3 хорижлик тадбиркор 1 ўзбек тадбиркорини айбламоқда. Ким ҳақ?
|15:52 / 05.08.202127 54229 мин
Хорижлик уч тадбиркор Ўзбекистонда ҳуқуқлари поймол бўлаётганини айтмоқда. Рейдерликка уриниш, мажбурий эгаллаб олиш ва пулни қайтармаслик. Уларнинг иддаолари қанчалик ҳақиқат? Ўрганишларимиз натижаси 2 қисмда ҳавола этилади.
Kun.uz сайтига Ўзбекистонда фаолият юритувчи уч хорижий инвестордан мурожаат келиб тушди. Тўғриси, бу ҳолат дастлаб бизни анчагина шошириб қўйгани ҳам рост.
Мурожаат қилувчиларнинг бири Буюк Британия фуқароси бўлиб, Тошкентнинг Сергели туманида йирик ғишт заводига эгалик қилади. Хитойлик инвестор эса Ўзбекистонда бир нечта корхона фаолиятини йўлга қўйган. Эрон Ислом Республикасидан келган сармоядор кафел ишлаб чиқариш заводининг асосий улушдори ҳисобланади.
Масаланинг энг ажаблантирадиган жиҳати шундаки, тадбиркорларнинг учаласи ҳам айнан бир ўзбекистонлик тадбиркор устидан шикоят қилишмоқда.
Иддаоларнинг умумий мазмуни қуйидагича: рейдерлик усулида эгаллаб олишга уриниш, сармояга тикилган пулни қайтариб бермаслик ва ўзбошимчалик билан эгаллаб олинган ерларда бинолар қуриш.
Мақоламизнинг биринчи қисмида хорижлик тадбиркорлар сўзларига қулоқ тутамиз.
Инвесторлар нимадан норози?
Интервю, Ван Син Мин, тадбиркор (ХХР)
«Менинг исмим Ван Син Мин. Xinjiang Baoyi халқаро савдо компанияси вакилиман. 2016 йилда биз сопол плиталар ишлаб чиқарувчи Тошкент қурилиш материаллари комбинатига сармоя киритганмиз», – деб сўз бошлади Ван Син Мин.
Унинг сўзларига кўра, ўша вақтда корхона банкротлик ёқасига келиб қолган ҳамда жуда ёмон аҳволда бўлган.
«Ишчилар ишсиз эди. 2016 йил январида инвестиция келишуви имзолангач, заводни таъмирлаб, техник жиҳатдан янгиладик. Иккинчидан, биз заводда ишни бошқариш ва хизмат кўрсатиш учун 30 кишилик жамоани йўналтирдик. Яна Хитойдан 1 млн АҚШ долларига тенг ускуналар ва хомашё жўнатдик», – дейди тадбиркор.
Хитойлик тадбиркорнинг айтишича, 3 ойлик ишлардан сўнг, 2016 йил май ойида корхона ишлаб чиқаришни бошлаган. Ҳар куни бу ерда қиймати 20 минг АҚШ доллари бўлган 7 минг м2 маҳсулот ишлаб чиқилган. Бир ярим йил мобайнида шу тарзда ишлаб чиқариш давом этган ва жами ишлаб чиқарилган маҳсулотлар қиймати 10 млн АҚШ долларидан ортиқни ташкил этган.
Мавзуга оид
Ван Син Минга кўра, Улуғбек (Ўлмас) Расулов уларнинг ҳамкори бўлган ва фабрикани сотиб олишда иштирок этган.
«2 йил мобайнида заводга 100 та юк машинасида турли маҳсулотлар инвестиция сифатида киритилган, бу билан заводнинг узлуксиз ишлаши таъминланган. Бу вақт мобайнида биз 3-4 млн долларлик сармоя ҳам киритдик. Завод 2 йилда ишлаб чиқарилган маҳсулот 10 млн доллардан кўпроққа сотилди. Лекин Улуғбек Расулов бизга хомашё пулини қайтармади. Маҳсулотлар сотилгач, барча пуллар унинг чўнтагида қолди», – дейди хитойлик тадбиркор.
Ван Син Миннинг таъкидлашича, 2017 йил охирида Улуғбек Расулов заводнинг барча хитойлик ходимларини ишдан ҳайдаган.
«Фабрика ҳиссасини харид қилиш учун биз Улуғбек (Ўлмас) Расуловга 1,35 млн доллар пул бериб турдик. У бизга улушни беришга ваъда қилди, лекин, алалоқибат, улушни бизга эмас, ўзининг East Point компаниясига берди. Кейинчалик, East Point бу фабрикани сотиб юборди.
