яратилмоқда.

Аммо тан олиб айтиш керакки, ҳанузгача айрим тўсиқлар, англашилмовчиликлар сабабли ўз бизнес лойиҳаларини ҳаётга татбиқ этолмаётган, фаолиятига турли аралашувлар туфайли жабр ва зарар кўраётган тадбиркорлар ҳам учраб турибди.

Таҳририятга худди шу мазмундаги навбатдаги мурожаат Бухоро вилояти, Ғиждувон тумани «Жамшид транс йўл» МЧЖ раҳбари О.Атоев томонидан йўлланган.

Мурожаатда тадбиркор солиқ идорасининг ноқонуний хатти-ҳаракатлари туфайли катта зарар кўрганини, адолат тополмаётганини билдирган.

Ушбу мурожаатни жойида ўрганиш давомида тадбиркор О.Атоевнинг эътирозларини тингладик. Масалага доир ҳужжатлар билан танишдик.

Маълум бўлишича, «Жамшид транс йўл»  масъулияти чекланган жамияти  Ғиждувон туман юридик шахсларни рўйхатдан ўтказиш инспекциясидан 2017 йил 26 январда рўйхатдан ўтган. Молиявий хўжалик фаолиятини 2017 йил 1 февралдан бошлаб амалга ошириб келмокда.

Тадбиркорнинг таъкидлашича, Ғиждувон туман давлат солиқ инспекцияси томонидан 2018 йил 12 декабрда Бухоро вилоят давлат солиқ бошқармаси жамият фаолияти юзасидан ўтказган камерал назорати юзасидан тузилган талабнома 2018 йил 15 декабрда тақдим этилган.

Ҳеч қандай огоҳлантиришсиз, талабнома тақдим этилишидан 1 кун олдин, 2018 йил 14 декабрда Ғиждувон туман давлат солиқ инспекцияси томонидан жамиятнинг Ғиждувон туман АТ «Халқ банки»даги ҳисоб рақами ёпиб қўйилган.

Банкка ДСИ томонидан берилган ҳисоб рақамини ёпиш ҳақидаги электрон ҳужжатда «Блокировка клиента по решению ГНИ» «Блокируется в случае, если налогоплательщик в течении 15 дней по окончания срока сдачи – не оплатил налог и не представил отчет органы», деб ёзилган.

Президентнинг 2018 йил 26 июндаги «Давлат солиқ хизмати органлари фаолиятини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида»ги қарорининг 7-бандида ҳам «камерал назорат натижалари юзасидан тафовутларнинг асослари ёки аниқлаштирилган солиқ ҳисоботи белгиланган муддатда тақдим этилмаган ҳолларда солиқ тўловчи – юридик шахсларнинг банк ҳисоб варақалари бўйича операцияларни тўхтатиб туриш» ҳуқуқи берилган.

Ўзбекистон Республикаси солиқ кодексининг 70-моддаси 6-бандида «Солиқ тўловчи аниқлаштирилган солиқ ҳисоботни тақдим этиш учун назарда тутилган тартибда тегишли солиқлар ва бошқа мажбурий тўловлар бўйича тузатилган солиқ ҳисоботини ёхуд аниқланган тафовутларнинг асосини тузатишлар киритиш ҳакидаги талабнома олинган кундан эътиборан ўн кунлик муддатда, тасдиқловчи ҳужжатларни ёзма шаклда, шу жумладан электрон шаклда илова килган ҳолда такдим этиши шарт»лиги кўрсатилган.             

Аммо юқоридаги ҳолатда бу тартиб ва муддатга амал қилинмаган. Шунга асосан, Ғиждувон туман ДСИнинг 2018 йил 14 декабрда «Жамшид транс йўл» МЧЖнинг ҳисоб рақамлари бўйича операциялар ноқонуний тўхтатиб қўйгани юзасидан тадбиркор Ғиждувон туман маъмурий судига ариза билан мурожаат этади.

Ғиждувон туман маъмурий судининг 2018 йил 27 декабрдаги қарори билан туман ДСИ мансабдор шахслари 2018 йил 14 декабрда «Жамшид транс йўл» МЧЖнинг ҳисоб рақамини қонун талабларини бузган ҳолда ёпиб қўйган деб топилиб, туман ДСИга ҳисоб рақамини очиб бериш мажбуриятини юклайди.

