Хайрия ва Расулуллоҳ берган ваъда. Рустамжон домла — етимни кафилликка олиш ҳақида 

Бировга кўмак бериш масаласида мусулмон киши нима қилиши керак? Ҳолатига қарасин, унга ёрдам қилсин ва бу доимо моддий кўринишда бўлиши шарт эмас, дейди андижонлик Рустамжон домла Ҳамидов.

Балиқчи туманидаги Оққўрғон масжиди имоми Рустамжон Ҳамидов Kun.uz’га берган интервьюсида хайрия ва муҳтожларга ёрдам бериш масаласида мулоҳазасини билдирди.

— Айни пайтда кимдир хайрия учун муҳтожликдан ёрдам сўраса ёки илтимосини билдирса, одамлар хайрия сўраган муҳтож одамга нисбатан танқидий кўз билан қарашни ўрганди. «Ўзининг икки қўли борку, ишламайдими, нима учун меҳнат қилиб пул топмайди» ёки «бу тиланчими», деган маънода қарашяпти. Сиз бундай муносабатга қандай баҳо берасиз?

— Бир оддий диндор сифатида мен Қуръони каримга амал қиламан. Қуръони каримда бир оят бор: «Эй, одамлар бир-бирларингга яхшиликда ёрдам беринглар». Ёрдам сўраш масаласида келган одамга мусулмон киши нима қилиши керак? Ҳолатига қарасин, унга ёрдам қилсин, пул билан эмас...

Пайғамбаримиз алайҳиссалом шундай сўраб келган одамга нима деганлар? «Сен нима қила оласан? Уйингда сотгани бирор нарса борми?» Қаранг, шу одамнинг эр-хотин ёпиниб ётадиган нарсаси бор экан. Уни расулуллоҳ сотиб юбордилар. Сотиб туриб, бир болта олиб бердилар. Худо барака берсин, деб дуо қилдилар. Болта билан ўтин қилиб, бозорга олиб бориб сотадиган қилдилар.

Мусулмон киши бошқа бир мусулмонга ёрдам сўраб борди. «Қорним оч қолди, уйимда нарса қолмади», дедими, нариги одам овқат берса, овқат берсин-да, энди буни сўрамайдиган қилиб қўйсин. Шу одамнинг қандай касби бор, қандай қилсам, иши юради?

Биз асосан етим болалар билан ишлаймиз. Моддий ва маънавий таъминоти билан шуғулланамиз. Бизга кўп савол бўладики, бу билан уни танбал қилиб қўймайсизми? Мен айтаман: «Сиз ишлайсиз-а? Уйда аёлингиз, уч нафар болангиз бор. Ишлаб, пул топиб, уларга озиқ-овқат олиб келасиз. Улар танбал бўлмайдими?» Бизнинг болалар ҳаммаси ёш болалар, етим болалар. Уларга ҳозир озиқ-овқат, кийим-кечагини қилиб берамиз-да, сал ёши катта бўлишни бошладими, ҳунарга, ўқишга берамиз. Оналарида нима ҳунар бор? Қишлоқда чок тикадиган аёлларимиз кўп. Чок машина, пишириқ пиширадиган олиб берадиган ёки кўрпа-тўшак тикадиган аёллар бўлса, шунга дастмоя берадиган. Бу нарса албатта йўлга қўйилиши керак.

Пайғамбаримиз: (с.а.в.) «Етимнинг кафили мен билан жаннатда шундай бўлади», — дея иккита бармоқларини кўрсатганлар. Шундан илҳомланамиз ва барча мусулмонлар шу нарсани орзу қилиб юришар эди. Алҳамдулиллаҳ, ҳозир ҳам шундай.

Бизда шу нарсанинг ечими топилди: биз хайрия қилмаймиз, балки етим болаларни кафилликка оламиз. Бу қандай бўлади? Шу ҳадисни эшитган ҳар бир мусулмон «Етим болани кафилликка олишни қандай қилсам бўлар экан», деб орзу қилиб юрадими? Биз етим болаларни, қийналган оилаларни топиб, ёрдам таклиф қиламиз. Улар рози бўлганидан кейин ҳалиги орзудаги одамга етим болани таклиф қиламиз. «Мана сизга бола, сиз шуни кафилликка олинг». Қандай қиламиз? Бизга улар ўша бола учун рўзғорлик юбориб туришади. Ҳар ҳафта 100 минг сўмлик рўзғор қиламиз. Бундан ташқари, бир йилда икки марта мавсумга қараб кийим қиламиз. Болаларнинг ўқиши, мактаб ўқув қуроллари, формалари, ҳаттоки, уйдаги иссиқ-совуғигача қилинади.

