Собиқ иттифоқ ҳудудида ягона бўлган “БелАЗ” бу сегментда ўз ўрнини нафақат сақлаб қолгани, балки ривожлантира олгани таҳсинга сазовор. Чунки ишлаб чиқарувчилар сонига бармоқлар етарли бўлса-да, жаҳонда бу соҳада рақобат жуда кучли. Зеро бу машиналарни олиб ишлата билувчи харидорлар ҳам саноқли.
Асосан АҚШ ва Япония етакчилик қилиб келган бу соҳага сўнгги йилларда Хитой ҳам фаол кириб келмоқда.
Агар енгил автомобиллар асосан ташқи кўриниши, қулайлиги ва тежамкорлиги каби жиҳатларига қараб баҳоланса, баҳайбат самосвалларни танлашда асосан юк кўтара олиш, чидамлилик ва зарур жойга уларни етказиб келиш каби томонларига қаралади. Чунки бу автомобиллар биз билган йўлларда юра олмайди, уларни кўтарувчи кранлар ҳам жуда кам, умуман, тоғлардаги конларга етказиб келиш анча харажатни талаб қилади.
Савол туғилади – нега шунча қиммат битта махсус автомобилда юк ташигунча ўнлаб кичик юк ташувчилардан фойдаланиш мумкин эмас? Ахир ёнилғи сарфи, эҳтиёт қисмлар, автомобиль нархи каби омиллар барибир катта фарқ қилмайди-ку? Ўтган асрнинг олтмишинчи йилларига қадар ҳам тоғ-кон саноатида асосан нари борса 20-30 тонна юк ташувчи автомобиллар хизмат қилган. Аммо кейинчалик саноат ҳажми кескин оша бошлаган, қазиб олувчи техника йириклаша бошлаши оқибатида ташувчи техникага ҳам эҳтиёж кўпая борган.
Конлар чуқурлашган, улардаги йўлларда қатнов чекланган, кичик автомобиллар тиғиз қатнов тугул умуман юра олмай қолишган. Энг муҳими – бир тонна юкни ташиб олиш самарадорлиги ва харажати бўйича баҳайбат автомобиллар ягона восита эканлиги илмий жиҳатдан исботини топади. Фақат улар байрамлар, дам олиш кунларига қарамай узлуксиз ишлатишга ҳам чидаган, ҳам бунча пулга олингандан кейин тиндирилмаган.
Катта самосваллар рейтингига қаралса, нима учун фақат энг кўп юк ташувчи етакчилар ривожланиб кетиб, бошқалар ўйиндан чиқмаган, деган савол ҳам туғилиши табиий. Гап шундаки, кўп юк таший билиш муҳим бўлса-да, бир жиҳат холос. Кончилар ўз қазилма бойликлари турига (масалан, кимгадир катта ҳажмда, лекин енгил бўлган кўмир, кимгадир кичик ҳажмда, лекин жуда оғир харсанг ташиш муҳим), масофага, олдинги техника парки ва доимий шартномалар каби жиҳатларга кўра харид қиладилар. Қолаверса, баҳайбат техникалар хариди шу қадар жиддий масалаки, бунинг учун давлатлараро алоқалар ҳам жуда муҳим.
Бугунги кунда катта автомобиллар орасида етакчилар қуйидагилар:
Hitachi EH50000AC-3
Юк ташиш қуввати 326 тонна. 2012 йилдан бери ишлаб чиқарилаётган бу автомобилнинг узунлиги 15,51 метр, эни 8,6 м, баландлиги эса 7,41 метр. 16-цилиндрли дизель моторга эга бу “япон” ўз тезлигини 90 км/соатгача чиқара олади.