Мазкур суднинг ҳал қилув қарорига Ғиждувон тумани ДСИ томонидан апелляция тартибида шикоят келтирилган. Бухоро вилояти маъмурий суди апелляция инстанциясининг 2019 йил 25 январдаги ажрими билан туман ДСИнинг апелляция шикояти қаноатлантирилиши рад этилиб, Ғиждувон туман маъмурий судининг ҳал қилув қарори ўз кучида қолдирилган.

Судлар томонидан МЧЖ ҳисоб рақамини очиб бериш мажбурияти юкланганига қарамасдан Бухоро вилоят давлат солиқ бошқармаси ва Ғиждувон ДСИ 2019 йил 31 январга қадар суд қарорини бажармасдан ноқонуний ёпилган ҳисоб рақамини очиб бермаган.

Тадбикор мурожаати асосида Бухоро вилоят прокуратураси аралашувидан кейин МЧЖ ҳисоб рақами очиб берилган.

Маълум бўлишича, тадбиркор шу вақт оралиғида катта зарар кўрган. Шу сабаб туфайли МЧЖ ва Хитойнинг «YIWU WAEN TRAD CO LTD» корхонаси ўртасида 2018 йил 10 декабрда технологиялар олиб келиш бўйича тузилган шартнома талаблари бажарилмай қолади. Тадбиркор ҳисоб рақами ёпилгани туфайли зарур маблағни вақтида ўтказа олмайди.

Бунинг учун Хитойнинг «YIWU WAEN TRAD CO LTD» корхонаси «Жамшид транс йўл» МЧЖдан 16 минг 750 АҚШ доллари миқдорида пеня тўлашни талаб қилади.

МЧЖ ҳисоб рақами ёпиқ бўлгани туфайли талаб қилинаётган маблағни тўлашнинг ҳам имкони бўлмайди. Хитой корхонасининг иш юритувчиси вазиятга ойдинлик киритиш учун Ўзбекистонга келади ва МЧЖ ҳисоб рақами ҳақиқатан ёпилганини аниқлайди, жарима пулини эса нақд кўринишда олиб кетади.

Бу Хитойнинг «YIWU WAEN TRAD CO LTD» корхонаси директори Туерхункари Нуйернинг маълумотномасида ҳам кўрсатиб ўтилган.

Тадбиркорнинг билдиришича, ҳисоб рақамини ёпиб қўйиш орқали тўхтатилган вақт даврида кўрилган зарарни ундириш ва солиқ идораларини тадбиркорлик фаолиятига тўсқинлик қилинаётгани юзасидан Президент виртуал қабулхонаси ва Бош прокурорга мурожаат қилган. Аммо тадбиркор ҳанузгача масалага ижобий ечим тополмаяпти.

Бу орада туман ДСИ Ғиждувон туманлараро иқтисодий судига «Жамшид транс йўл» МЧЖда ўтказилган таҳлиллар натижасида бюджет ва бюджетдан ташқари мақсадли жамғармаларга 793 424,8 минг сўм солиқ тўловини ундириш тўғрисида» даьво аризаси билан мурожаат қилади.

Ушбу даъво ариза бўйича Ғиждувон туман иқтисодий суди ишни кўриб чиқиш жараёнида Бухоро вилоят ДСБ ва Ғиждувон туман ДСИ мансабдор шахслари томонидан талаб килинаётган солиқ ундириш даъво талабини исботлаб бера олмаганликлари учун даъво талабини асоссиз, деб топади.

Шунингдек, Ғиждувон туман иқтисодий суди ишни кўриб чиқиш жараёнида туман ДСИ мансабдор шахсларининг хатти-ҳаракатларида Ўзбекистон Республикаси Жиноят Кодекснинг 192-3 моддасида назарда тутилган жиноят – «Тадбиркорлик субъектларининг фаолиятини ва (ёки) уларнинг банклардаги ҳисоб-варақлари бўйича операцияларни қонунга хилоф равишда тўхтатиб турганлик» аломатлари мавжудлиги ҳақида хусусий ажрим чиқариб, 2019 йил 11 февралда 74-сонли хат билан Ғиждувон туман прокурорига юборган.                