2018 йилдан мен муаммони қонуний йўл билан ҳал этишга киришдим. Биз ўтган 3 йил мобайнида республика ИИВ, ТИВ ва прокуратурасига кўплаб ҳужжатларни тақдим этдик. Далилларни тўплашда 20 дан ортиқ терговчи қатнашган. Афсуски, биз ҳеч қандай натижани кўрмаяпмиз», – деди Ван Син Мин биз билан мулоқотида.
Ван Син Мин 2019 йилда бош прокурор билан учрашишга муваффақ бўлганини айтар экан, Хитойнинг Ўзбекистондаги элчихонаси ҳам 2018 йилдан бугунги кунгача 3 марта Ўзбекистон Ташқи ишлар вазирлигига мурожаат қилиб, хитойлик тадбиркорларнинг мулкий ҳуқуқи қонуний ҳал этилишини сўраганини билдирди.
«Афсуски, ўтган 3 йил давомида ҳеч қандай натижа кўрмаяпмиз. Ҳуқуқ-тартибот идоралари эса, муҳим далилларга эътибор қаратмаяпти ёки сохталаштирмоқда. Бу ишларнинг барчаси ишларни ўрганиш жараёнида рўй бермоқда. Улуғбек Расулов ким?
Мен Хитойнинг бир неча компанияси вакилиман. Ўзбекистон ҳукумати, ҳурматли президенти инвестиция сиёсатини шакллантириб, бутун дунё сармоядорларнинг Ўзбекистонга пул тикишини олқишламоқда. Биз ҳукумат чорлови билан бу ерда ишлаяпмиз.
Улуғбек Расулов Ўзбекистонда обрўли киши, депутатдир, хитойликлар орасида эса, товламачидир. Улуғбек Расулов сингари кишилар боис, кўплаб Хитой компаниялари ўзбек компаниялари билан ҳамкорлик қилишга қарор қила олишмаяпти», – дейди Ван Син Мин.
Иккинчи суҳбатдошимиз ҳам хитойлик тадбиркор. Шандун вилоятилик Гуо Ли Ҳонгнинг айтишича, у 2012 йилдан бугунги кунга қадар 9 та заводга сармоя киритган.
Хусусан, сопол кошинлар, ювиниш хоналари учун жиҳозлар, газобетон маҳсулотлари, шағал ва цемент ишлаб чиқарувчи турли лойиҳаларга пул тиккан. Ҳозирда 1000 дан ортиқ киши ушбу заводларда ишламоқда. Ҳар йили 10 млрд сўмдан ортиқ солиқлар тўлаб келинмоқда.
Гуо Ли Ҳонг хонимнинг айтишича, у Улуғбек Расулов билан Ван Син Мин орқали танишган.
Интервю, Гуо Ли Ҳонг, тадбиркор (ХХР)
«2016 йилда Улуғбек билан танишгач, Тошкент сопол кошинлар ишлаб чиқарувчи комбинатига сармоя киритиш мақсадида Тошкентга келдим. Заводни сотиб олиш бўйича дастлабки музокаралар муваффақиятли ўтди, биз ускуналарни харид қилиб ўрнатгач ҳамда ишчилар ишлаб чиқаришни бошлаши билан Улуғбек ўз қарорини ўзгартирди. У жараённи тўлиқ назорат қилди, хитойликлар эса фақат ишлаб чиқаришлари, молиялаштиришлари ва сотишлари мумкин эди. Биз заводни назорат қила олмадик. Алалоқибат, улар бизни алдади, заводдан хитойлик ишчиларни бўшатди ва куч билан корхонани ўзлаштириб олди», – деди Гуо Ли Ҳонг.
Гуо Ли Ҳонгнинг айтишича, 2018 йилда ўзларининг қонуний ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилиш учун судга мурожаат қилишган. Бироқ маҳкамада ишни тергов қилганлар Улуғбекка мойиллик билан муносабатда бўлишган. Рад этиб бўлмайдиган далиллар инобатга олинмаган, балки иккинчи даражали ҳужжатларга эътибор қаратилган.
«Улар Улуғбекка фойдали бўлган ҳужжатларни қабул қилишди, ундан эса, бирорта ҳужжат талаб қилишмади, балки сўзларига ишонишди. Биз турли хил далилларни тақдим этганимизга қарамай, қабул қилинмади. Улуғбек менинг имзомни ҳам сохталаштириб, Хитой томони 1,8 млн АҚШ доллари тўлаши ҳақидаги ҳужжатни қалбакилаштирди. Мен имзони икки карра экспертизадан ўтказдим, икки ҳолатда ҳам менинг имзом эмаслиги тасдиқланди. Лекин бизнинг далилларни тан олишмади.
