Пандемия ва атроф-муҳит: вирус инсониятнинг яшил энергетикага ўтишини тезлаштирадими?

АҚШ Энергияга оид маълумотлар бошқармасининг янги прогнозларига кўра, бу йил Америкада қайта тикланувчи манбалардан олинган электр энергияси ҳажми тарихда биринчи марта кўмирдан олинган электр энергияси миқдоридан кўп бўлиши кутиляпти.

Bloomberg`нинг ёзишича, бу – жуда зўр натижа сифатида баҳоланмоқда. 10 йил аввал АҚШда ишлаб чиқарилган электр энергиясининг қарийб ярми кўмирни ёқиш орқали олинарди.

Трамп администрацияси пандемиянинг шиддат билан ёйилаётганига қарамай, ҳалокат ёқасидаги саноатни тиклаш учун барча чораларни кўришга ҳаракат қилмоқда. Жамоатчилик президент маъмуриятининг бу хатти-ҳаракатлари 10 минглаб қурбонларга олиб келиши мумкинлигини айтмоқда.

13 май куни АҚШнинг 9та штати президент администрациясини судга берди. Даъвогарларнинг фикрича, президент администрацияси инқироз даврида мамлакатнинг атроф-муҳитни муҳофаза қилиш ҳақидаги қонунлари ижросини таъминлаш мажбуриятини бажаришдан бош тортмоқда.

Бунга администрациянинг ҳаракатланишга қўйилган чекловлар ва ишчи кучи етишмаслиги баҳонасида атроф-муҳит муҳофазаси ҳақидаги қонун амалиётини юмшатиш тўғрисида чиқарган қарори сабаб бўлди.

Пандемия бошлангач, Америкада тоза энергия соҳасида меҳнат қилаётган қарийб 600 минг ходим ишсиз қолди. Бу – мазкур тармоқда сўнгги уч йилда яратилган иш ўринларидан икки баробардан кўпроқдир. Умуман, саноатнинг шу тармоғида банд аҳолининг деярли 18 фоизи ишини йўқотди.

Бундан ташқари, қанчалик ғалати бўлмасин, ҳаво ифлосланишининг камайиши Калифорнияда иқлим муҳофазасига салбий таъсир кўрсатиши мумкин. Иссиқхона газлари ажралиб чиқиши камайса, ўз-ўзидан иссиқхона газлари квоталари савдосидан тушадиган даромадлар ҳам камаяди. Атроф-муҳитни муҳофаза қилиш тадбирлари айни шу даромадлар ҳисобидан молиялаштирилади.

Хитой

Хитой қазилма ёқилғиларнинг атрофга энг кўп зиён етказувчи тури –кўмирдан воз кечиш учун миллиардлаб доллар сарфламоқда.

Мамлакатдаги баъзи йирик давлат компаниялари гибрид лойиҳаларга катта пул тикмоқда. Бу орқали шамол ва қуёш энергиясини бирлаштириб, энергияни захирада жамлаш имкони яратилади. Яъни гибрид лойиҳалар қуёш чарақламаган, шамол эсмаган пайтда ҳам узлуксиз энергия таъминотини яратиши лозим.

Европа

Европада вазият нисбатан яхши. Баъзи мамлакатлар атмосфера ифлосланиш даражасининг қисқаришини қўллаб-қувватламоқда. Хусусан, Буюк Британия бош вазири Борис Жонсон авиақатновлар тиклангандан кейин жаҳон авиасаноати карбон диоксиди газлари чиқарилишини қисқартириши лозимлигини таъкидлади.

«Жорий йил сайёрада карбонат ангидрид чиқарилиши режалаштирилмаган тарзда сезиларли даражада қисқаради. Бу ҳолатни сақлаб қолишимиз керак. Атмосферага зарарли ташланмалар чиқарилган аввалги даврга қайтишимизни кўришни истамасдим», деди Жонсон 13 май куни парламентдаги чиқишида.

Европа иттифоқи аъзо давлатлари ҳозирда «Яшил битим»нинг ишчи вариантини кўриб чиқишмоқда. Германия канцлери Ангела Меркелнинг сиёсий иттифоқчилари Иттифоқнинг бошқа давлатларини иқлим муҳофазасидаги ҳаракатларни кучайтиришга ва бу борада масъулиятнинг кўпроқ қисмини ўзларига олишга ундамоқда.

«Яшил битим» – Евроиттифоқни 30 йилдан кейин карбон газлари нейтрал бўлган ҳудудга айлантиришни кўзда тутувчи йирик лойиҳа. Шунингдек, унда жами энергия истеъмолининг 32 фоизини қайта тикланувчи энергия ҳисобига ташкил этиш назарда тутилади. 2021 йилдан бошлаб Ягона қишлоқ хўжалиги сиёсати бюджетининг 40 фоизи иқлим муаммоларини ҳал қилиш учун йўналтирилади.

Ушбу ижобий ўзгаришлар ўз йўлига. Аммо инсоният иқлим олдидаги аввалги хатолари учун товон тўлаши лозим. Яқин ўн йилликда иссиқлик ва намликнинг ҳалокатли комбинацияси сайёранинг ҳозирда ҳаёт мавжуд бўлган ҳудудларини бир неча ойга яшаш имконсиз бўлган ҳолатга келтириши мумкинлиги ҳақида иқлимшунослар аввалроқ огоҳлантиришган эди. Яъни муайян ҳудудда иссиқлик ва намлик даражаси 35 даражага етганда инсон танаси «тириклик чегараси»да бўлади – иссиқ ва нам ҳарорат тананинг терлаш орқали ўзини совутишга имкон бермайди, натижада тана ҳаёт учун хавфли даражада қизиб кетади. Бундай ҳаво ҳарорати шароитида одам сояда ҳаракатсиз, етарлича сув захираси билан, терлаш учун қулай кийимда бўлган ҳолатдагина танасини қизиб кетишидан сақланиши мумкин.

Science Advances журналида чоп этилган янги тақдиқотларга кўра, ҳаво ҳароратидаги бундай ўзгариш кўп куттирмасдан яқин орада кузатилиши мумкин – Форс кўрфази, Покистоннинг баъзи ҳудудлари ва Мексика кўрфази соҳилларида иссиқлик ва намликнинг аралашуви ҳолатлари қайд этила бошланган.