Ғиждувон ДСИ «Жамшид транс йўл» МЧЖга нисабатан жиноят иши қўзғатишни сўраб жамият фаолияти юзасидан ўтказилган ўрганиш натижасини Ғиждувон туман департаментига юборади. Аммо жиноят аломати мавжуд эмаслиги туфайли қайтарилади. Кейинчалик Бухоро вилоят ДСБ томонидан ушбу ҳужжатлар жиноий иш қўзғаш учун вилоят иқтисодий жиноятларга қарши кураш департаменти ва вилоят прокуратурасига юборилади. Вилоят прокуратураси томонидан «тўпланган ҳужжатлар юзасидан қўшимча текшириш олиб бориш зарурлиги» ҳақида хулоса қилиниб,  департаментга қайтарилади.

Департамент 2019 йил 25 февралда «Jamshid Trans Yo`l» МЧЖ мансабдор шахсларининг ҳаракатларида бирор бир жиноят таркиби аниқланмагани сабабли Ўзбекистон Республикаси ЖПКнинг 83-моддаси 2-қисмига биноан «Жиноят иши қўзғатишни рад этиш тўғрисида» қарор чиқаради.

Юқоридаги ҳужжатлар ва суд қарорларидан кўриниб турибдики, тадбиркор ҳақ бўлиб чиқмоқда. Фақат тадбиркор солиқ идоралари томонидан фаолиятига асоссиз тўсиқлар давом этаётгани, етказилган зарар эса ундириб берилмаётганидан норози.

Солиқ идоралари ва тадбиркор ўртасидаги низо давом этмоқда. Бу масалада тегишли ташкилотлар қўшимча ўрганишлар олиб бориб, адолатли хулоса бериши мақсадга мувофиқ бўларди.

Зеро, президент жорий йил 27 май куни тадбиркорлар мурожаатларини кўриб чиқиш қабулхоналарини ишга тушириш масалаларига бағишланган йиғилишида ҳам тадбиркорлар фаолияти ва мавжуд муаммолар юзасидан алоҳида тўхталиб, тадбиркорлар учун бўлаётган асоссиз тўсиқларни қаттиқ қоралаганди.

«Тадбиркорликни ривожлантириш – мамлакатимиз иқтисодий сиёсатининг муҳим йўналиши этиб белгиланган. Кейинги йилларда бизнес муҳитини яхшилаш, аҳолини тадбиркорликка кенг жалб қилиш бўйича фармон ва қарорлар қабул қилинди. Рухсат берувчи ҳужжатларни олиш тартиби сезиларли даражада соддалаштирилди, тадбиркорлик субъектларининг молиявий-хўжалик фаолиятини текширишлар қисқартирилди. «Ҳар бир оила – тадбиркор», «Yoshlar – kelajagimiz» дастурлари тадбиркорлик истагидагиларни қўллаб-қувватлашда муҳим омил бўлмоқда. Натижада янги ташкил этилган субъектлар сони 2,3 бараварга кўпайгани бунинг тасдиғидир.

Бироқ, жойларда бюрократия, таъмагирлик ва тадбиркор фаолиятига тўсқинлик қилиш ҳолатлари ҳали ҳам учраб турибди. Мисол учун, жорий йилнинг биринчи чорагида Президент Халқ қабулхоналарига тадбиркорлардан 16 мингта мурожаат тушган. Улар асосан ер ажратиш, газ, электр ва сув таъминоти, қишлоқ хўжалиги, кредит, солиқ масалаларига тааллуқли. Икки мингга яқин мурожаатда мансабдорларнинг хатти-ҳаракатларидан норозилик билдирилган», – дея таъкидлаганди давлат раҳбари йиғилишда.

Kun.uz давлат раҳбари томонидан олиб борилаёган ушбу сиёсатга ҳамоҳанг равишда ғиждувонлик тадбиркор О.Атоевнинг фаолиятидаги тўсиқларга барҳам берилиши, солиқ идоралари ва тадбиркор ўртасидаги низо тез орада адолатли, қонуний ечим топишига ишонч билдиради.

PS: Мақолада келтирилган ва масалага доир барча ҳужжатлар нусхалари таҳририятда мавжуд.

Бардошбек САМАД ўғли,
Kun.uz мухбири.