Юз минг сўмга биз нималар қиламиз? Биз бу маблағга ҳафталик рўзғор қиламиз, унинг ичида кундалик ишлатиладиган озиқ-овқатлар киради, лекин гўшт йўқ. Биз гўштни илгарироқ захира қилганмиз. Жумада маърузаларидан бирида маъруза қилаётгандим, бир фикр келди, таклиф сифатида айтдим: қурбонликка 10-15 кун қолди. «Эй биродарлар, сизлар қурбонлик сўйиб, гўштини нима қиласизлар», — дедим. «Айтайми нима қиласизлар? Гўштини бизга ош қилиб едирасизлар. Мен, сиз, бу ердаги катта ҳожи бувалар ўша кунлари шу даражада гўштга тўйган бўламизки, гўштни кўриб кўнглимиз айнийдиган вақт. Шунақа вақтда бизга ош қилиб бериб, савоб оламан, деб ўйлайсизми? Ҳеч ҳам.

Пайғамбаримиз алайҳиссалом айтганлар, «Динда таом бериш савоб амал, шарти – нариги томон оч бўлсин». «Хоҳлайсизларми, биз сизнинг қурбонликка сўйган гўштларингизни оғзи ойлаб гўштга тегмаган етим болаларга етказиб берамиз, шунга биз вакил бўламиз», — деб таклиф қилдик. Халқимиз ажойиб, айтдимку, овозимиз ҳозир узоққа етяпти. Шу кундан эътиборан дунё бўйлаб ўз қурбонликларини бизга юбора бошладилар. Менинг  номимдан битта қўй сўйиб беринг деб ўз исми, отасининг исмини айтади, рўйхатга оламиз. Ака-ука қассоб болаларимиз бор. Қурбонлик сўядиган 3 кунлик ичида ҳалиги болалар 8-9 та шогирди билан 3 кун мол сўйди. Уларни музхоналарга солганмиз. Ҳозир бир ҳафтада бир марта 180-190 кг гўшт тарқатамиз. Шу тарқатишда шогирдларимиз кейинги қурбонликкача етса керак дейишяпти. Битта оилага 1 кг 200 гр гўшт қилганмиз.

— Етим болани кафилликка олиш масаласига бироз тўхталиб ўтсангиз. Бунинг тартиб-таомили, динда, шариатда рухсат берилган қоидаси қандай?

— Кафиллик — ажойиб нарса. Кафил зиммасига олган, дегани. Етим боланинг ҳаётини, озиқ-овқати, кийимини зиммасига олсинда, зиммага олган бу одамни бир киши зиммасига олган: «Ким етим боланинг кафиллигини зиммасига олса, мен унинг жаннатга тушишини зиммамга олдим», деган киши бор — Ҳазрати пайғамбаримиз Муҳаммад алайҳиссалом. Мана шу орзуда бу ишни бошлаганмиз.

Бунинг мажбуриятлари қандай? Бир ҳафтада бир марта ёки бир ойда бир марта болага бир ойлик етадиган нарсани бизга беради. Ҳафталик рўзғор ҳар ҳафта ўша оилага етказиб берилади. Бу ерда ажойиб бир нарса бор. Баъзи одамлар 100 минг сўм кам дейишади. «Мен ўз уйимдаги фарзандим, оилам учун кўп ишлатаман», — дейди. «Шунинг учун мен кафилликка олган болага ҳафтасига 500 минг бераман», — дейдиганлар бор. Уни нима қиламиз? 100 минг сўмига рўзғор қиламиз, қўлларига 400 минг сўм нақд пул берамиз.

— Шу ерда яна бир савол пайдо бўлади. Бизда кўпинча етим болани парвариш қилиш, уни оталиққа олиш масалалари деганда уни ўз уйига олиб келиб боқиш, таълим-тарбия бериш, унга ўз фарзандидек муносабатда қараш тушунилади. Ёки бўлмасам, етим бола улғаяётган оилани ўз қарамоғига олиш, бева аёл бўлса, уни никоҳига олиш айтилади. Етимни кафилликка олиш билан мана шу муносабатларнинг ўртасида қандай фарқ бор?