Адвокатимизнинг аниқлашича, Улуғбек бу ишни ўрганаётган ходимларни, барча босқичдаги прокуратура идораларини «сотиб олибди». Ҳатто бир киши бизни уни судга бермасликдан огоҳлантирди. Ҳужжатларни қиёслаш актлари ва қарзни тўлаш келишувини заводда гувоҳлар шоҳидлигида имзолагандик, аммо прокуратура идоралари уни инобатга олишмади.
Прокуратура тергов ўтказмасданоқ Улуғбек пул тўлаганини тан олди. У қандай қилиб пулни қайтарди? Қани исботи? Терговчи бу саволларга ойдинлик киритмади. Ўзбекистон қонунлари кимни ҳимоя қилмоқда? Бу ишни қандай ҳал қилиш мумкин?» – дея савол билан мурожаат қилади Гуо Ли Ҳонг.
Хитойлик тадбиркор аёлнинг айтишича, Улуғбекнинг улар билан танишгунча маблағи бўлмаган. Эндиликда, 1,25 млн ва 200 минг АҚШ долларига алданган Хитойнинг яна икки корхонаси ҳам судга мурожаат қилган.
«Ишонамизки, Ўзбекистон ҳукумати бизнинг аччиқ тажрибамиз орқали мамлакатдаги инвестициявий муҳитни яхшиламаса, хорижий сармоядорлар ҳуқуқ ва манфаатларини ҳимоя қилмаса, жиноячиликка қарши курашмаса, Ўзбекистоннинг обрўсига янада кўпроқ путур етишини англаб етади. Гап аниқ бир киши ҳақида эмас, балки мамлакат имижи ҳақида бормоқда», – деди Гуо Ли Ҳонг.
Сўз навбатини «Стройсервис» МЧЖ директори ўринбосари, ҳиндистонлик Найни Кумарга тақдим этамиз. У 150-маркали сифатли пишиқ ғишт ишлаб чиқаришга ихтисослашган корхона дуч келган муаммоларни сўзлаб берди.
«1992 йилда Kalo Holding Group ва Давлат активлари агентлиги томонидан тегишли равишда 79 ва 21 фоиз улушда ташкил этилган корхона Сергели туманида жойлашган. Биз 2000 йилдан 2020 йилгача пишган ғишт ишлаб чиқардик. Маҳсулотларимизнинг катта қисми талаб юқори бўлгани учун Қозоғистонга экспорт қилинган», – дея маълумот берди Найни Кумар.
Кумарнинг айтишича, 2020 йил ўрталарида корхонанинг «Kalo Holding Group»га тегишли улушини сотиш бўйича тадбиркор Улуғбек Расулов билан дастлабки келишув имзоланган. Шу билан бир вақтда, Улуғбек Расулов фирмаси сопол кошинлари ишлаб чиқаришни йўлга қўйиш мақсадида келтириладиган ускуналарни сақлаш учун 5 минг м2 ер майдонини ижарага олишга ҳам эҳтиёж сезишган.
«Улар «катта одамлар» келишини айтиб, бироз таъмирлаш ва тозалаш-ободонлаштириш ишларини олиб боришларини билдиришди. Кейинчалик, ижара шартномасида қайд қилинмаган бўлса-да, ўз қўриқчиларини ҳам қўя бошлашди ва энди улар бизнинг транспорт воситаларимизни ҳам текшира бошлади.
Кутилмаганда, кунларнинг бирида 10 киши келиб, кўприкли кранни буза бошлашди. Биз улардан кимлигини, нима учун кранни бузаётганларини сўраганимизда, кранни сотиб олишганини айтишди. Мен уларга нотўғри маълумот беришганини, чунки кранлар ҳануз «Стройсервис» МЧЖ ҳисобида тургани боис сотиб ололмасликларини билдирдим.
Яна бир кун, улар бизнинг хомашёни етказиб берувчи линиямиз, конвейер ва бункерларни буза бошлади. Улар зарурат бўлса, қайта ўрнатиб беришларини айтишди. Биз бу келишувни ҳужжатлаштириб қўйдик», – дейди Кумар.
2020 йил сентябр ойи ўрталарида фирмадаги давлат улушининг эгаси – Давлат активлари агентлигидан қўнғироқ бўлиб, Нани Кумардан учрашув белгиланганига аниқлик киритишни сўраган.
«Бу учрашувда «Стройсервис» МЧЖнинг улушларини мижозга сотиш масаласи кўриб чиқилиши керак экан. Хатда «Orient Ceramic» МЧЖ корхонани 330 млрд сўмга баҳолатгани ва уни гаровга қўйган ҳолда банкдан кредит олишини режалаштираётгани, йиғилишда ушбу масала муҳокама қилиниши ҳақида сўз борган. Мен ҳеч қандай хат ёзмаганимни агентликка билдирдим. Нусхасини юборишганда кўрдимки, хат сохталаштирилган», – дея сўзлади Нани Кумар биз билан суҳбатда.
