Инсонлар учун қурилган аэропорт, қулай жамоат транспорти ва бепул ҳожатхоналар – Туркия сафари таассуротлари
|23:57 / 09.09.202154 46211 мин
“Давлат тилига ҳурмат юксак даражада, мамлакат бўйлаб барча жамоат ҳожатхоналари бепул, жамоат транспорти турлари бўйича аҳолига танлов имконияти берилган бу мамлакатда “Барчаси инсон учун” тамойили устуворлик қилади”. Kun.uz мухбири Туркия сафари таассуротлари билан бўлишди.
Август ойининг бир ҳафтасини Туркия сафарига бағишладим. Туркиянинг олти шаҳри: Истанбул, Анқара, Кўниё, Каппадокия, Анталия ва Памуккале шаҳарларида бўлиб, мамлакатнинг анча жойини айланиб чиқдик. Европа ва Осиёни боғлаб турувчи, халқаро йўлак вазифасини ўтовчи мамлакатдан ўрганишимиз лозим жиҳатлар талайгина. Саёҳат қилиш қанчага тушиши, турк маданияти, бозорлари, аэропортлари ва бошқа муҳим маълумотларни эътиборингизга ҳавола этамиз.
Аэропортдан аэропортгача
Бирор хориж мамлакатига борганда биринчи таассуротимиз, табиийки, ўша ернинг аэропорти билан боғлиқ бўлади. Мамлакат ҳақида илк баҳони аэропортдан бошлаймиз. Саёҳат давомида менда Ўзбекистон ва Туркия халқаро аэропортларини таққослаш имкони бўлди. Бунда бир нечта муҳим жиҳатларни санаб ўтиш керак.
Биринчидан, валюта айирбошлаш.Аэропортда сўмни долларга алмаштираман, деб ўйлагандим. Аммо адашибман. Халқаро аэропорт бўйича ягона (!) бўлган валюта айирбошлаш шохобчасига бориб, ходимга сўмни долларга алмаштирмоқчи эканлигимни айтдим. У бу ерда фақатгина доллар сўмга алмаштирилиши, агар сўмни долларга алмаштирмоқчи бўлсам, аэропортга яқин банкка соат 9.00 дан боришим мумкинлигини айтди. Истанбулга рейсимиз соат 7.40 да эди. “Шу ерда алмаштириб берақолинг”, деган илтимосимга “Биз айирбошлаш шохобчасимиз, банк эмас”, деган жавобни олдим. Эҳтимол, банк филиалини шу ерда ташкил қилиш қийин бўлса керак.
Сўнгра аэропорт ходимларидан бирига муаммомни айтганимда, ташқаридаги киракашлар алмаштириб беришларини айтди. Аэропорт ҳудудидан чиқиб, уларнинг олдига бордим ва 200 долларни алмаштириш учун банкдаги курсдан 150 минг сўм кўпроқ тўлашимга тўғри келди. Ҳам вақтим, ҳам нақдим, ҳам асабларимдан айрилдим. Долларни сўмга айлантириш мумкин бўлган жойда сўмни долларга айирбошлаш, наҳотки, иложсиз?
Туркия аэропортида ҳар қадамда айирбошлаш шохобчаларига дуч келасиз. Исталган мамлакат валютасини турк лирасига ёки аксинча; уйга кетишдан олдин ортиб қолган лирангизни ўзбек сўмига муаммосиз алмаштириб кетишингиз мумкин. Валюта алмаштирмоқчи бўлсангиз, бу ишни аэропортдан ташқарида, шаҳар ичкарисида амалга оширган маъқул. Чунки аэропортда курс пастроқ баҳоланади. Шунингдек, дам олиш кунлари турк лираси курси пасаяркан. Бу ҳолат дам олиш куни сайёҳлар оқими кўпайиши билан боғлиқ бўлса керак. Биздагига ўхшаб Туркияда ҳам банкларнинг валюта курсларида фарқ бор.
Туркия аэропортида эса бундай автобуслар йўқ. Аэропортдан чиқмасдан туриб, ҳеч қандай трапсиз махсус ёпиқ йўлак орқали самолётга чиқиш имконияти мавжуд.
Учинчидан, тил масаласи. Борт кузатувчилари асосан русийзабон қизлар экан. Уларнинг ўзаро мулоқотда рус тилидан фойдаланишини тушунса бўлади, аммо йўловчиларга, аввало, давлат тили – ўзбек тилида мурожаат қилишса, мақсадга мувофиқ бўларди. Йўловчи ўзбекчани тушунмасагина бошқа тилда мулоқотни олиб бориш керак.
Туркия аэропортида имконияти чекланган йўловчиларнинг ҳам манфаати ҳисобга олингани мени жудаям хурсанд қилди. Ҳожатхоналарда имконияти чекланганлар учун махсус хоналар мавжуд. Ундан ташқари, Air Clinic дея номланувчи хизмат ходимлари имконияти чекланган йўловчиларга махсус аравачаларда индивидуал хизмат кўрсатишади, йўловчини керакли манзилга кузатиб қўйишади.