— Тушунча нотўғри бўлганидан ҳам бу муаммо шу вақтга қадар ечилмай юрганди. Етимни кафили деганда халқимиз уйига олиб бориб, боқишни ўйлайди. Етимнинг кафили асли ундай эмас. Етим бола ўзининг онасини ёки катта оналари қолган бўлса, шуларнинг қарамоғида қолсин. Сиз уйингизда туриб, ҳеч нарса тама қилмай, жаннатни ўйлаб, у болага ёрдам қилишингиз кафиллик дейилади. Нимага десангиз, уйингизга олиб келсангиз, маҳрамлик бор: у қиз бола бўлса, сизга номаҳрам, ўғил бола бўлса, аёлингизга ёки уйингиздаги қизларга номаҳрам бўлади-да, кейин ноқулайликлар келиб чиқади. Шундан қўрқиб, одамлар бу ишдан тўхтаб турибди.

— Умуман хайрия ишлари қачон ва қайси воқеадан бошланганди?

— Юқорида айтганимдек, ўзим қийин ҳолатда яшаганим учун фақирларга ёрдам беришни доим орзу қилардим. Аслида, ислом динининг кўп жойида, Қуръонимизда ризқ бериш, одамларга ёрдам бериш, инфоқ қилиш ҳақида кўп нарса келади.

Ажойиб бир воқеа бўлди. Рамазонда халқимиз закот беради. Бир аёл, бизга яқинроқ опамиз рамазонда закотларини бердилар ва уни муҳтож одамларга беринг, дедилар. Муҳтож одамларнинг ҳар тури бор. Ҳар турининг уйларига кириб, ёрдам бериб туриб, бир жойда етим болалар бор экан. Ишонсангиз, шунақанги оғир ҳолатки, биз борган куни уйларида ҳеч нарса йўқ экан. «Неча кундан бери ҳеч нарсаларингиз йўқ?» десам, «Бир ҳафтадан бери», дейди. Дадалари вафот қилган, 3 нафар бола оналари билан қолган. «Қўни-қўшниларга кирмадингизми?» десам, «Қўни-қўшниларим биздан зерикди-да», дейди. Она ишга ярамас экан. Шу куни қалбимга шу нарса қаттиқ ўрнадики, «бу нарсани йўқотиш керак». Халқимизнинг ичида қўшнисидан ҳам эшигини беркитиб оладиган одам қолмаслиги керак.

— Мана шу ишларни давом эттиришда, яна ҳам қўллаб-қувватлашда сахий одамларнинг ҳам ҳиссаси бор. Улар ҳам ёрдамини бериб, шу нарсага ҳисса қўшайлик дейди. Лекин айрим ҳолатларда биз биламизки, хайрия сўровчи, муҳтожлигини билдирувчи одамлар ҳам топилавермайди. Сиз уларни қандай топасиз?

— Ажойиб нарса бор. Қуръони каримда хайрия қилмоқчи, бир нарса бермоқчи бўлсангиз, шундай одамни топингки, у одам ўзининг иффатидан фақирлигини билдирмасин. Шунақа одамлар бор. Ҳокимият эшигида навбатда турадиганлар бошқа. Худо бизга буюрган одамлар ўзларининг фақирлигини билмайди, «тишини оқини кўрсатмайди», дейдику. Унақа одам хоҳламайди, «Йўқ, мен ўзимни эплаяпман», дейди. Бир борамиз, икки борамиз, уч борамиз. Бир нарса қилиб, ялиниб юриб. Нимага ялинасиз бошқа сўраб турганлар бор-ку? Йўқ, мана бу қадрли. Ҳозир шу кунда катта бир оиламизга қўшган 70 тача оиламиз бор. Буларнинг болаларининг озиқ-овқати, кийим-кечаги, иссиқ-совуғидан хабардор бўлиб турибмиз.