Бундан ташқари, «Ўзбекистон темир йўллари»га ҳам шундай сохта мактуб юборилган, унда контейнерлар ортилган вагонлар бевосита завод ҳудудига киришига рухсат берилган бўлган.
«Бу каби ҳолатлардан хабардор бўлгач, биз ижара шартномасини бекор қилишимизни айтдик. Қолаверса, вазиятни ўрганишлари учун прокуратурага мурожаат қилдик, Сергели тумани прокуратураси эса, сохта ҳужжат қилингани, бироқ ундан ҳеч ким жабр кўрмаганини билдирди. Биз бу жавобдан ҳам қониқмадик. Ахир, нима бўлгандаям, ҳужжатни сохталаштириш бўлган-ку.
Компания кўпроқ жойни ижарага олиш учун шартномага қўшимча қилиши керак эди. Лекин улар биздан рухсат сўрамасдан каттароқ майдонда қурилиш ишларини бошлаб юборди. Биз ерни бўшатиб қўйишни сўрадик. Улар эса, судга мурожаат қилишимизни айтишди», – дейди Найни Кумар.
2 марта бўлиб ўтган суд маҳкамасида «Стройсервис» МЧЖнинг қўли баланд келган бўлса, Олий судда кўрилган кассация шикоятида «Orient Ceramic» МЧЖ шикояти қаноатлантирилган ва аввалги икки маҳкама қарорлари бекор қилинган.
Бугунги кунда фирманинг сопол кошинлар ишлаб чиқариш учун келтирилган асбоб-ускуналари – 86 та контейнери «Стройсервис» МЧЖ ҳудудида сақланмоқда.
«Ҳокимият ҳам, бошқалар ҳам муаммо икки хусусий компания ўртасида экани, улар муаммони ҳал этишга бевосита аралашолмаслиги, судга беришимиз кераклигини айтмоқда. Дарвоза олдидаги қўриқчилари бизга келган ҳеч кимни киритмайди. Жуда кўп маротаба ички ишларга мурожаат қилдик. Лекин умуман, натижа йўқ. Улар ҳам жанжал йўқ, деб аралаша олмасликларини айтишади. Биз ҳар куни бир муаммога дуч келамиз. Гарчи улар ҳудуд эгаси бўлмаса-да, ўзлариники каби фойдаланишмоқда», – дея таъкидлади Найни Кумар биз билан суҳбатда.
Бир йилда 400 млн сўмга яқин мулк солиғи, 1,3 млрд сўм ҚҚС тўлайдиган корхона директори ўринбосарининг айтишича, корхонанинг сотилиши, нима асосда қурилиш ишлари олиб борилаётганидан хабари йўқ. Қолаверса, олди-сотди дастлабки келишуви Улуғбек Расулов томонидан имзоланган, «Orient Ceramic» МЧЖ томонидан эмас.
«Олди-сотди шартномасида кўрсатилган пулларнинг 15 фоизи турли манбалардан ўтказилди. Улуғбек Расулов эса бизга қамалишимизни айтиб, таҳдид қилган ҳолатлари ҳам бўлди», – дейди Кумар.
Биз «Стройсервис» МЧЖ ҳудуди сотилиши бўйича имзоланган дастлабки келишув ортидан келиб чиққан ҳолатга янада ойдинлик киритиш мақсадида Kalo Holding Group расмийси Ҳади Кало билан боғландик ва онлайн интервю олдик.
Суҳбат аввалида холдинг фаолияти ҳақида қисқа тушунтириш берган Ҳади Кало Ўзбекистонда дуч келган муаммо ҳақида сўзлади.
Интервю, Hadi Kalo, «Kalo Holding Group»
«Бир йиллар аввал корхонамизга кўчмас мулк агенти билан бирга бир тадбиркор келди. У корхонасига президент борганини айтиб, ишлаб чиқаришини кенгайтириш учун қулай жой қидираётганини билдирди. Ўша вақтда биз Тошкентда корхонамизни харид қила оладиган жиддий тадбиркор борлигига ишонмасдик. Чунки биз 27 млн АҚШ доллари миқдорида сармоя киритганмиз», – дея сўз бошлади Ҳади Кало.