Жамоат транспорти
Истанбулда жамоат транспорти тизими жуда яхши йўлга қўйилган. Трамвай, метро, автобус, такси хизматидан фойдаланиш мумкин. Трамвай ҳар 2-3 дақиқада келади. Трамвайлар ҳаракатланадиган йўлакда баъзи ҳолларда автомобиллар ҳам ўтиб тураркан. Метробус (тез ҳаракатланувчи автобус) тизими ҳам жуда ёқди: шаҳардаги тирбандликларни бартараф этиш учун яхши ечим ўйлаб топилган. Метробуслар учун алоҳида йўлак қилинган бўлиб, транспорт оқими унинг ҳаракатига таъсир ўтказолмайди. Жамоат транспортидан фойдаланиш учун ягона транспорт картаси амал қилади.
Бу эса тўловларни қулай амалга оширишга ёрдам беради.
Бундан ташқари, шаҳарда автобус йўналишлари ҳам бор. Истанбулнинг эски шаҳар қисми – Султон Аҳмаддан ташқари (у ерда фақат трамвайлар юради) барча қисмида автобуслар ҳаракатланади. Шаҳарда такси ҳам бўлиб, унинг нархи анча қиммат экан. Аслида, бу ҳам жуда тўғри ёндашув: тизим шундай йўлга қўйилганки, одамлар иложи борича хавфсиз жамоат транспортидан фойдалансин. Жамоат транспорти турларини кўпайтириш орқали одамларга танлов имконияти берилган. “Барчаси инсон учун” тамойили устуворлик қилади.
Тилга ва миллий ўтмишга ҳурмат
Ўзини ҳурмат қилган халқ, аввало, она тилини ҳурмат қилади. Бу борада турклар етакчи. Аэропортда эълонлар аввал турк тилида, сўнг инглиз тилида ёзилган. Хорижликлар маҳаллий аҳолига турк тилида мурожаат қилишса, буни улар ўзларига нисбатан алоҳида ҳурмат-эътибор сифатида қадрлашади. Турк тилини энг бошланғич даражасида биламан. Сафаримиз давомида ғиж-ғиж хато билан мурожаат қилсам ҳам, турклар устимдан кулишмади, аксинча, хатоларимни тўғрилаб, имкон қадар тушунишга ҳаракат қилишди.
Туркия давлати асосчиси Анқарадаги Мустафо Камол Отатурк мақбарасига борганимда, бир воқеа ёдимда қолди: Отатурк зиёратгоҳига кириб бораётганимда турк ота ва қизнинг суҳбатини эшитиб қолдим. Чамаси 6-7 ёшлардаги қиз отасидан бу ер қандай жой эканлигини сўради. Отаси ҳам эринмасдан бу ер замонавий Туркия асосчиси Камол Отатуркнинг мақбараси эканини айтди. Шунингдек, у Отатуркнинг мамлакат учун қилган ишларини санай кетди. Болаларга илк ёшлариданоқ миллий ғурурнинг сингдирилиши мени ҳайратга солди.
Бепул жамоат ҳожатхоналари
Сайёҳлар оқими юқори бўлган ҳар қандай давлатда жамоат ҳожатхоналаридан фойдаланиш бепул қилиб қўйилган. Туркия бундан мустасно эмас. Мен танлаган саёҳат пакети мамлакатнинг 6 та шаҳрини қамраб олган бўлиб, бир жойдан иккинчи нуқтага автобусда боришга тўғри келди. Табиийки, йўлда ёнилғи, овқатланиш ва бошқа шахсий эҳтиёжлар туфайли тўхтаганимизда, жамоат ҳожатхоналарининг барчаси бепул эканлигига гувоҳ бўлдим. Таҳорат олиш учун ҳам шароитлар бор. Аслида, ҳожатхоналарни пулли қилиб анча даромад олиш мумкин, аммо бу тўғри йўл эмаслигига сайёҳ сифатида амин бўлдим.
Жамоат ҳожатхоналари савдо дўконлари, ёнилғи қуйиш шохобчалари негизида ташкил қилинган. Агар ҳожатхона пулли бўлса, йўловчи, табиийки, ўша ердаги савдо дўконларидан харидни амалга оширмайди ёки камроқ маҳсулот сотиб олади. Чунки унга ҳожатхона учун пул тўлагани малол келиши мумкин. Тоза, етарли шароитга эга ҳожатхонадан фойдаланган одам яхши кайфиятда бўлади ва савдо дўконларидан кўпроқ маҳсулот харид қилиш эҳтимоли ҳам юқори бўлади. Бу эса жамоат ҳожатхоналарини пулли қилиб фойда олгандан кўра анча самарали ва кўпроқ даромад келтирувчи ёндашувдир. Ўзбекистондаги пулли ва Туркиядаги бепул ҳожатхоналардан фойдаланган йўловчи сифатида шуларни ҳис қилдим. Демак, бизда ҳам буни амалга ошириш имконсиз эмас.
Қанча харажат кетади?
