“10 кунлик масофага 15 кунда етамиз” — Божхонадаги тирбандликлар ҳайдовчиларни ҳам вақтга, ҳам харажатга туширмоқда

Ўзбекистоннинг божхона чегара постларидаги навбатлар муаммоси анчадан бери ҳайдовчиларни қийнаб келади. Асосан бошқа мамлакатларга юк ташийдиган ҳайдовчилар 10 кун йўлда юрса, 5 кун чегара постида кутиш билан умр ўтказади.

Тошкент шаҳридан унча узоқ бўлмаган жойда “Майский” номи билан таниш “С.Нажимов” чегара божхона пости жойлашган. Мазкур Ўзбекистон–Қозоғистон чегара пости орқали кунига юзлаб ҳар хил турдаги истеъмол маҳсулотлари бошқа мамлакатларга экспорт мақсадида олиб ўтилади.

Узоқ йиллардан буён ечимини топмай келаётган муаммо бор – юк машиналари ҳайдовчилари чегарани кесиб ўтишда суткалаб вақт йўқотмоқдалар.

Kun.uz мухбири чегара ҳудудда бўлди ва у ерда 150 дан ортиқ юк машинаси навбат кутиб турганига гувоҳ бўлди.

Хўш, нима учун ҳалигача бунга ечим топилмаган? Божхоналардаги навбат ва тирбандликнинг “давоси” қандай? Kun.uz мухбири шу саволларга жавоб топиш мақсадида божхона чегара постига бориб ҳолатни ўрганди.

Постдаги автотураргоҳ назоратчиси Қаноатбек Анварбековнинг таъкидлашича, постга кунига 100 та юк машинаси келиб, навбатга туради:

“Скоропортлар [тез айнувчи маҳсулотлар – таҳр.]нинг ўзи 2 суткага қолиб кетяпти. Чегара божхона пости кунига 70 та юк машинасини “торта” олмаяпти. Мисол учун, бугун яхши ўтди, 2 кунда фақат “скоропорт”нинг ўзи ўтмоқда. Қолганлари эса навбатини кутиб ўтираверади. Навбатда турган транспорт воситаларининг сони 300 тагача ҳам чиқиб кетяпти”.

Ҳолат бўйича ҳайдовчилар эътирозларни билдиришди. Айтишларича навбатда суткалаб қолиб кетиш бошқа муаммоларни ҳам келтириб чиқармоқда.

— Келганимизга бир сутка бўлди, навбатимиз қачон келишини билмаймиз. Вақтдан ютқазяпмиз. Бир кун бу ердан ўтсак, келишда яна 3 кун сарфлаймиз. Ҳали постлардан чиқиб, Россияга кириш ҳам бор. Бошқа давлат ҳайдовчиларини кўриб, ҳавас қиламиз. Улар бизнинг мамлакатга келса, “Нега бундай услубда ишлайсизлар?”, дея сўрашади. 30 йил ҳайдовчилик қилган бўлсам, бундай ҳолатда ишламагандим. Оиладан чиқиб кетамиз, 10 кун йўлга кетадиган вақтимиз 15 кун бўлиб кетяпти”, – дейди ҳайдовчилардан бири.

Ҳайдовчиларнинг айтишича, навбат муаммоси фақатгина бу постда эмас, бошқаларида ҳам кузатилади. Бир неча кунлаб тирбандликларда қолиб кетиш эса харажатларнинг кўпайишига олиб келади, юк ташувчилар уларни ўз ёнидан қоплайди.

Kun.uz мавзуни ўрганиш давомида “Ўзбекистон экспортчилари” уюшмаси раиси Ёрқин Маликов билан ҳам суҳбатлашди. У ҳолатни шундай изоҳлайди:

“Кунига 25-20 нафаргача экспортёрлар, ҳайдовчилар божхонадаги навбатлардан шикоят қилиб қўнғироқ қилишади. Шундай ҳолатларда биз жойлардаги божхоналар билан боғланиб, вазиятга ойдинлик киритамиз. Бир сутка давомида қанча юк машинаси чиқиб кетаётганини ўрганамиз. Мисол учун, “С.Нажимов” постидан Қозоғистон томонга 150 та транспорт ўтиши мумкин, лекин Ўзбекистондан келадиган машиналар оқими 200-250 тани ташкил этмоқда. Кунига 150 та машинани чиқаряпмиз, кетидан яна 80-100 та юк машинаси йиғиляпти. Биз Божхона билан гаплашганимизда қўшни давлатларнинг божхонасида техник ҳолат юзага келганда тирбандлик юзага келишини айтишади”.

Юк машиналарининг узундан узоқ навбатлари долзарб муаммо бўлиб келаётганини Давлат божхона қўмитасининг ўзи ҳам тасдиқламоқда. Расмий вакилнинг айтишича, бу каби тирбандликлар айниқса Ўзбекистон–Қозоғистон чегарасидаги айрим ўтказиш пунктларида юзага келади.

“Юзага келаётган ушбу тирбандликларнинг олдини олиш, юк ташувчилари ва фуқароларга қулайлик яратиш мақсадида президентнинг 2022 йил йил 27 апрелда қабул қилинган 122-сонли фармони билан бир нечта постларимизни 2022-2023 йилларда қайта қуриш ва реконструкция қилиш белгиланди. Жумладан, Ўзбекистон–Қозоғистон чегарасида жойлашган “Довуд ота”, “Ғишткўприк”, “Навоий” ҳамда “С.Нажимов” постларини ҳам.

Булар бир неча йил олдин ўша вақтдаги ташқи савдо айланмаси, транспорт ва фуқаро оқимининг ўтказувчанлигидан келиб чиқиб, барпо этилган эди. Лекин бугунги кун талабидан келиб чиқиб айтсак, бу босимнинг ортиши божхона постларимизнинг ўтказувчанлик қобилиятини кенгайтиришни талаб этмоқда.

Ҳозирда тизимли чора-тадбирлар кўрилмоқда. 6 ой давомида ҳаракатланган транспортлар оқимини кўрадиган бўлсак, бир кунда 300 тадан кам ўтмаяпти. Мана шу ўтказиш пунктларимиз орқали ҳаракатларнинг бир неча баробар сезиларли равишда кўпаяётгани сабабли ҳали ҳам навбатлар кўп бўлиб турибди.

2023 йилгача реконструкция ишларини якунлаб олсак, пунктларнинг ўтказувчанлик қобилияти бир неча баробар ортади ҳамда тирбандликлар тўлиқ бартараф этилади”, – дейди Давлат божхона қўмитасининг божхона назоратини ва расмийлаштирувини ташкил этиш бош бошқармаси бош инспектори Аброр Атамуродов.

Муаммо бор, ҳар тугул унга ечим ҳақида ҳам ўйланмоқда. Фақатгина буларни ўз вақтида бартараф этиш масаласи савол бўлиб турибди.

Мамлакат иқтисодиётининг том маънодаги драйверлари эса “кўксига шамол тегиб қолиши”га умид қилиб, сабр билан кутишда давом этишади.

Дилшода Шомирзаева,
Абдуқодир Тўлқинов,
Kun.uz