Унинг айтишича, талабгор заводни сотиб олиб, пулларини бир неча йил мобайнида бўлиб тўлаш ниятида эканини айтган. Ҳади Кало «Стройсервис» МЧЖ раҳбари сифатида пулга шошилинч эҳтиёж бўлмагани боис бу шартга розилигини билдирган. Шунинг баробарида, тадбиркор пулни тўлиқ тўламасданоқ қурилиш ишларини бошлаб юборишини таъкидлаган.
«Биз бунга кўнмадик, пулни тўлиқ тўлагач, ҳиссаларни беришимизни, сўнгра у ишни бошлай олишини айтдик. У ҳукуматдан катта босим остида эканини, лойиҳани бажариш кераклигини билдирди. Бироқ биз унга корхонани бир неча йил бўлиб тўлаш шарти билан 15 млн долларга сотиш ниятимиз акс этган таклифни юбордик.
Дастлаб рози бўлган тадбиркор, бирмунча вақтдан сўнг, 15 млн долларга сотиб олишга қурби етмаслигини, 10 млн АҚШ долларини олдиндан тўлаб, харид қилиш истагини билдирди. Биз 5 млн долларни йўқотишни истамаганимиз учун унинг таклифини рад этдик. Шундан сўнг турли босимлар бошланди.
Қўнғироқ қилиб, корхонамизни харид қилишини ёки уни бой беришимиз мумкинлигини айтди, президент билан тушган расмларини юбориб, бош вазир ҳам лойиҳани тасдиқлаганини сўзлади», – деди Кало.
Ҳади Калонинг таъкидлашича, компания аввалги маъмурият даврида Фарғонадаги Кварц заводи эгаллаб олиниши, солиқ юки кўтарилиши боис 8 қаватли бино давлатга қайтарилиши билан боғлиқ нохуш тажрибага эга бўлганликлари боис «Стройсервис» МЧЖ катта босим остида қолган.
«Шу боис бизда нимадир рўй бериши мумкин, деган ўй бор эди. Шу билан бирга, қонун борлигига ишонардик. Аммо тадбиркор президентнинг яқинлари номини айтиши бизни хавотирга солиб қўйганди.
Шунинг учун биз 10 млн долларга рози бўлдик ва Улуғбек Расулов билан дастлабки шартномани имзоладик. Бизнинг ҳисобрақамга 3 марта пул келиб тушди. Лекин улар Улуғбек Расулов номидан эмас, балки 2 марта Ҳонгконгдаги турли офшор компаниялардан ва қозоғистонлик тадбиркор номидан келиб тушди. Пул ўтказилиши ҳам консалтинг хизматлари учун амалга оширилган эди. Бирмунча вақт ўтгач, Улуғбек Расулов бироз ўзгаришлар қилишини айтиб, қурилиш ишларини амалга оширишини билдирди. Бизга босимлар қилганига қарамай, биз унинг яхши ниятига ишониб, қурилишга рухсат бердик. У агар корхонани сотиб ололмаса, барча бино-иншоотларни борича қолдириб кетишга ваъда берганди», – дея сўзлаб берди Кало Ҳади.
Шундан сўнг тадбиркор корхонанинг катта қисмида йирик қурилиш ишларини бошлаб юборган.
«Бизнинг тадбиркорга ишончимизни йўқотишимизга бизнинг корхонани биздан хабарсиз 33 млн долларга баҳолатиб, банкка гаровга қўйиб, кредит олишни режалаштиргани, бунинг учун Давлат мулклари агентлигига бизнинг номимиздан сохта мактуб юборгани сабаб бўлди. Ахир сиз бирор нарса сизники бўлмасдан туриб, уни банкка гаровга қўя олмайсиз-ку.
Улар бизнинг нормал ишлашимизга имкон бермагани, ғиштларимизни сота олмаганимиз сабабли фаолиятимизни тўхтатишга қарор қилдик. Бундан ташқари, улар бизнинг корхонамиз номидан божхона ва темир йўл компаниясига ҳам мактуб йўллашган. Биз эндиликда бу тадбиркор билан ишлашни истамаймиз», – деди Ҳади Кало.
Унинг айтишича, ҳозирда «Orient Ceramic» МЧЖ заводдаги улушни сотиб олиш учун 15 млн доллар таклиф қилмоқда. Улар ҳатто турли қилғиликлари учун кечирим ҳам сўрамаган. Қолаверса, келишув бир йил аввал бўлган ва бугунга келиб кўп нарсалар ўзгарган.
Навбатдаги мурожаатчимиз «Ehsan Maybod Manufacturing Group» МЧЖ раҳбари Абулфазл Ризо Мобарра ҳам ўзи дуч келаётган муаммолар айнан юқорида сўз борган тадбиркор билан боғлиқ эканини айтиб, қандай қийинчиликларга дуч келаётганини сўзлаб берди.