Туркияга бир кишининг бир ҳафталик саёҳатига ўртача 1000-1500 доллар сарфланади. Қанча кўп одам билан саёҳат қилсангиз, нарх оптималлашиб бораверади (сайёҳлик агентлиги орқали). Онам билан икки кишилик саёҳат пакетини сотиб олганимда, жами 2000 доллар сарфладим. Фақатгина тушлик харажатлари бундан мустасно. Сайёҳлик агентликлари орқали кетиш қулайми, деган саволга шундай жавоб берган бўлардим: мен каби биринчи марта хориж сафарига чиқаётганлар сайёҳлик компаниялари орқали саёҳат қилгани ҳам хавфсиз, ҳам кўп томонлама қулай. Сиз олдиндан тайёрланган дастур бўйича ҳаракатланасиз. Бу эса вақтни тўғри тақсимлашга ёрдам беради.
Бироз бўлса-да тажриба орттиргач, кейинги саёҳатларни ўзингиз мустақил амалга оширишингиз қулай бўлади. Чунки бунда Истанбулдаги кўплаб маҳаллий сайёҳлик компаниялари хизматидан фойдаланиб, арзонроқ таклифларни қабул қилишингиз мумкин. Ёки мустақил равишда саёҳат қилиш имкони ҳам мавжуд. Сайёҳлик агентликлари мижозларга маълум дастур бўйича хизмат кўрсатади ва бунда одатда гуруҳ бўлиб ҳаракатланасиз. Бу эса мустақил қарор қабул қилувчи эркин сайёҳларга қийин бўлиши мумкин. Ундан ташқари, YouTube’да Туркия ҳақидаги саёҳат влогларини томоша қилиб ҳам кўплаб фойдали маълумотларга эга бўлиш мумкин.
Овқатланиш, меҳмонхона ва кийим-кечак...
Умуман олганда, ўртамиёна овқатланиш муассасаларида нархлар Тошкентдаги билан деярли тенг. Баъзи жойларда анча арзонга овқатланиш мумкин. Масалан, Анқарада икки кишилик тушлик учун 89 лира (қарийб 11 доллар) тўладик. Истанбулда денгиз бўйидаги қаҳвахона ва ресторанлар эса нисбатан қимматроқ экан. Негаки бунда сиз денгиз манзарасидан ҳам баҳра олишингиз мумкин бўлади. Меҳмонхона харажатлари ҳақида гапирсам, Ўзбекистон билан солиштирганда, жуда қиммат эмас. Шаҳар марказида жойлашган, booking.com платформасида энг юқори баҳо олган меҳмонхоналардан бирининг икки кишилик хонасида бир кунлик тунашга 107 доллар кетади. Нархлар тез-тез ўзгариб туради.
Туркияда энг ривожланган соҳалардан бири бу тўқимачилик саноатидир. Ўзбекистонда Туркия кийим-кечаклари қадрланиши ҳеч кимга сир эмас. Кийимлар нархларига келадиган бўлсак, Туркиянинг ўзидан харид қилганингиз учун нарх анча арзонга тушади. Савдо марказларининг айрим машҳур брендларидан харид қилсангиз ҳам, Ўзбекистондаги шу каби савдо нуқталаридаги нархдан бир неча баравар арзонга тушиши мумкин.
Турклар савдолашишни яхши кўришаркан. Бозор ёки бошқа савдо дўконларида савдолашсангиз, арзонроққа сотиб оласиз. Турк тилида савдолашсангиз, имкониятларингиз ошади. Бошқа ҳолатларда ҳам турк тилини билишингиз кўплаб устунликлар беради.
Ўта муздай ичимлик, аччиқ чой, ранг-барангликни севувчи халқ
Туркларнинг машҳур аччиқ чойини эшитмаганлар кам бўлса керак. Ўта аччиқ чойни ичиш турк бўлмаганлар учун қийинчилик туғдиради. Шахсан ўзим чойга 3-4 қошиқ шакар солиб ичдим. Юқори қон босими бўлганлар бу чойни ичмаганлари маъқул. Турклар фақатгина қора чой ичишаркан, кўк чойни ҳеч қаерда учратмадим.
Яна бир қизиқ ҳолат: турклар иссиқ об-ҳавода салқин ичимликларни ўта муздай ҳолатда ичишаркан. Аввалига ичимликларни сотиб олишга иккиландим, чунки томоқ оғриғидан кўрқдим. Иссиқда чанқоқни босиш учун муздай ичимликни ичишга тўғри келди, томоқ оғриғи безовта қилмади. Агар Ўзбекистонда бўлганимда, аксинча ҳолат бўлиши аниқ эди. Бу Туркия иқлими билан ҳам боғлиқ бўлса керак. Бизда қуруқ ҳаво бўлса, у ерда ҳаво ҳарорати мўътадил ва намлик юқори.
Турк халқи ранг-барангликни севади. Кўчаларда жамики рангларни учратишингиз мумкин. Одамлар ёрқин тусда кийинишни ёқтиришади.
