Икки йил аввал Испания пойтахтида, Мадрид автоном университети талабалар шаҳарчаси олдида Эрон элчихонаси совғаси сифатида Абу Али ибн Сино бюсти ўрнатилган эди. Бюстдаги тошлавҳага форс шифокори ва файласуфи, дея битилган эди.
Бундай ҳолатларни кўп учратиш мумкин. Жаҳон бўйлаб Шарқнинг турли алломаларига ҳайкаллар, ёдгорликлар ўрнатилган ва ҳар бирида турли битиклар бор – алломаларга даъво қилувчилар ҳам етарли.
БМТнинг тўртта асосий офисидан бири – Австрия пойтахти Венадаги қароргоҳи олдида ўрнатилган тўрт аллома мажмуасини олайлик. Унда Абу Али ибн Сино, Умар Хайём, Абу Райҳон Беруний ва Закариё ар-Розий ҳайкаллари айвончада ўтирган ҳолатда барпо этилган. Эрон ҳукумати БМТга тақдим этган монумент лавҳасида тўрт аллома Эрон мутафаккирлари экани ёзилган.
Тарихдан чуқур билими бўлмаган истаган кишида савол туғилиши табиий: нега эронликлар бизнинг боболаримизни «ўзиники қилиб оляпти»? Умар Хайём ва Закариё ар Розийни форс алломалари деб биламиз, лекин Беруний ва ибн Синони бизга болалигимизданоқ бизнинг боболаримиз, деб ўргатишган-ку. Мана шу жойда эътибор қаратиш лозимки, «бизники» – кенгроқ тушунча.
Беруний, ибн Сино, Форобий, Нақшбандий, Яссавий, Кубро, Лутфий, Жомий, Навоий, Бобур, Фузулий каби, биз «бизники» деб ҳисоблайдиган алломалар аслида «кимники»? Ва саволни бундай қўйишнинг ўзи қанчалик тўғри?
Биз шу мавзуда тарихчи олима, Ўзбекистон Фанлар академияси Тарих институти илмий ходимаси Нигора Қориева билан суҳбатлашдик.
– Биз аждодларимизни бировдан қизғанишимиз табиий. Шундай таассурот борки, бу кетишда ҳатто Aлишер Навоий ва Заҳириддин Муҳаммад Бобур ҳам эртага «бизники» бўлмай қолиши мумкиндек... Ибн Синони Эрон ўзиники дейиши қанчалик тўғри?