Абулфазл Ризо Мобарра «Ehsan Maybod Manufacturing Group» компаниясининг Ўзбекистондаги ишончли вакили ҳисобланади. Ушбу холдинг Эронда сопол кошинлар ишлаб чиқариш бўйича 4 та заводга, шунингдек, 2 та глазурлаш заводига эга.
«Биз 2009 йилда маҳсулотларимизни Ўзбекистонга экспорт қила бошладик. Бозордаги талабни ўргангач, бу ерда завод қуришга қарор қилдик ва «Ўзсаноатқурилишматериаллари» уюшмасига мурожаат қилдик. Улар Навоий ЭИЗга йўналтиришди. Тарихдан сўзлаб беришимнинг сабаби шундаки, бизга жиддий зарбалар беришди, унинг оқибатидан жиддий жабрландик», – дея гап бошлади Мобарра.
Унинг сўзларига кўра, Навоий ЭИЗ ҳудудидан 12 гектар ер ажратилган, Инвестициялар ва ташқи савдо вазирлигида учрашувлар ўтказилган, ҳужжатлар тўплами тақдим этилган ва завод қуришни бошлаш учун рухсат берилишини 6 ой кутишга тўғри келган. Кейинчалик, президент фармони чиқиб, Навоий ЭИЗда рўйхатдан ўтган 9 корхона манзилини ўзгартириш кераклиги, акс ҳолда Навоий ҳудудидан ер ажрата олмасликлари ҳақида маълум қилишган. Сирдарёдан ер таклиф қилинган, бироқ эронлик тадбиркор Тошкент вилоятидан қулайроқ ер майдони қидирган.
«Вилоятда 57 та ер майдонини кўриб чиқдик ва Юқори Чирчиқ туманидаги 20 гектарлик ер майдони бизга маъқул келди. Чунки бундай заводни қуришда узунлик муҳим ҳисобланади. Ускуналар етказиб бериш учун Ислом тараққиёт банкига мурожаат қилдик. Бу орада ерни хусусий шахсдан сотиб олдик. Бирор мажбурият асосида берилмади. Қурилиш учун рухсатни олиб, бетон қуйиш ишларини олиб бордик. Айрим ускуналарни Эрондан келтиришга ҳам улгурдик. Бу вақт орасида Ташқи савдо ва инвестициялар вазирлиги билан инвестиция шартномасини имзолашни кутдик. Биз учун шартномани имзолаш жуда муҳим эди, акс ҳолда Ўзбекистонда завод қуриш режамиздан воз кечардик.
Бирмунча вақт ўтгач, бизга инвестиция шартномасини Тошкент шаҳри ва вилояти ҳудуди учун имзолай олмасликларини билдиришди. Бунинг ортида Ислом тараққиёт банки ҳам аризамизни рад этди. Биз эса, шунча ишни амалга ошириб қўйганмиз, ортга йўл йўқ эди», – дея изоҳ берди эронлик тадбиркор.
Компания бу орада, жилла қурса, бир линияни ишга тушириб, лойиҳани уддалай олишларини кўрсатишга ва бунинг ортидан инвестиция жалб қилишга қарор қилган. Мобарранинг айтишича, компания мустақил равишда инвестиция мажбуриятини бажара олмаганининг бош сабаби шундаки, лойиҳани Ўзбекистонда бошлаган чоғда 1 АҚШ доллари Эронда 900 туман бўлган бўлса, бугунги кунга келиб 26 минг тумандир. Шу йиллар давомида лойиҳа 30 бараварга қимматлашди, шунинг учун сармоя киритиш қийинлашди.
«2014 йилгача 3,5 километрлик юқори босимли газ тармоғи ўтказдик, 3 км электр энергияси симлари тортилди. Бу вақт мобайнида 15 минг куб темир-бетон ишлари бажарилди. Эрондан 1200 тонна металл конструкцияларни келтирдик. Эрон, Туркия, Хитой, Италия ва Испаниядан 90 га яқин контейнерда ускуналар келтириб, бир линияни ишга туширдик. Қуввати 2 млн 100 минг м2 эди. 2017 йилда бизга 33 млрд сўм кредит берадиган бўлишди. Ўтган йиллар давомида доим давлат дастурларига киритилдик. Жадвал тузилди. Тошкент вилояти ҳокимлиги, тегишли вазирликлар ва ниҳоят бош вазир биринчи ўринбосари Раматов имзолаган рўйхат тасдиқланди. Биз Asia Alliance Bank'ка ўтдик, бунгача Халқ банкида эдик. Шунга қарамай, ихтиёримизда инвестиция шартномаси йўқ эди, божхона ёки солиқ тўловларидан ҳеч қандай имтиёз берилмаганди.