Одатда етим болаларнинг атрофидаги қўшнилари, қариндошлари томонидан бизга изҳор бўлади. Ўша оилани кейин топиб бордик. Бораётиб, мен телефон қилдим: «Ҳақиқатан ҳам сизнинг эрингиз вафот этганми?» Ёнларида кўчада авария бўлган экан. Иккита кичкина боласи қолган. «Биз сизга ёрдам бермоқчи эдик». «Йўқ, ҳозир келманглар, мен ҳозир бир кишидан қарз олгани кетяпман», деб қолдилар. «Тўхтаб туринг, биз яхши бир хабар билан кетяпмиз», деб бордик. Бориб шу нарсани таклиф қилсак, бу аёл айтадики, «мен эҳсон ололмайман, мен ҳунармандман. Ҳозир бир кишидан қарз олиб, чок машина олиб, иш юритмоқчиман». Кейин биз илтимос қилдик: «Чок машинани биз олиб берайлик, сиз унда қанча яхши ишлар қилсангиз, фарзандларингизни боқсангиз, шогирд чиқарсангиз, шу савобингизга шерик бўламиз». Зўрға кўндирдик. Мана ажойиб ишлар бўляпти, кўплаб шогирдлар чиқаришяпти, иккита етим боласини боқяпти. Умид қиламанки, шу ишга ким қанча ёрдам берса, садақайи жорияга ёрдам берган бўлади.

Кафилликка олиш жараёнининг биттасини сизга айтиб берай. Бу ишлар қандай бўлади? Яқинда бир аёл телефон қилди. «Домла бир нарса сўрамоқчи эдим: хўжайиним ўтганига қирқ кун бўлди». Одатда муслима аёллар эрлари ўлганидан кейин идда ўтиришади. «Ёш болам «смесь» ичади, эрим анча вақт касал бўлгани учун қийналиб қолдик. Агар ҳозир ишга чиқмасам, бизда озиқ-овқатдан тақчиллик кучли бўляпти», — деб мендан сўраяпти. «Шунга мен ишга чиқсам, гуноҳкор бўлмайманми, шуни сиздан сўрамоқчи эдим», — дейди. Хайрия ишимиздан бехабар экан. Кейин мен у аёлга айтдимки, «Синглим, сиз ишга чиқмайсиз. Ишга чиқсангиз, гуноҳкор бўласиз. Дунёда нечта мусулмон эркак: нечта акангиз, нечта укангиз бор экан, гуноҳкор бўлади. Сизни идда ўтиргунингизча боқиб бера олишмаса. Ҳозир шошмай туринг, етиб борамиз», — дедик. Шом маҳали эдик. Хуфтондан кейин кечроқ етиб бордик. Ҳақиқатан ҳам бир ажойиб оила экан: ёш болалари ҳам диндор, намозхон, Қуръон ўқийдиган. Кейин биз ўзимизни таништирдик. Бизни шундай фаолиятимиз ҳам бор десак, ҳалиги аёл «Йўқ, мен ўзим ишлаб пул топавераман», — дейди. «Майли, ишлаб пул топаверинг, фақат идда ўтиришингиз керак. Бу эрингизнинг ҳурмати. Унгача биз сизни таъминлаб турамиз», — дедик.

Кейин у аёлдан бизга пластик картасини беришини айтдик. Уларнинг кимлигини ҳеч қаерда айтмаймиз. «Дунёда нечта мусулмон ака-укаларингиз, биродарларингиз борлигини кўринг», — деб ижтимоий тармоққа шу пластик картани жойлаштирдим. Бу аёл бир ойда 800 минг сўмга ишларкан. Пластик картани кечки пайт жойлаштирган бўлсам, эртаси куни эрталаб соат 11гача шу аёлнинг икки ярим йил ишлаб топадиган пули картага тушди. Акцияни ёпдик, тўхтатдик. Пулни аёлга бердик. Энди иддадан кейин яна икки йил  болаларининг ёнида эмизикли боласини боқиб ўтирса бўладиган бўлди, алҳамдулиллаҳ.

— Бундан асл мақсад нима: уларнинг ҳолидан хабар олиш, барчасидан кўзланган мақсад нима?

— Асосий мақсад – Аллоҳнинг розилиги. Пайғамбаримиз алайҳиссаломнинг русча айтганда «миссияси» бор эди. Миссия – Аллоҳнинг розилигини топиш ва одамларни ўша ерга етаклаш. Бизнинг ҳам мақсадимиз шу – Аллоҳнинг розилигини топиш ва орқамиздан жуда ҳам кўп одамларни етаклаб бориш.

Алишер Рўзиохунов суҳбатлашди.
Тасвирчи ва монтаж усталари Нуриддин Нурсаидов, Асад Алланазаров.