2014 йилда газ тармоғини ўтказган бўлсак, табиий газни улашга рухсат олиш учун бир йил вақтим кетди, қачонки, Бош прокуратурага қўнғироқ қилганимдан кейин 2 кунда газни улаб кетишди. Бу вақтга келиб эса, кредит бўйича бир йиллик имтиёзли даврини йўқотган эдим. Ишлаб чиқаришни бошлашим биланоқ банкдан катта миқдорда қарзни тўлаш бўйича хабарномалар кела бошлади», – дейди эронлик тадбиркор.
Унинг айтишича, кейинчалик Улуғбек Расулов ҳамкорлик таклифи билан келган. Бироқ бунинг учун ички ҳужжатларни тақдим этишни сўраган. Бу ҳолатлар банк билан муаммолар бошланмасдан олдин бўлиб ўтган.
«10 йил давомида шундай бўлди, тушуняпсизми? Энди банк билан боғлиқ жиҳатларини гапирсам. 2017 йилда имтиёзли даврни йўқотдик. 2019 йил март-апрел ойида заводни ишга туширишимиз керак эди. Бунинг учун ҳукуматнинг қўллаб-қувватлашини, банкнинг маблағ ажратишини кутаётган эдик. Натижада биз мажбуриятимизни бажара олардик. Бу вақтда банк бизга айланма маблағлар учун яна 29 млрд сўм кредит ажратиши керак эди.
Банкдан келиб кўришди, бизга 5 млрд сўм ажратишди ва ишни бошлашимиз билан қолган маблағларни ажратишларини айтишди. 150 кишини ўқитдик, ўргатдик. Эрондан мутахассислар келиб кетишди. Биз ишлаб чиқаришни йўлга қўйиб, Қозоғистон ва Тожикистонга экспорт қилдик, яъни қандай ишлай олишимизни намойиш этдик. Шу орада банк биз билан шартномани бекор қилиш бўйича судга ариза киритибди, чунки биз аввалги кредит бўйича 3 та тўловни амалга оширолмадик. Бунга эса қайта молиялаштиришни кутаётганимиз сабаб бўлди», – дейди эронлик тадбиркор.
Мобарранинг таъкидлашича, 30 млн долларлик завод банкка қурилиши тугалланмаган 3 млн долларлик завод сифатида гаровга қўйилган эди.
«Завод ишга тушган, аъло сифатдаги маҳсулот ишлаб чиқарила бошлангач, мен ортиқча эдим, деб ўйлайман. Инвестор сифатида вазифамни бажариб бўлгандим, шунинг учун тайёр бизнесни ташлаб кетишим керак эди. Заводни ишга туширганимизга 2 йил бўлган бўлса, шунинг бир йилида банк билан судлашмоқдамиз.
Биринчи босқичдан сўнг, ишлаб чиқаришимиз тўхтагач, Улуғбек (Расулов) пайдо бўляпти ҳамда банк билан бизнинг ўртамиздаги барча маълумотларни сўзлаб берди. «Бу билан нима демоқчисан», деган саволимга, «биз сенга айтгандик-ку, бу ерда ишлай олмайсан деб, ҳозир ҳам кеч эмас, заводни бизга сотиб, пулингни ол-да бу ердан кет», – деди.
Мен унга сотиш ҳақида эълон бермаганимни, заводни сотиш ниятим ҳам йўқлигини айтдим. У «менга сотмасанг, барибир банк орқали заводни йўқотасан», – деди. Улар таржимон топиб таъсисчимизга ҳам чиқишган ҳамда «бизга сотинглар заводни, акс ҳолда, сармоянгизни йўқотасиз», дейишган.
Буни таҳдид деб биламан. Ўша вақтдан бошлаб, мен бу ҳолат рейдерлик эканини асослаш учун далиллар йиғишим керак эди. Шундан сўнг «заводни сотиб олишни истасанг, расмий хат билан мурожаат қил. Икки тилга таржима қилиб, 2 нусхада тақдим эт, менга ва таъсисчига юбор. Мен ҳам расман жавоб бераман», – дедим. Шундан сўнг, улар бир неча бор қўнғироқ ҳам қилишди. Мен уларга кутишни, керак бўлганда қайта алоқага чиқишимизни айтдим», – дейди эронлик тадбиркор.
Мобарранинг таъкидлашича, у аста-секинлик билан далиллар йиға бошлаган, акс ҳолда, бирор даъво ҳам қила олмаслигини тушунган. Бу орада банк билан суд эшитувлари давом этган. Шу билан бирга, вақтни чўзиш учун учун МИБ қарори устидан маъмурий судга мурожаат қилинган. Бундан ташқари, Президент Администрациясидан тортиб, Вазирлар Маҳкамаси, Савдо-саноат палатаси ва бошқа барча тегишли идораларга мурожаат қилган. Ўша вақтдаги бош вазир ўринбосари Элёр Ғаниев банкка хат йўллаб, ўз мажбуриятларини бажаришни сўраган. Унда кредитни реструктиризация қилиш ҳамда узайтириш (пролонгация), шунингдек бу лойиҳани қайта бошлаш ҳақида сўз борган.
«Бизнинг ўрганишимизча, бош вазир ўринбосари имзоси билан берилган топшириқ сўзсиз бажарилиши керак. Лекин кўрдикки, бу ҳам бажарилмади. 30 млн долларлик заводимизни 3 млн доллар учун бир марта аукционга қўйишга ҳам улгуришди. Аммо мен бу тўлқинни тўхтата олиш имконига эгалигимни билардим, яъни заводни аукциондан қайтариб олишни уддаладим. Бунга кўпчилик лол қолди, албатта. Мен шунчаки, бу ишларнинг ортида ким турганини билишни истардим.
Бу орада пандемия бўлиб қолди. Карантин чоралари бизнинг суд жараёнларимизни тўхтатиб туриши керак эди. Лекин пандемия шароитида суд мажлиси белгиланди, мен эса судга бора олмадим. Адвокатлар ҳам уйидан чиқа олмади. Суд эса бўлиб ўтди. Банк вакиллари машинада судга бора олишди. Биз эса йўқ. Банкнинг заводни қайтариб олиш мақсади жиддий эди», – дейди Мобарра.
Мобарранинг айтишича, у ҳам жим ўтирмаган, аксинча ижтимоий тармоқлар орқали видеомурожаатлар, чиқишлар қилган. Шундан сўнг Тошкент вилояти ҳокимлигига чақиртирилиб, муаммо ҳал этилишини айтишган. Унинг билдиришича, завод илк маротаба аукционга чиқарилиши учун аввал хатлов қилинганида банк ва МИБ ходимлари 12 киши билан бирга борган.
«Ўшанда келган гуруҳ бошлиғидан телефон рақамини олдим ва бирор савол туғилса, менга алоқага чиқишини айтдим. У кишининг телефон рақамини сақлаганимда, Телеграмдаги саҳифасида Улуғбек билан тушган расмларини кўрдим. У банк ходими эмасди, қўриқчилар ҳам аукционга чиққанида 7 млн долларга заводни сотиб олиш таклифини билдирган «Orient Ceramic» МЧЖ ходимлари эди.
Мен банкдан расман ўз ходимлари эканини тасдиқловчи рўйхат сўрадим ва сизлар бизнинг заводга қачондан бери кўз тиккан компания ишчиларини олиб келдингизми, деб мурожаат қилдим. Банк вакили қўриқчилар банк ходимлари бўлганини айтганида, солиқ идорасидан ўтган ойда ушбу ходимлар қайси ташкилотда маош олгани ҳақида маълумотнома сўрашимни билдирдим. У менинг сўзларимни рад эта олмади. Барча маълумотларни тўплаб, Бош прокуратурага тақдим этдим ҳамда ёрдам беришларини сўрадим. Бу ҳолатларнинг барчасини тизимли рейдерлик усулида эгаллаб олиниши деб баҳоладим», – деди Абулфазл Ризо Мобарра Kun.uz’га берган интервюда.
Бош прокуратурага мурожаат қилингандан сўнг, 13 та идора мутасаддиларидан иборат ишчи комиссия ташкил этилган ва имкон қадар корхонани соғломлаштириш чоралари кўрилган.
«Барча мутасадди ташкилотларга, бош вазир Ариповга, бош прокурорга раҳмат айтаман. Лекин биз анча вақт йўқотдик. Даромадимизни йўқотдик. Биз соғлом завод эдик, касод ёқасига келиб қолдик. Лекин бу ҳолатга бизни келтирганларга нисбатан ҳеч қандай чора кўрилмаяпти», – деди Мобарра интервю сўнгида.
Хорижлик тадбиркорлар шикоятларини эшитдингиз. Бироқ хозирча хулоса қилишга шошилманг. Танганинг иккинчи томонида нималар борлигига, «каттаконларнинг одами» дейилаётган Улуғбек Расулов аслида ким экани ва бугун биз суҳбатлашган инвесторлар фаолиятига доир жумбоқлар ҳақида билишга қизиқаётган бўлсангиз, кўрсатувнинг тез кунларда намойиш этиладиган иккинчи қисмини ўтказиб юборманг.
